29. Kathinatthāravinicchayakathā

226. EvaṃM2.89 catupaccayabhājanavinicchayaṃ kathetvā idāni kathinavinicchayaṃ kathetumāha ‘‘ kathinanti ettha panā ’’ tiādi .

Tattha kathinan ti katamaṃ kathinaṃ ?

Samūhapaññatti .

Na hi paramatthato kathinaṃ nāma eko dhammo atthi , purimavassaṃvutthā bhikkhū , anūnapañcavaggasaṅgho , cīvaramāso , dhammena samena uppannacīvarantiādīsu yesu nāmarūpesu samuppajjamānesu tesaṃ nāmarūpadhammānaṃ samūhasamavāyasaṅkhātaṃ samūhapaññattimattameva kathinaṃ .

Ayamattho kathaṃ jānitabboti ?

‘‘ Tesaññeva dhammānaṃ saṅgaho samavāyo nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo , yadidaṃ kathinan ’’ ti parivārapāḷiyaṃ ( pari .412) āgatattā ca ,‘‘ tesaññeva dhammānan ti yesu rūpādidhammesu sati kathinaṃ nāma hoti , tesaṃ samodhānaṃ missībhāvo .

Nāmaṃ nāmakamman tiādinā pana ‘ kathinan ’ ti idaṃ bahūsu dhammesu nāmamattaṃ , na paramatthato eko dhammo atthīti dassetī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( pari . aṭṭha .412) āgatattā ca ,‘‘ yesu rūpādidhammesūti purimavassaṃvutthā bhikkhū , pañcahi anūno saṅgho , cīvaramāso , dhammena samena samuppannaṃ cīvaranti evamādīsu yesu rūpārūpadhammesu .

Satīti santesu .

Missībhāvoti saṃsaggatā samūhapaññattimattaṃ .

Tenāha na paramatthato eko dhammo atthīti dassetī ’’ ti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . parivāra 2.412) āgatattā ca jānitabboti .

KenaṭṭhenaV2.66 kathinanti ?

Thiraṭṭhena .

Kasmā thiranti ?

Anāmantacāraasamādānacāragaṇabhojanayāvadatthacīvarayocatatthacīvaruppādasaṅkhāte pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya .

Vuttañhi sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.306)‘‘ pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho ’’ ti , tathā vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.306) vajirabuddhiṭīkāyañcaM2.90 ( vajira . ṭī . mahāvagga 306).

Atha vā kenaṭṭhena kathinanti ?

Saṅgaṇhanaṭṭhena .

Kathaṃ saṅgaṇhātīti ?

Pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhāti saṅkhipitvā gaṇhāti .

Vuttañhi vinayatthamañjūsāyaṃ ( kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhanaṭṭhena kathinan ’’ ti .

Kathina-saddo kāya dhātuyā kena paccayena sijjhatīti ?

Ṭīkācariyā dhātupaccaye acintetvā anipphannapāṭipadikavaseneva vaṇṇenti , tasmā ayaṃ saddo ruḷhīsuddhanāmabhūto anipphannapāṭipadikasaddoti vuccati .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

Tīsupi vinayaṭīkāsu ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.306; vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.306; vajira . ṭī . mahāvagga 306; kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ thiranti attho ’’ icceva vaṇṇitattā .

Pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāyāti pana thiratā cassa hetupadameva .

Atha vā kathina-saddo kathadhātuyā inapaccayena sijjhati .

Kathaṃ ?

Katha saṅgahaṇetimassa laddhadhātusaññādissa pañcānisaṃse aññattha gantuṃ adatvā saṅgaṇhātīti atthe ‘‘ ina sabbatthā ’’ ti yogavibhāgena vā ‘‘ supato cā ’’ ti ettha ca-saddena vā inapaccayaṃ katvā parakkharaṃ netvā kathinasaddato syuppattādimhi kate rūpaṃ .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Saṅgaṇhanaṭṭhenā ’’ ti vuttaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkāpāṭhaṃ nissāya viññāyati .

Atha vā kaṭha kicchajīvaneti dhātuto inapaccayaṃ katvā sijjhati .

Ayamattho ‘‘ kaṭha kicchajīvane , muddhajadutiyanto dhātu , ino ’’ ti abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ vuttattā viññāyati .

Bahū pana paṇḍitā imaṃ pāṭhaṃyeva gahetvā ‘‘ kathina-saddo muddhajadutiyantoyeva hoti , na dantajo ’’ ti vadanti ceva likhanti ca , na panevaṃ ekantato vattabbaṃ .

Kasmā ?

Abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ kakkhaḷapariyāyaṃ guṇasaddabhūtaṃ kaṭhinasaddaṃM2.91 sandhāya vuttaṃ , na sāsanavohārato nāmasaddabhūtaṃ .

Tenevāha ‘‘ pañcakaṃ kakkhaḷe ’’ ti .

Anekesu pana pāḷiaṭṭhakathādipotthakesu jinasāsanavohārato nāmasaddabhūto kathina-saddo dantajoyeva yebhuyyena paññāyatiV2.67 , teneva ca kāraṇena abhidhānappadīpikāṭīkāyampi vaṇṇavipariyāye kathinantipi vuttaṃ .

Atha vā kattha silāghāyanti dhātuto inapaccayaṃ katvā sasaṃyogatthakāraṃ nisaṃyogaṃ katvā sijjhati .

Ayamattho silāghādisuttassa vuttiyaṃ ‘‘ silāgha katthane ’’ ti vacanato , saddanītiyañca ‘‘ katthanaṃ pasaṃsanan ’’ ti vaṇṇitattā ca viññāyati .

Idañca vacanaṃ ‘‘ idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasatthan ’’ ti aṭṭhakathāvacanena ( mahāva . aṭṭha .306) sameti .

Ācariyā pana ‘‘ kaṭhadhātu inapaccayo ’’ ti vikappetvā ‘‘ kaṭha samatthane ’’ ti atthaṃ vadanti , taṃ ṭīkāsu ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.306; vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.306; vajira . ṭī . mahāvagga 306; kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ thiranti attho ’’ ti vacanaṃ anapekkhitvā ‘‘ pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāyā ’’ ti hetumeva atthabhāvena gahetvā vuttaṃ siyā , taṃ pana thirabhāvassa hetuyeva .

Kathaṃ viggaho kātabboti ?

Ayaṃ kathina-saddo catūsu padesu nāmapadaṃ , pañcasu nāmesu suddhanāmaṃ , catūsu suddhanāmesu ruḷhīsuddhanāmaṃ , dvīsu pāṭipadikasaddesu anipphannapāṭipadikasaddao , tasmā viggaho na kātabbo .

Vuttañhi –

‘‘ Ruḷhīkhyātaṃ nipātañcu-pasaggālapanaṃ tathā ;

Sabbanāmikametesu , na kato viggaho chasū ’’ ti .

Ayamattho ‘‘ kathinanti … pe … thiranti attho ’’ ti ṭīkāsu ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.306; vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.306; vajira . ṭī . mahāvagga 306; kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) vacanato viññāyati .

Atha vā pañcānisaṃse aññattha gantuṃM2.92 adatvā kathati saṅgaṇhātīti kathinaṃ , ayaṃ vacanattho yathāvuttavinayatthamañjūsāpāṭhavasena ( kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) viññāyati .

Atha vā kaṭhati kicchena jīvatīti kathino , rukkho , tassa esoti kathino , thirabhāvo , so etassa atthīti kathinaṃ , paññattijātaṃ ṭha-kārassa tha-kāraṃ katvā kathinanti vuttaṃ .

Ayaṃ nayo ‘‘ kaṭha kicchajīvane ’’ ti dhātvatthasaṃvaṇṇanāya ca ‘‘ pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho ’’ ti ṭīkāvacanena ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.306; vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.306; vajira . ṭī . mahāvagga 306; kaṅkhā . abhi . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) ca sametīti daṭṭhabbo .

Atha vā kathīyateV2.68 silāghate pasaṃsīyate buddhādīhīti kathinaṃ , ayaṃ nayo ‘‘ kattha silāghāyan ’’ ti dhātvatthasaṃvaṇṇanāya ca ‘‘ idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasatthan ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .306) aṭṭhakathāvacanena ca sametīti daṭṭhabbo .

Ettha pana saṅkheparucittā ācariyassa saddalakkhaṇaṃ avicāretvā atthameva pucchaṃ katvā vissajjetuṃ ‘‘ kathinaṃ attharituṃ ke labhanti , ke na labhantī ’’ tiādimāha .

Tattha ke labhantīti ke sādhentīti attho .

Pañca janā labhantīti pañca janā sādhenti .

Kathinadussassa hi dāyakā pacchimakoṭiyā cattāro honti , eko paṭiggāhakoti .

‘‘ Tatra , bhikkhave , yvāyaṃ catuvaggo bhikkhusaṅgho ṭhapetvā tīṇi kammāni upasampadaṃ pavāraṇaṃ abbhānan ’’ ti campeyyakkhandhake ( mahāva .388) vuttattā na pañcavaggakaraṇīyanti gahetabbaṃ .

Paṭhamappavāraṇāya pavāritāti idaṃ vassacchedaṃ akatvā vassaṃvutthabhāvasandassanatthaṃ vuttaṃ antarāyena apavāritānampi vutthavassānaṃ kathinatthārasambhavato .

Teneva ‘‘ appavāritā vā ’’ ti avatvā ‘‘ chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhantī ’’ ti ettakameva vuttaṃ .

Aññasmiṃ vihāre vutthavassāpiM2.93 na labhantīti nānāsīmāya aññasmiṃ vihāre vutthavassā imasmiṃ vihāre kathinatthāraṃ na labhantīti attho .

Sabbeti chinnavassādayo , anupagatāpi tattheva saṅgahitā .

Ānisaṃsan ti kathinānisaṃsacīvaraṃ .

Ekaṃ atthatacīvaraṃyeva hi kathinacīvaraṃ nāma hoti , avasesāni cīvarāni vā sāṭakā vā kathinānisaṃsāyeva nāma .

Vakkhati hi ‘‘ avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānī ’’ ti .( Vi . saṅga . aṭṭha .226) itaresan ti purimikāya upagatānaṃ .

So ce pacchimikāya upasampajjati , gaṇapūrako ceva hoti , ānisaṃsañca labhatīti iminā sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti .

So hi purimikāya vassūpagatattā ānisaṃsaṃ labhati , pacchimikāya pana upasampajjitattā gaṇapūrako hotīti .

Sace purimikāya upagatā kathinatthārakusalā na hontītiādinā ‘‘ aṭṭhadhammakovido bhikkhu , kathinatthāramarahatī ’’ ti vinayavinicchaye ( vi . vi .2704) āgatattā sayaṃ ce aṭṭhadhammakusalo , sayameva attharitabbaṃ .

No ce , aññe aṭṭhadhammakusale pariyesitvā netabbā , evaṃ akatvā kathinaṃ attharituṃ na vaṭṭatīti dasseti .

Kathinaṃ attharāpetvāti sakāritavacanena tehi bāhirato āgatattherehi sayaṃ kathinaṃ na attharitabbaṃ , sabbapubbakiccādikaṃ saṃvidahitvā teV2.69 purimikāya vassūpagatā antosīmaṭṭhabhikkhūyeva attharāpetabbāti dasseti , aññathā añño kathinaṃ attharati , añño ānisaṃsaṃ labhatīti āpajjati , na panevaṃ yujjati .

Vakkhati hi ‘‘ ānisaṃso pana itaresaṃyeva hotī ’’ ti .

Dānañca bhuñjitvāti khādanīyabhojanīyabhūtaṃ annapānādidānaṃ bhuñjitvā .

Na hi te vatthudānaṃ labhanti .

KathinacīvaraṃM2.94 demāti dātuṃ vaṭṭatīti ettha ‘‘ saṅghassa kathinacīvaraṃ demā ’’ ti vattabbaṃ .

Evañhi sati ‘‘ idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannan ’’ ti ( mahāva .307) kammavācāya sameti .

Atha ca pana pubbe kataparicayattā ‘‘ saṅghassā ’’ ti avuttepi sampadānaṃ pākaṭanti katvā avuttaṃ siyāti .

Ettheke ācariyā vadanti ‘‘ saṅghassāti avuttepi kāle dinnaṃ saṅghikaṃ hotī ’’ ti , tatrevaṃ vattabbaṃ ‘‘ na kāle dinnaṃ sabbaṃ saṅghikaṃ hotī ’’ ti .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Yañca kālepi saṅghassa vā idaṃ akālacīvaranti , puggalassa vā idaṃ tuyhaṃ dammītiādinā nayena dinnaṃ , etaṃ akālacīvaraṃ nāmā ’’ ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . akālacivarasikkhāpadavaṇṇanā ) āgatattā puggalikampi hotīti viññāyati , tasmā parammukhāpi nāmaṃ vatvā sammukhāpi pādamūle ṭhapetvā dinnaṃ puggalikameva hoti , na saṅghikaṃ .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .379)‘‘ puggalassa detīti ‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī ’ ti evaṃ parammukhā vā , pādamūle ṭhapetvā ‘ imaṃ , bhante , tumhākaṃ dammī ’ ti evaṃ sammukhā vā detī ’’ ti .

Evaṃ puggalike sati taṃ cīvaraṃ saṅghassa bhājetabbaṃ hoti vā na hoti vāti ?

So puggalo attano saddhivihārikaantevāsikabhūtassa saṅghassa vā aññassa sahadhammikasaṅghassa vā bhājetukāmo bhājeyya , abhājetukāmo ‘‘ bhājetū ’’ ti na kenaci vacanīyo .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Na hi puggalassa ādissa dinnaṃ kenaci bhājanīyaṃ hotī ’’ ti ṭīkāsu āgamanato viññāyati .

Atheke ācariyā evaṃ vadanti ‘‘ kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅghoti ( pari .408) vuttattā puggalaṃ uddissa dinnepi saṅghāyattaṃ saṅghikaṃ hoti .

Yathā kiṃ ‘ sīmāya dammi , senāsanassa dammī ’ ti vuttepi taṃ dānaṃ saṅghikaṃ hoti , yathā ca ‘ kathinacīvaraṃ dammī ’ ti vutte saṅghikaṃ hotī ’’ ti .

TatrevaṃM2.95 vicāretabbaṃ –

‘‘ kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho ’’ ti vacanaṃ ( pari .408) kathinassa mūlaṃ kathinassa kāraṇaṃ dasseti .

Yathā hi mūle vijjamāne rukkho tiṭṭhati , avijjamāne na tiṭṭhati , tasmā mūlaṃ rukkhassa kāraṇaṃ hoti , patiṭṭhaṃ hoti , evaṃ saṅghe vijjamāneV2.70 kathinaṃ hoti , no avijjamāne , tasmā saṅgho kathinassa mūlaṃ kathinassa kāraṇaṃ nāma hoti .

Kathaṃ saṅghe vijjamāne kathinaṃ hoti ?

Sabbantimena paricchedena catuvaggabhūtena saṅghena atthārārahassa bhikkhuno ñattidutiyakammavācāya kathinacīvare dinneyeva tena cīvarena atthataṃ kathinaṃ nāma hoti , no adinne , tasmā catuvaggasaṅghe alabbhamāne sahassakkhattuṃ ‘‘ kathinaṃ dammī ’’ ti vuttepi kathinaṃ nāma na hoti , tasmā upacārasīmāya paricchinne vihāre eko vā dve vā tayo vā cattāro vā bhikkhū viharanti , tattha kathinacīvare uppanne aññato pariyesitvā catuvaggasaṅgho eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ bhikkhūnaṃ pūraṇe sati kathinaṃ attharituṃ labhati , nāsati , evaṃ saṅghe vijjamāneyeva kathinaṃ nāma hoti , no avijjamāne , tasmā saṅghassa kathinassa mūlabhūtataṃ kāraṇabhūtataṃ sandhāya ‘‘ kathinassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Kathinan ’’ ti vutte saṅghikaṃyeva hoti , no puggalikanti adhippāyo etasmiṃ pāṭhe na labbhati .

Yathā kiṃ ‘‘ kiccādhikaraṇassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho ’’ ti ( cūḷava .219) ettha apalokanakammañattikammañattidutiyakammañatticatutthakammasaṅkhātaṃ kiccādhikaraṇaṃ catuvaggādike saṅghe vijjamāneyeva hoti , no avijjamāne , tasmā saṅghassa kiccādhikaraṇassa mūlabhūtataṃ kāraṇabhūtataṃ sandhāya ‘‘ kiccādhikaraṇassa ekaṃ mūlaṃ saṅgho ’’ ti vuccati , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .

YadipiM2.96 vuttaṃ ‘‘ yathā ‘ sīmāya dammi , senāsanassa dammī ’ tiādīsu taṃ dānaṃ saṅghāyattameva hoti , tathā ‘ kathina dammī ’ ti vutte puggalaṃ uddissa dinnepi saṅghāyattameva saṅghikameva hotī ’’ ti , tathāpi evaṃ vicāraṇā kātabbā –

‘‘ sīmāya dammi , senāsanassa dammī ’’ tiādīsu sīmā ca senāsanañca dānapaṭiggāhakā na honti , tasmā sīmaṭṭhassa ca senāsanaṭṭhassa ca saṅghassa āyattaṃ hoti , puggalo pana dānapaṭiggāhakova , tasmā ‘‘ imaṃ kathinacīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dammī ’’ ti parammukhā vā tassa bhikkhuno pādamūle ṭhapetvā sammukhā vā dinnaṃ kathaṃ saṅghāyattaṃ saṅghasantakaṃ bhaveyya , evaṃ saṅghassa apariṇataṃ puggalikacīvaraṃ saṅghassa pariṇāmeyya , navasu adhammikadānesu ekaṃ bhaveyya , tassa cīvarassa paṭiggahopi navasu adhammikapaṭiggahesu eko bhaveyya , tassa cīvarassa paribhogopi navasu adhammikaparibhogesu eko bhaveyya .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

Nava adhammikāni dānānīti saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa vā cetiyassa vā puggalassa vā pariṇāmeti , cetiyassa pariṇataṃ aññacetiyassa vā saṅghassa vā puggalassa vā pariṇāmeti , puggalassa pariṇataṃ aññapuggalassaV2.71 vā saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmeti ,‘‘ nava adhammikā paribhogā ’’ ti āgataṃ parivārapāḷiñca ( pari .329)‘‘ nava paṭiggahaparibhogāti etesaṃyeva dānānaṃ paṭiggahā ca paribhogā cā ’’ ti āgataṃ aṭṭhakathañca ( pari . aṭṭha .329) oloketvā viññāyatīti .

Athāpi evaṃ vadanti – dāyako saṅghattherassa vā ganthadhutaṅgavasena abhiññātassa vā bhattuddesakassa vā pahiṇati ‘‘ amhākaṃ bhattaggahaṇatthāya aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā ’’ ti , sacepi ñātiupaṭṭhākehi pesitaṃM2.97 hoti , ime tayo janā pucchituṃ na labhanti .

Āruḷhāyeva mātikaṃ , saṅghato aṭṭha bhikkhū uddisāpetvā attanavamehi gantabbaṃ .

Kasmā ?

Bhikkhusaṅghassa hi ete bhikkhū nissāya lābho uppajjatīti .

Ganthadhutaṅgādīhi pana anabhiññāto āvāsikabhikkhu pucchituṃ labhati , tasmā tena ‘‘ kiṃ saṅghato gaṇhāmi , udāhu ye jānāmi , tehi saddhiṃ āgacchāmī ’’ ti mātikaṃ āropetvā yathā dāyakā vadanti , tathā paṭipajjitabbanti ( cūḷava . aṭṭha .325), īdisesu ṭhānesu ‘‘ saṅghassa lābho puggalaṃ upanissāya uppajjatī ’’ ti vacanaṃ upanidhāya ‘‘ saṅghassa lābho puggalaṃ nissāya uppajjati , puggalassa pattalābho saṅghaṃ āmasitvā dento saṅghāyatto hotī ’’ ti viññāyatīti .

Imasmimpi vacane evaṃ vicāraṇā kātabbā – tasmiṃ tu nimantane na puggalaṃyeva nimanteti , atha kho sasaṅghaṃ puggalaṃ nimanteti .

Tattha tu ‘‘ saṅghan ’’ ti avatvā ‘‘ aṭṭha bhikkhū ’’ ti vuttattā ‘‘ kiṃ saṅghato gaṇhāmi , udāhu ye jānāmi , tehi saddhiṃ āgacchāmī ’’ ti anabhiññāto puggalo pucchituṃ labhati .

Saṅghattherassa pana saṅghaṃ pariharitvā vasitattā ‘‘ aṭṭha bhikkhū ’’ ti vutte saṅghaṃ ṭhapetvā aññesaṃ gahaṇakāraṇaṃ natthi , ganthadhutaṅgavasena abhiññātapuggalopi saṅghassa puññanissitattā ‘‘ aṭṭha bhikkhū ’’ ti vutte saṅghatoyeva gaṇhāti , bhattuddesakassapi devasikaṃ saṅghasseva bhattavicāraṇattā ‘‘ aṭṭha bhikkhū ’’ ti vutte saṅghaṃ ṭhapetvā aññesaṃ gahaṇakāraṇaṃ natthi .

Evaṃ ‘‘ aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā ’’ ti saha saṅghena nimantitattā ‘‘ ime tayo janā pucchituṃ na labhantī ’’ ti vuttaṃ , na ‘‘ tvaṃ āgacchāhī ’’ ti puggalasseva nimantane satipi saṅghaṃM2.98 gahetvā āgantabbatoti .

Evaṃ ‘‘ aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā ’’ ti sasaṅghasseva puggalassa nimantitattā saṅgho gahetabbo hoti , na ‘‘ tumhe āgacchathā ’’ ti puggalasseva nimantitattā , tasmā ‘‘ puggalassa lābho saṅghāyatto ’’ ti na sakkā vattuṃV2.72 , aṭṭhakathādīsu pakaraṇesupi ‘‘ puggalaṃ nissāya saṅghassa lābho uppajjati ’’ icceva vutto , na ‘‘ puggalassa lābho saṅghāyatto ’’ ti .

Cīvaralābhakhettabhūtāsu aṭṭhasu mātikāsu ca ‘‘ saṅghassa detī ’’ ti ca visuṃ ,‘‘ puggalassa detī ’’ ti ca visuṃ āgataṃ .

Puggalassa detīti ‘‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī ’’ ti evaṃ parammukhā vā , pādamūle ṭhapetvā ‘‘ imaṃ bhante tumhākaṃ dammī ’’ ti evaṃ sammukhā vā detīti .

Idāni pana cīvaraṃ dātukāmā upāsakā vā upāsikāyo vā sayaṃ anāgantvā puttadāsādayo āṇāpentāpi ‘‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa therassa dethā ’’ ti vatvā puggalasseva dāpenti , sāmaṃ gantvā dadantāpi pādamūle ṭhapetvā vā hatthe ṭhapetvā vā hatthena phusāpetvā vā dadanti ‘‘ imaṃ , bhante , cīvaraṃ tumhe uddissa ettakaṃ dhanaṃ pariccajitvā kataṃ , evañca evañca hatthakammaṃ katvā sampāditaṃ , tasmā tumhe nivāsatha pārupatha paribhuñjathā ’’ tiādīni vadanti , tassa puggalassa paribhogakaraṇameva icchanti , na saṅghassa dānaṃ .

Keci atuṭṭhakathampi kathenti .

Evaṃ puggalameva uddissa dinnacīvarassa saṅghena āyattakāraṇaṃ natthi .

‘‘ Sace pana ‘ idaṃ tumhākañca tumhākaṃ antevāsikānañca dammī ’ ti evaṃ vadati , therassa ca antevāsikānañca pāpuṇātī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379) āgamanato evaṃ vatvā dente pana ācariyantevāsikānaṃ pāpuṇāti , anantevāsikassa pana na pāpuṇāti .

‘‘ Uddesaṃ gahetuṃ āgato gahetvā gacchanto ca atthi , tassapi pāpuṇātī ’’ ti āgamanatoM2.99 bahisīmaṭṭhassa dhammantevāsikassapi pāpuṇāti .

‘‘ Tumhehi saddhiṃ nibaddhacārikabhikkhūnaṃ dammīti vutte uddesantevāsikānaṃ vattaṃ katvā uddesaparipucchādīni gahetvā vicarantānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379) āgamanato evaṃ vatvā dente dhammantevāsikānaṃ vattapaṭipattikārakānañca antevāsikānaṃ pāpuṇāti .

Evaṃ dāyakānaṃ vacanānurūpameva dānassa pavattanato ‘‘ yathā dāyakā vadanti , tathā paṭipajjitabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .325) aṭṭhakathācariyā vadanti .

Evaṃ idāni dāyakā yebhuyyena puggalasseva denti , satesu sahassesu ekoyeva paṇḍito bahussuto dāyako saṅghassa dadeyya , puggalikacīvarañca saṅghikabhavanatthāya akariyamānaṃ na ñattiyā kammavācāya ca arahaṃ hoti .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

Ñattikammavācāvirodhato .

Kathaṃ virodhoti ce ?

Ñattiyā kammavācāya ca ‘‘ idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannan ’’ ti kathinacīvarassaV2.73 saṅghikabhāvo vutto , idāni pana taṃ cīvaraṃ ‘‘ puggalassa dinnaṃ puggalikan ’’ ti vacanatthānurūpato puggalikaṃ hoti , evampi virodho .

‘‘ Saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharitun ’’ ti ettha ca saṅghoti dhātuyā kattā hoti , bhikkhunoti sampadānaṃ , idha pana saṅghassa tasmiṃ kathinacīvare anissarabhāvato saṅgho kattā na hoti , bhikkhu paṭiggāhalakkhaṇābhāvato sampadānaṃ na hoti , evampi virodho .

Dāyakena pana saṅghassa pariccattattā saṅghikabhūtaṃ kathinacīvaraṃ yasmiṃ kāle saṅgho kathinaṃ attharituṃ aṭṭhaṅgasamannāgatassa bhikkhuno deti , tasmiṃ kāle ñattidutiyakammavācaṃ idāni manussā ‘‘ ñattī ’’ ti voharanti , tañca cīvaraṃ ‘‘ ñattiladdhacīvaran ’’ ti , taṃ cīvaradāyakañca ‘‘ ñattiladdhadāyako ’’ tiM2.100 , tasmā saṅghikacīvarameva ñattiladdhaṃ hoti , no puggalikacīvaraṃ .

Ñattiladdhakālato pana paṭṭhāya taṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti .

Kasmā ?

Atthārakapuggalassa cīvarabhāvatoti .

Athāpi vadanti ‘‘ dinnanti pāṭhañca ‘ sādhentī ’ ti pāṭhañca ‘ ānisaṃsaṃ labhantī ’ ti pāṭhañca upanidhāya ayamattho viññāyatī ’’ ti , tatthāyamācariyānamadhippāyo –

‘‘ dinnaṃ idaṃ saṅghenā ’’ ti ettha dā-dhātuyā saṅghenāti kattā , idanti kammaṃ , imassa kathinacīvarassa saṅghikattā saṅghena dinnaṃ hoti , tena viññāyati ‘‘ kathinan ’’ ti vutte saṅghikaṃ hotīti .

‘‘ Kathinatthāraṃ ke labhantīti ettha ke labhantīti ke sādhentīti attho .

Pañca janā sādhentī ’’ ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 306) vuttaṃ .

Tattha pañca janāti saṅgho vutto , imināpi viññāyati ‘‘ kathinanti vutte saṅghikaṃ hotī ’’ ti .

Ānisaṃsaṃ labhantīti ettha ca saṅghikattā sabbe sīmaṭṭhakabhikkhū ānisaṃsaṃ labhanti , imināpi viññāyati ‘‘ kathinanti vutte saṅghikaṃ hotī ’’ ti .

Tatrāpyevaṃ vicāraṇā kātabbā – pubbedāyakā cattāropi paccaye yebhuyyena saṅghasseva denti , tasmā saṅghassa catupaccayabhājanakathā ativitthārā hoti .

Appakato pana puggalassa denti , tasmā saṅghassa dinnaṃ kathinacīvaraṃ saṅghena atthārakassa puggalassa dinnaṃ sandhāya vuttaṃ .

Sādhentīti ca kathinadussassa dāyakā cattāro , paṭiggāhako ekoti pañca janā kathinadānakammaṃ sādhentīti vuttaṃ .

Ānisaṃsaṃ labhantīti idañca atthārakassa ca anumodanānañca bhikkhūnaṃ ānisaṃsalābhameva vuttaṃ , na etehi pāṭhehi ‘‘ kathinan ’’ ti vutte saṅghikaṃ hotīti attho viññātabbo hotīti daṭṭhabbo .

Saṅghassa uppannacīvaraṃ saṅghena atthārakassaV2.74 dinnabhāvo kathaṃ viññāyatīti ?

‘‘ IdaṃM2.101 saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ , saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno deti kathinaṃ attharitun ’’ ti vuttaṃ pāḷipāṭhañca ( mahāva .307)‘‘ saṅgho ajja kathinadussaṃ labhitvā punadivase deti , ayaṃ nicayasannidhī ’’ ti vuttaṃ aṭṭhakathāpāṭhañca disvā viññāyatīti .

Saṅghasantakabhūtaṃ cīvarameva dānakiriyāya kammaṃ , saṅgho kattā , puggalo sampadānaṃ bhavituṃ arahabhāvo ca yathāvuttapāḷipāṭhameva upanidhāya viññāyatīti .

Evaṃ sante puggalassa dinnaṃ puggalikacīvaraṃ saṅghikaṃ kātuṃ kathaṃ paṭipajjitabbanti ?

Sace so paṭiggāhakapuggalo dāyakānaṃ evaṃ vadati ‘‘ upāsaka dānaṃ nāma puggalassa dinnato saṅghassa dinnaṃ mahapphalataraṃ hoti , tasmā saṅghassa dehi , saṅghassa datvā puna saṅghena atthārārahassa bhikkhuno kammavācāya datvā tena puggalena yathāvinayaṃ atthateyeva kathinaṃ nāma hoti , na puggalassa datvā puggalena sāmaṃyeva atthate , tasmā saṅghassa dehī ’’ ti uyyojetvā saṅghassa dāpitepi taṃ cīvaraṃ saṅghikaṃ hoti kathinatthārārahaṃ .

Yadi pana dāyako appassutatāya ‘‘ nāhaṃ , bhante , kiñci jānāmi , imaṃ cīvaraṃ tumhākameva dammī ’’ ti vakkhati , evaṃ sati puggalikavaseneva sampaṭicchitvā tena puggalena taṃ cīvaraṃ saṅghassa dinnampi saṅghikaṃ hoti .

Yadi evaṃ samaṇeneva samaṇassa dinnaṃ cīvaraṃ kathaṃ kathinatthārārahaṃ bhaveyyāti ?

No na bhaveyya .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306)‘‘ kathinaṃ kena dinnaṃ vaṭṭati ?

Yena kenaci devena vā manussena vā pañcannaṃ vā sahadhammikānaṃ aññatarena dinnaṃ vaṭṭatī ’’ ti .

Atha kasmā paramparabhūtehi ācariyehi ñattiladdhacīvarato avasesāni cīvarāni saṅghassa bhājetvā eva paribhuñjitānīti ?

Vuccate – ekacce bhikkhū ācariyaparamparāgataanausārenevaM2.102 paṭipajjanti , keci bahūnaṃ kiriyaṃ disvā diṭṭhānugativasena paṭipajjanti , bahussutāpi keci therā aruccantāpi paveṇibhedabhayena paṭipajjanti , apare rucivasena atthañca adhippāyañca pariṇāmetvā gaṇhanti , pakaraṇamevānugatabhikkhū pana yathāpakaraṇāgatameva atthaṃ gahetvā saṅghikañca puggalikañca amissaṃ katvā , kālacīvarañca akālacīvarañca amissaṃ katvā gaṇhanti .

Bhikkhunivibhaṅge ( pāci .738)‘‘ thūlanandā bhikkhunī akālacīvaraṃ ‘ kālacīvaran ’ ti adhiṭṭhahitvā bhājāpessati , atha bhagavā nissaggiyapācittiyāpattiṃ paññapesī ’’ ti āgataṃ , tasmā lajjīpesalabahussutasikkhākāmabhūtena bhikkhunā aneka-pāḷiaṭṭhakathādayoV2.75 pakaraṇe oloketvā saṃsanditvā pakaraṇamevānugantabbaṃ , na aññesaṃ kiriyaṃ saddahitabbaṃ , na ca anugantabbaṃ .

Bhagavato hi dharamānakāle vā tato pacchā vā pubbe dāyakā yebhuyyena cattāro paccaye saṅghasseva denti , tasmā saṅghikasenāsanassa saṅghikacīvarassa ca bāhullato pubbācariyā saṅghassa bhājetvā eva paribhuñjiṃsu .

Idāni pana dāyakā yebhuyyena cattāro paccaye puggalasseva denti , tasmā senāsanampi abhinavabhūtaṃ puggalikameva bahulaṃ hoti , cīvarampi puggalikameva bahulaṃ .

Daliddāpi suttakantanakālato paṭṭhāya ‘‘ imaṃ cīvaraṃ kathinakāle itthannāmassa bhikkhuno dassāmī ’’ ti cintetvā ca tatheva vatvā ca sabbakiccāni karonti , mahaddhanā ca sāṭakassa kīṇitakālato paṭṭhāya tatheva cintetvā kathetvā karonti , dānakāle ca ‘‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dehī ’’ ti puttadāsādayo vā pesenti , sāmaṃ vā gantvā cīvaraṃ tassa bhikkhussa pādamūle vā hatthe vā ṭhapetvā ‘‘ imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃM2.103 dammī ’’ ti vatvā vā cintetvā vā denti , satesu vā sahassesu vā eko paṇḍitapuriso ‘‘ puggalassa dinnadānato saṅghassa dinnaṃ mahapphalan ’’ ti ñatvā ‘‘ imaṃ kathinacīvaraṃ saṅghassa dammī ’’ ti vatvā vā cintetvā vā deti , tassa sā dakkhiṇā saṅghagatā hoti .

Sace pana dāyako puggalassa dātukāmo hoti , puggalo pana tassa mahapphalabhāvamicchanto dakkhiṇā-vibhaṅgasuttādidhammadesanāya ( ma . ni .3.376 ādayo ) puggalikadānato saṅghikadānassa mahapphalabhāvaṃ jānāpetvā ‘‘ imaṃ tava cīvaraṃ saṅghassa dehī ’’ ti uyyojeti , dāyakopi tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ‘‘ imaṃ kathinacīvaraṃ saṅghassa dammī ’’ ti vatvā vā cintetvā vā deti , evampi sā dakkhiṇā saṅghagatā hoti .

Yadi pana bhikkhunā uyyojitopi duppañño dāyako tassa vacanaṃ anādiyitvā puggalasseva deti , tassa sā dakkhiṇā puggalagatā hoti .

Atha pana so puggalo sayaṃ sampaṭicchitvā puna saṅghassa pariccajati , evampi taṃ cīvaraṃ saṅghikaṃ hoti , taṃ saṅghikavasena bhājetabbaṃ .

Yadi pana dāyakopi puggalasseva deti , puggalopi sampaṭicchitvā na pariccajati , evaṃ sante taṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti , na kathinakālamattena vā kathinavacanamattena vā saṅghikaṃ hoti .

Idāni pana iminā nayena puggalikacīvaraṃyeva bahulaṃ hoti .

Evaṃ santepi ācariyaparamparā paveṇiṃ abhinditukāmā saṅghikaṃ viya katvā bhājetvā paribhuñjiṃsuV2.76 .

Yadi mukhyato saṅghikaṃ siyā , saṅghena dinnato paraṃ ekasūcimattampi puggalo adhikaṃ gaṇhituṃ na labheyya .

Ekacce therā saṅghikanti pana vadanti , bhājanakāle pana issaravatāya yathāruci vicārenti , ekacce bhikkhū mukhyasaṅghikantiM2.104 maññamānā abhājetukāmampi puggalaṃ abhibhavitvā bhājāpenti , tassa puggalassa mātā pitā ñātakā upāsakādayo ‘‘ amhākaṃ puttassa dema , amhākaṃ ñātakabhikkhussa dema , amhākaṃ kulūpakassa demā ’’ ti , aññepi saddhā pasannā dāyakā ‘‘ itthannāmassa puggalassa demā ’’ ti vicāretvā parammukhāpi ‘‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī ’’ ti vatvā sammukhāpi pādamūle vā hatthe vā ṭhapetvā denti , evarūpaṃ cīvaraṃ puggalikaṃ hoti , saṅghaṃ āmasitvā avuttattā saṅghāyattaṃ na hoti ,‘‘ kathinaṃ dassāmī ’’ ti vā ‘‘ kathinaṃ dātuṃ gato ’’ ti vā ‘‘ kathinacīvaran ’’ ti vā pubbāparakālesu vacanaṃ pana mukhyakathinabhūtassa saṅghikacīvarassa kāle dinnattā tadupacārato vohāramattaṃ hoti .

Yathā kiṃ ?

‘‘ Uposathikan ’’ ti vuttaṃ bhattaṃ cuddasasu saṅghikabhattesu antogadhaṃ mukhyasaṅghikaṃ hoti , samādinnauposathā dāyakā sāyaṃ bhuñjitabbabhattabhāgaṃ saṅghassa denti , taṃ saṅgho salākabhattaṃ viya ṭhitikaṃ katvā bhuñjati , iti saṅghassa dinnattā saṅghikaṃ hoti .

Idāni pana dāyakā attano attano kulūpakassa vā ñātibhikkhussa vā uposathadivasesu bhattaṃ denti , taṃ saṅghassa adinnattā saṅghikaṃ na hoti .

Evaṃ santepi uposathadivase dinnattā mukhyavasena pavattauposathabhattaṃ viya tadupacārena ‘‘ uposathabhattan ’’ ti voharīyati , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .

Evaṃ imasmiṃ kāle yebhuyyena puggalasseva dinnattā puggalikabhūtaṃ cīvaraṃ ñattikammavācārahaṃ na hoti , saṅghikameva ñattikammavācārahaṃ hoti , tadeva ca pañcānisaṃsakāraṇaṃ hoti , tasmā paṇḍitena puggalena ‘‘ upāsakā saṅghe detha , saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ hotī ’’ tiādinā niyojetvā dāpetabbaṃ , sayaṃ vā sampaṭicchitvā saṅghassa pariccajitabbaṃ .

Evaṃ pariccajitattā saṅghikabhūtaṃ cīvaraṃ ñattikammavācārahañcaM2.105 hoti pañcānisaṃsanipphādakañca .

Evaṃ niyojanañca ‘‘ saṅghe gotami dehi , saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā ’’ ti ( ma . ni .3.376) bhagavatā vuttavacanaṃ anugataṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .

ParikammaṃV2.77 karontānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattañca dātuṃ vaṭṭatīti idaṃ pucchitattā doso natthīti katvā vuttaṃ , apucchite pana evaṃ kathetuṃ na vaṭṭati .

Khalimakkhitasāṭakoti ahatavatthaṃ sandhāya vuttaṃ .

Suṭṭhu dhovitvātiādinā sapubbakaraṇaṃ atthāraṃ dasseti .

Dhovanasibbanarajanakappakaraṇena hi vicāraṇachedanabandhanānipi dassitāniyeva honti , atthāradassanena paccuddhāraadhiṭṭhānānipi dasseti .

Sūciādīni cīvarakammupakaraṇāni sajjetvā bahūhi bhikkhūhi saddhin ti idaṃ pana sibbanassa upakaraṇanidassanaṃ .

Tadahevāti idaṃ pana karaṇasannidhimocanatthaṃ vuttaṃ .

Dāyakassa hatthato sāṭakaṃ laddhadivaseyeva saṅghena atthārakassa bhikkhuno dātabbaṃ , evaṃ adente nicayasannidhi hoti .

Atthārakenapi saṅghato laddhadivaseyeva kathinaṃ attharitabbaṃ , evaṃ akaronte karaṇasannidhi hoti .

Aññāni ca bahūni ānisaṃsavatthāni detīti iminā attharitabbasāṭakoyeva kathinasāṭako nāma , tato aññe sāṭakā bahavopi kathinānisaṃsāyeva nāmāti dasseti .

Etena ca ‘‘ kathinānisaṃso ’’ ti vatthāniyeva vuttāni na agghoti dīpeti .

Yadi aggho vutto siyā , evaṃ sati ‘‘ bahvānisaṃsāni kathinavatthāni detī ’’ ti vattabbaṃ , evaṃ pana avatvā ‘‘ bahūni kathinānisaṃsavatthāni detī ’’ ti vuttaṃ , tena ñāyati ‘‘ na aggho vutto ’’ ti , tasmā bahvānisaṃsabhāvo agghavasena na gahetabbo , atha kho vatthavaseneva gahetabboti .

Itaroti añño dāyako .

TathāM2.106 tathā ovaditvā saññāpetabboti ‘‘ upāsaka dānaṃ nāma saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ , atthāro pana bhikkhūnaṃ upakāratthāya bhagavatā anuññāto , tasmā ñattiladdhampi aladdhampi mahapphalamevā ’’ ti vā ‘‘ upāsaka ayampi dāyako saṅghasseva deti , tvampi saṅghasseva desi , bhagavatā ca –

‘ Yo sīlavā sīlavantesu dadāti dānaṃ ;

Dhammena laddhaṃ supasannacitto ;

Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ uḷāraṃ ;

Taṃ ve dānaṃ vipulaphalanti brūmī ’ ti .( ma . ni .3.382)–

Vuttaṃ , tasmā saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya mahapphalamevā ’’ ti vā itiādīni vatvā saññāpetabbo .

YassaV2.78 saṅgho kathinacīvaraṃ deti , tena bhikkhunā kathinaṃ attharitabbanti yojanā .

Yo jiṇṇacīvaro hoti bhikkhu , tassa dātabbanti sambandho .

Imasmiṃ ṭhāne idāni bhikkhū –

‘‘ Paṭiggahaṇañca sappāyaṃ , ñatti ca anusāvanaṃ ;

Kappabindu paccuddhāro , adhiṭṭhānattharāni ca ;

Niyojanānumodā ca , iccayaṃ kathine vidhī ’’ ti .

–

Imaṃ gāthaṃ āharitvā kathinadānakammavācāya paṭhamaṃ kathinacīvarassa paṭiggahaṇañca sappāyapucchanañca karonti , tadayuttaṃ viya dissati .

Kasmāti ce ?

‘‘ Aṭṭhahaṅgehi samannāgato puggalo bhabbo kathinaṃ attharituṃ … pe … pubbakaraṇaṃ jānāti , paccuddhāraṃ jānāti , adhiṭṭhānaṃ jānāti , atthāraṃ jānāti , mātikaṃ jānāti , palibodhaṃ jānāti , uddhāraṃ jānāti , ānisaṃsaṃ jānātī ’’ ti parivārapāḷiyañca ( pari .409),

‘‘ AṭṭhadhammavidoM2.107 bhikkhu , kathinatthāramarahati ;

Pubbapaccuddhārādhiṭṭhā-natthāro mātikāti ca ;

Palibodho ca uddhāro , ānisaṃsā panaṭṭhime ’’ ti .( vi . vi .2704,2706)–

Vinayavinicchayappakaraṇe ca āgatesu aṭṭhasu aṅgesu anāgatattā ca ‘‘ pubbakaraṇaṃ sattahi dhammehi saṅgahitaṃ dhovanena vicāraṇena chedanena bandhanena sibbanena rajanena kappakaraṇenā ’’ ti parivārapāḷiyañca ( pari .408),

‘‘ Dhovanañca vicāro ca , chedanaṃ bandhanampi ca ;

Sibbanaṃ rajanaṃ kappaṃ , pubbakiccanti vuccatī ’’ ti .( vi . vi .2707)–

Vinayavinicchayappakaraṇe ca vuttesu sattasu pubbakaraṇesu anāgatattā ca .

NaV2.79 kevalañca pakaraṇesu anāgatameva , atha kho yuttipi na dissati .

Kathaṃ ?

Paṭiggahaṇaṃ nāma ‘‘ yo pana bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhāreyya aññatra udakadantaponā , pācittiyan ’’ ti ( pāci .265) yāvakālikādīsu ajjhoharitabbesu catūsu kālikavatthūsu bhagavatā vuttaṃ , na cīvare , taṃ pana pādamūle ṭhapetvā dinnampi parammukhā dinnampi labbhateva .

Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .379)‘‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammīti evaṃ parammukhā vā pādamūle ṭhapetvā ‘ imaṃ tumhākan ’ ti evaṃ sammukhā vā detī ’’ ti , tasmā paṭiggahaṇakiccaṃ natthi , dāyakena cīvare dinne saṅghassa cittena sampaṭicchanamattameva pamāṇaṃ hoti .

Sappāyapucchanañca evaṃ karonti – ekena bhikkhunā ‘‘ bhonto saṅghā saṅghassa kathine sampatte kassa puggalassa sappāyārahaṃ hotī ’’ ti pucchite eko bhikkhu nāmaṃM2.108 vatvā ‘‘ itthannāmassa therassa sappāyārahaṃ hotī ’’ ti vadati , sappāyaiti ca nivāsanapārupanatthaṃ gahetvā vadanti .

Etasmiṃ vacane saddato ca atthato ca adhippāyato ca yutti gavesitabbā hoti .

Kathaṃ ?

Saddato vaggabhede satiyeva bahuvacanaṃ kattabbaṃ , na abhede , evaṃ saddato .

Sappāyaitivacanañca anurūpattheyeva vattabbaṃ , na nivāsanapārupanatthe , evaṃ atthato .

Idañca cīvaraṃ saṅgho kathinaṃ attharituṃ puggalassa deti , na nivāsanapārupanatthaṃ .

Vuttañhi pāḷiyaṃ ( mahāva .307)‘‘ saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno deti kathinaṃ attharitun ’’ ti , tasmā yutti gavesitabbā hoti .

‘‘ Paṭiggahaṇañca sappāyan ’’ tiādigāthāpi katthaci pāḷiyaṃ aṭṭhakathāṭīkādīsu ca na dissati , tasmā idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .

Sace bahū jiṇṇacīvarā , vuḍḍhassa dātabban ti idaṃ kathinacīvarassa saṅghikattā ‘‘ na ca , bhikkhave , saṅghikaṃ yathāvuḍḍhaṃ paṭibāhitabbaṃ , yo paṭibāheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti iminā pāḷinayena ( cūḷava .311) vuttaṃ .

Eteneva nayena sabbesu balavacīvaresu santesupi vuḍḍhasseva dātabbanti siddhaṃ .

Vuḍḍhesu … pe … dātabban ti karaṇasannidhimocanatthaṃ vuttaṃ .

Tenevāha ‘‘ sace vuḍḍho ’’ tyādi .

Navakatarenapi hi karaṇasannidhiṃ mocetvā kathine atthate anumodanaṃ karontassa saṅghassa pañcānisaṃsalābho hotīti .

Apicātiādinā saṅghena kattabbavattaṃ dasseti .

Vacanakkamo pana evaṃ kātabbo – kathinadussaṃ labhitvā saṅghe sīmāya sannipatite ekena bhikkhunā ‘‘ bhante , saṅghassa idaṃ kathinadussaṃ uppannaṃ , saṅgho imaṃ kathinadussaṃ kathannāmassa bhikkhunoV2.80 dadeyya kathinaṃ attharitun ’’ ti vutte aññena ‘‘ yo jiṇṇacīvaro , tassā ’’ ti vattabbaṃ , tato purimena ‘‘ bahūM2.109 jiṇṇacīvarā ’’ ti vā ‘‘ natthi idha jiṇṇacīvarā ’’ ti vā vutte aparena ‘‘ tena hi vuḍḍhassā ’’ ti vattabbaṃ , puna purimena ‘‘ ko ettha vuḍḍho ’’ ti vutte itarena ‘‘ itthannāmo bhikkhū ’’ ti vattabbaṃ , puna purimena ‘‘ so bhikkhu tadaheva cīvaraṃ katvā attharituṃ sakkotī ’’ ti vutte itarena ‘‘ so sakkotī ’’ ti vā ‘‘ saṅgho mahātherassa saṅgahaṃ karissatī ’’ ti vā vattabbaṃ , puna purimena ‘‘ so mahāthero aṭṭhahi aṅgehi samannāgato ’’ ti vutte itarena ‘‘ āma samannāgato ’’ ti vattabbaṃ , tato ‘‘ sādhu suṭṭhu tassa dātabban ’’ ti vutte byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñātabbo .

Ettha ca ‘‘ bhante , saṅghassā ’’ tiādivacanaṃ ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharitun ’’ ti imāya ñattipāḷiyā sameti .

‘‘ Yo jiṇṇacīvaro , tassā ’’ tiādi ‘‘ saṅghena kassā ’’ tiādi ‘‘ saṅghena kassa dātabbaṃ , yo jiṇṇacīvaro hotī ’’ tiādinā aṭṭhakathāvacanena ( mahāva . aṭṭha .306) sameti .

‘‘ So mahāthero aṭṭhahaṅgehi samannāgato ’’ tiādi ‘‘ aṭṭhahaṅgehi samannāgato puggalo bhabbo kathinaṃ attharitun ’’ tiādikāya parivārapāḷiyā ( pari .409) sametīti daṭṭhabbaṃ .

Yassa pana dīyati , tassa ñattidutiyakammavācāya dātabbanti sambandho .

Iminā imassa kathinadānakammassa garukattā na apalokanamattena dātabbanti imamatthaṃ pakāseti .

Garukalahukānaṃ bhedo kammākammavinicchayakathāyaṃ āvi bhavissati .

Evaṃ dinne pana kathine paccuddharitabbā adhiṭṭhātabbā vācā bhinditabbāti sambandho .

Sace taṃ kathinadussaṃ niṭṭhitaparikammameva hotīti iminā kathinadussaṃ nāma na kevalaṃ pakatisāṭakamevaM2.110 hoti , atha kho pariniṭṭhitasattavidhapubbakiccacīvarampi hotīti dasseti , tasmā niṭṭhitacīvarasmiṃ dinne sattavidhapubbakiccakaraṇena attho natthi , kevalaṃ paccuddharaṇādīniyeva kātabbāni .

Sace pana kiñci apariniṭṭhitaṃ hoti , antamaso kappabindumattampi , taṃ niṭṭhāpetvāyeva paccuddharaṇādīni kātabbāni .

Gaṇṭhikapaṭṭapāsakapaṭṭāni pana sibbanantogadhāni , tānipi niṭṭhāpetvāyeva kātabbāni .

Aniṭṭhāpento aniṭṭhitasibbanakiccameva hoti .

Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.462-463)‘‘ tattha katan ti sūcikammapariyosānenaV2.81 kataṃ , sūcikammapariyosānaṃ nāma yaṃ kiñci sūciyā kattabbaṃ .

Pāsakapaṭṭagaṇṭhikapaṭṭapariyosānaṃ katvā sūciyā paṭisāmanan ’’ ti .

Idañhi kathinavattaṃ nāma buddhappasatthan ti ‘‘ atthatakathinānaṃ vo bhikkhave pañca kappissantī ’’ tiādinā pasatthaṃ .

Katapariyositaṃ pana kathinaṃ gahetvāti –

‘‘ Dhovanañca vicāro ca , chedanaṃ bandhanampi ca ;

Sibbanaṃ rajanaṃ kappaṃ , pubbakiccanti vuccatī ’’ ti .( vi . vi .2707)–

Vuttāni sattavidhapubbakaraṇāni katvā pariyosāpitaṃ kathinacīvaraṃ gahetvā .

Atthārakena bhikkhunā paccuddharitabbā adhiṭṭhātabbā vācā bhinditabbāti sambandho .

Saṅghāṭiyā kathinaṃ attharitukāmo bhikkhu pubbe ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitaṃ porāṇikaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti vatvā paccuddharitabbā , tato anadhiṭṭhitaṃ navaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vatvā adhiṭṭhātabbā , tato attharaṇakāle tameva adhiṭṭhitasaṅghāṭiṃ ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācā bhinditabbāti attho .

Esa nayo itaresu .

Etena kathinatthāraṇaṃ nāma vacībhedakaraṇameva hoti , na kiñci kāyavikārakaraṇanti imamatthaṃ dīpetiM2.111 .

Tathā hi vuttaṃ vinayatthamañjūsāyaṃ ( kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ attharitabban ti attharaṇaṃ kātabbaṃ , tañca kho tathāvacībhedakaraṇamevāti daṭṭhabban ’’ ti .

Tattha paccuddhāro tividho ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti saṅghāṭiyā paccuddhāro ,‘‘ imaṃ uttarāsaṅgaṃ paccuddharāmī ’’ ti uttarāsaṅgassa paccuddhāro ,‘‘ imaṃ antaravāsakaṃ paccuddharāmī ’’ ti antaravāsakassa paccuddhāroti .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .408)‘‘ paccuddhāro tīhi dhammehi saṅgahito saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā ’’ ti .

Adhiṭṭhānaṃ tividhaṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti saṅghāṭiyā adhiṭṭhānaṃ ,‘‘ imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti uttarāsaṅgassa adhiṭṭhānaṃ ,‘‘ imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti antaravāsakassa adhiṭṭhānanti .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .408)‘‘ adhiṭṭhānaṃ tīhi dhammehi saṅgahitaṃ saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā ’’ ti .

AthaV2.82 vā adhiṭṭhānaṃ duvidhaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ , vācāya adhiṭṭhānanti .

Tattha porāṇikaṃ saṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikārakaraṇena kāyena vā adhiṭṭhātabbaṃ , vacībhedaṃ katvā vācāya vā adhiṭṭhātabbaṃ .

Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.469; kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ tattha yasmā dve cīvarassa adhiṭṭhānāni kāyena vā adhiṭṭheti , vācāya vā adhiṭṭhetīti vuttaṃ , tasmā … pe … adhiṭṭhātabbā ’’ ti .

Atha vā adhiṭṭhānaṃ duvidhaṃ sammukhādhiṭṭhānaparammukhādhiṭṭhānavasena .

Tattha yadi cīvaraṃ hatthapāse ṭhitaṃ hoti ,‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ , atha antogabbhe vā sāmantavihāre vā hoti , ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ .

VuttañhiM2.112 aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.469; kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ sace hatthapāse hotī ’’ tiādi , vinayatthamañjūsāyañca ( kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ duvidhan ti sammukhāparammukhābhedena duvidhan ’’ ti .

Atthāro katividho ?

Atthāro ekavidho .

Vacībhedakaraṇeneva hi atthāro sampajjati , na kāyavikārakaraṇena .

Ayamattho yathāvutta-parivārapāḷiyā ca ‘‘ attharitabban ti attharaṇaṃ kātabbaṃ , tañca kho tathāvacībhedakaraṇamevāti daṭṭhabban ’’ ti vinayatthamañjūsāvacanena ca viññāyati .

Atha vā atthāro tividho vatthuppabhedena .

Tattha yadi saṅghāṭiyā kathinaṃ attharitukāmo hoti , porāṇikā saṅghāṭi paccuddharitabbā , navā saṅghāṭi adhiṭṭhātabbā ,‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .

Atha uttarāsaṅgena kathinaṃ attharitukāmo hoti , porāṇako uttarāsaṅgo paccuddharitabbo , navo uttarāsaṅgo adhiṭṭhātabbo ,‘‘ iminā uttarāsaṅgena kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .

Atha antaravāsakena kathinaṃ attharitukāmo hoti , porāṇako antaravāsako paccuddharitabbo , navo antaravāsako adhiṭṭhātabbo ,‘‘ iminā antaravāsakena kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .413)‘‘ sace saṅghāṭiyā ’’ tiādi .

Ettha siyā – kiṃ pana ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti visesaṃ katvāva paccuddharitabbā , udāhu ‘‘ imaṃ paccuddharāmī ’’ ti sāmaññatopi paccuddharitabbāti ?

ParikkhāracoḷādhiṭṭhānenaV2.83 adhiṭṭhitaṃ cīvaraṃ ‘‘ imaṃ paccuddharāmī ’’ ti sāmaññato paccuddharitabbaṃ , na ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti visesato paccuddharitabbaṃ .

Kasmā ?

Pubbe aladdhanāmattā .

Ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitaṃ pana cīvaraṃ visesatoyeva paccuddharitabbaṃ , na sāmaññato .

Kasmā ?

PaṭiladdhavisesanāmattāM2.113 .

Idha pana kathinādhikāre pubbeva ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitattā visesatoyeva paccuddharitabbanti daṭṭhabbaṃ .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .408) kathinādhikāre ‘‘ paccuddhāro tīhi dhammehi saṅgahito saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā ’’ ti .

Kiṃ pana niccatecīvarikoyeva kathinaṃ attharituṃ labhati , udāhu avatthātecīvarikopīti ?

Tecīvariko duvidho dhutaṅgatecīvarikavinayatecīvarikavasena .

Tattha dhutaṅgatecīvariko ‘‘ atirekacīvaraṃ paṭikkhipāmi , tecīvarikaṅgaṃ samādiyāmī ’’ ti adhiṭṭhahitvā dhāraṇato sabbakālameva dhāreti .

Vinayatecīvariko pana yadā ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāretukāmo hoti , tadā tathā adhiṭṭhahitvā dhāreti .

Yadā pana parikkhāracoḷādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāretukāmo hoti , tadā tathā adhiṭṭhahitvā dhāreti , tasmā ticīvarādhiṭṭhānassa dupparihārattā sabbadā dhāretuṃ asakkonto hutvā parikkhāracoḷavasena dhārentopi taṃ paccuddharitvā āsanne kāle ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahantopi kathinaṃ attharituṃ labhatiyevāti daṭṭhabbaṃ .

Kacci nu bho kathinadānakammavācābhaṇanasīmāyameva kathinaṃ attharitabbaṃ , udāhu aññasīmāyāti ?

Yadi kathinadānakammavācābhaṇanabaddhasīmā vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāya anto ṭhitā , evaṃ sati tasmiṃyeva sīmamaṇḍale attharaṇaṃ kātabbaṃ .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ce dāyako saṅghassa deti , sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ .

Tena ca tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo ’’ ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 308) āgatattā viññāyatīti .

Yadi evaṃ ‘‘ tasmiṃyeva sīmamaṇḍale ’’ icceva ṭīkāyaṃ vuttattā ‘‘ yasmiṃ kismiñciM2.114 sīmamaṇḍale kammavācaṃ bhaṇitvā tasmiṃyeva sīmamaṇḍale attharitabban ’’ ti vattabbaṃ , na ‘‘ kathinadānakammavācābhaṇanabaddhasīmā vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāya anto ṭhitā ’’ ti visesaṃ katvā vattabbanti ?

Na na vattabbaṃ .

Kammavācābhaṇanasīmā hi baddhasīmābhūtā , kathinatthārasīmā pana upacārasīmābhūtā , upacārasīmā ca nāma baddhasīmaṃ avattharitvāpi gacchati , tasmā sā sīmā baddhasīmā ca hoti upacārasīmā cāti tasmiṃyeva sīmamaṇḍale kathinadānakammavācaṃV2.84 bhaṇitvā tattheva attharaṇaṃ kātabbaṃ , na yasmiṃ kismiñci sīmamaṇḍale kammavācaṃ bhaṇitvā tattheva attharaṇaṃ kattabbanti daṭṭhabbaṃ .

Evampi ‘‘ upacārasīmāya ’’ icceva vattabbaṃ , na ‘‘ vassūpanāyikakhettabhūtaupacārasīmāyā ’’ ti , tampi vattabbameva .

Tesaṃ bhikkhūnaṃ vassūpanāyikakhettabhūtāya eva upacārasīmāya kathinatthāraṃ kātuṃ labhati , na aññaupacārasīmāya .

Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306)‘‘ aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vuttan ’’ ti .

Yathicchasi , tathā bhavatu , api tu khalu ‘‘ kammavācābhaṇanasīmā baddhasīmābhūtā , kathinatthārasīmā upacārasīmābhūtā ’’ ti tumhehi vuttaṃ , tathābhūtabhāvo kathaṃ jānitabboti ?

Vuccate – kathinatthārasīmāyaṃ tāva upacārasīmābhūtabhāvo ‘‘ sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti , sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabban ’’ ti imissā aṭṭhakathāya ( mahāva . aṭṭha .306) atthaṃ saṃvaṇṇetuṃ ‘‘ ekasīmāyāti ekaupacārasīmāyāti attho yujjatī ’’ ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 306) āgatattā viññāyati .

Kammavācābhaṇanasīmāya baddhasīmābhūtabhāvo pana ‘‘ te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā .

Sīmā ca nāmesā baddhasīmāM2.115 abaddhasīmāti duvidhā hotī ’’ ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) āgatattā ca ‘‘ sīmā ca nāmesā katamā , yattha hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitā kammappattā nāma hontīti anuyogaṃ sandhāya sīmaṃ dassento vibhāgavantānaṃ sabhāvavibhāvanaṃ vibhāgadassanamukheneva hotīti ‘ sīmā ca nāmesā ’ tiādimāhā ’’ ti vinayatthamañjūsāyaṃ ( kaṅkhā . abhi . ṭī . nidānavaṇṇanā ) āgatattā ca viññāyati .

Tattha katividhā baddhasīmā , katividhā abaddhasīmāti ?

Tividhā baddhasīmā khaṇḍasīmāsamānasaṃvāsasīmāavippavāsasīmāvasena .

Tividhā abaddhasīmā gāmasīmāudakukkhepasīmāsattabbhantarasīmāvasenāti daṭṭhabbā .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ sambandhitvā sammatā sīmā baddhasīmāti veditabbā .

Khaṇḍasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmāti tassāyeva bhedo .

Abaddhasīmā pana gāmasīmā sattabbhantarasīmā udakukkhepasīmāti tividhā ’’ ti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) āgatattā viññāyati .

Evaṃ tīsu baddhasīmāsuV2.85 , tīsu abaddhasīmāsūti chasuyeva sīmāsu kammappattasaṅghassa catuvaggakaraṇīyādikammassa kattabbabhāvavacanato suddhāya upacārasīmāya kammavācāya abhaṇitabbabhāvo viññāyati .

Antoupacārasīmāya baddhasīmāya sati taṃ baddhasīmaṃ avattharitvāpi upacārasīmāya gamanato sā baddhasīmā kammavācābhaṇanārahā ca hoti kathinatthārārahā cāti veditabbaṃ .

Nanu ca pannarasavidhā sīmā aṭṭhakathāsu ( mahāva . aṭṭha .379; kaṅkhā . aṭṭha . akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā ) āgatā , atha kasmā chaḷeva vuttāti ?

Saccaṃ , tāsu pana pannarasasu sīmāsu upacārasīmā saṅghalābhavibhajanādiṭṭhānameva hoti , lābhasīmāM2.116 tatruppādagahaṇaṭṭhānameva hotīti imā dve sīmāyo saṅghakammakaraṇaṭṭhānaṃ na honti , nigamasīmā nagarasīmā janapadasīmā raṭṭhasīmā rajjasīmā dīpasīmā cakkavāḷasīmāti imā pana sīmāyo gāmasīmāya samānagatikā gāmasīmāyameva antogadhāti na visuṃ vuttāti daṭṭhabbaṃ .

Ettha ca upacārasīmāya baddhasīmaṃ avattharitvā gatabhāvo kathaṃ jānitabboti ?

‘‘ Upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena , aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .379) vuttattā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ anto baddhasīmāya vijjamānāya taṃ avattharitvā upacārasīmā gatā .

Tathā hi ‘‘ imissā upacārasīmāya ‘ saṅghassa dammī ’ ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmasīmantarikāsu ṭhitānampi pāpuṇātī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379) vuttaṃ .

Tena ñāyati ‘‘ upacārasīmāya anto ṭhitā baddhasīmā upacārasīmāpi nāma hotī ’’ ti .

Hotu , evaṃ sati antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya sati tattheva kathinadānakammavācaṃ vācāpetvā tattheva kathinaṃ attharitabbaṃ bhaveyya , antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya kathaṃ karissantīti ?

Antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya bahiupacārasīmāyaṃ vijjamānabaddhasīmaṃ vā udakukkhepalabhanaṭṭhānaṃ vā gantvā kammavācaṃ vācāpetvā puna vihāraṃ āgantvā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāyaṃ ṭhatvā kathinaṃ attharitabbanti daṭṭhabbaṃ .

Nanu ca bho evaṃ sante aññissā sīmāya ñatti , aññissā atthāro hoti , evaṃ sante ‘‘ pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ce dāyako saṅghassa deti , sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ .

Tena ca tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo ’’ ti vuttenaV2.86 vajirabuddhiṭīkāvacanena ( vajira . ṭī . mahāvagga 308) virujjhatīti ?

NanuM2.117 avocumha ‘‘ kammavācābhaṇanasīmā baddhasīmābhūtā , kathinatthārasīmā upacārasīmābhūtā ’’ ti .

Tasmā vajirabuddhiṭīkāvacanena na virujjhati .

Tattha pubbe yebhuyyena baddhasīmavihārattā samaggaṃ saṅghaṃ sannipātetvā kammavācaṃ vācāpetvā upacārasīmabaddhasīmabhūte tasmiṃyeva vihāre attharaṇaṃ sandhāya vuttaṃ .

Baddhasīmavihāre ahontepi antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya vijjamānāya tattheva sīmamaṇḍale kammavācaṃ vācāpetvā tattheva attharitabbabhāvo amhehipi vuttoyeva .

Yadi pana na ceva baddhasīmavihāro hoti , na ca antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmā atthi , evarūpe vihāre kammavācaṃ vācāpetuṃ na labhati , aññaṃ baddhasīmaṃ vā udakukkhepaṃ vā gantvā kammavācaṃ vācāpetvā attano vihāraṃ āgantvā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāya ṭhatvā kathinaṃ attharitabbaṃ .

Evameva paramparabhūtā bahavo ācariyavarā karontīti daṭṭhabbaṃ .

Apare pana ācariyā ‘‘ baddhasīmavirahāya suddhaupacārasīmāya sati tassaṃyeva upacārasīmāyaṃ ñattikammavācāpi vācetabbā , kathinaṃ attharitabbaṃ , na aññissā sīmāya ñatti , aññissā attharaṇaṃ kātabban ’’ ti vadanti .

Ayaṃ pana nesamadhippāyo –

‘‘ kathinatthatasīmāyan ti upacārasīmaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 306) kathinatthāraṭṭhānabhūtāya sīmāya upacārasīmābhāvo vutto , tassaṃyeva ṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 308) pubbe niddiṭṭhapāṭhe ‘‘ tasmiṃyeva sīmamaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo ’’ ti kammavācābhaṇanasīmāyameva attharitabbabhāvo ca vutto , tasmā aññissā sīmāya ñatti , aññissā attharaṇaṃ na kātabbaṃ , tassaṃyeva upacārasīmāyaṃ kammavācaṃ sāvetvā tasmiṃyeva atthāro kātabbo , upacārasīmato bahi ṭhitaṃ baddhasīmaṃ gantvā attharaṇakiccaṃ natthīti .

TatrevaṃM2.118 vicāraṇā kātabbā – idaṃ bhāsantaresu ‘‘ ñattī ’’ ti kathitaṃ kathinadānakammaṃ catūsu saṅghakammesu ñattidutiyakammaṃ hoti , ñattidutiyakammassa navasu ṭhānesu kathinadānaṃ , garukalahukesu garukaṃ , yadi ‘‘ upacārasīmāyaṃ cattāri saṅghakammāni kātabbānī ’’ ti pakaraṇesu āgataṃ abhavissā , evaṃ sante tesaṃ ācariyānaṃ vacanānurūpato upacārasīmāyaṃ kathinadānañattikammavācaṃ vācetabbaṃ abhavissā , na pana pakaraṇesu ‘‘ upacārasīmāyaṃ cattāri saṅghakammāni kātabbānī ’’ ti āgataṃ , atha kho ‘‘ saṅghalābhavibhajanaṃ , āgantukavattaṃ katvā ārāmappavisanaṃV2.87 , gamikassa bhikkhuno senāsanaāpucchanaṃ , nissayapaappassambhanaṃ , pārivāsikamānattacārikabhikkhūnaṃ aruṇuṭṭhāpanaṃ , bhikkhunīnaṃ ārāmappavisanaāpucchanaṃ iccevamādīni eva upacārasīmāya kattabbānī ’’ ti āgataṃ , tasmā kathinadānañattidutiyakammavācā kevalāyaṃ upacārasīmāyaṃ na vācetabbāti siddhā .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Avippavāsasīmā nāma tiyojanāpi hoti , evaṃ sante tiyojane ṭhitā lābhaṃ gaṇhissanti , tiyojane ṭhatvā āgantukavattaṃ pūretvā ārāmaṃ pavisitabbaṃ bhavissati , gamiko tiyojanaṃ gantvā senāsanaṃ āpucchissati , nissayapaṭipannassa bhikkhuno tiyojanātikkame nissayo paṭippassambhissati , pārivāsikena tiyojanaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhapetabbaṃ bhavissati , bhikkhuniyā tiyojane ṭhatvā ārāmappavisanaṃ āpucchitabbaṃ bhavissati , sabbampetaṃ upacārasīmāya paricchedavaseneva kātuṃ vaṭṭati , tasmā upacārasīmāyameva bhājetabban ’’ ti evamādiaṭṭhakathāpāṭhato ( mahāva . aṭṭha .379) viññāyatīti .

AthevaṃM2.119 vadeyyuṃ –

‘‘ upacārasīmā ñattidutiyakammavācāya ṭhānaṃ na hotī ’’ ti tumhehi vuttaṃ , atha ca pana katapubbaṃ atthi .

Tathā hi cīvarapaṭiggāhakasammuticīvaranidahakasammuticīvarabhājakasammutīnaṃ ‘‘ suṇātu me … pe … dhārayāmīti imāya kammavācāya vā apalokanena vā antovihāre sabbasaṅghamajjhepi khaṇḍasīmāyapi sammannituṃ vaṭṭatiyevā ’’ ti upacārasīmāyaṃ ñattidutiyakammavācāya nipphādetabbabhāvo aṭṭhakathāyaṃ ( vi . saṅga . aṭṭha .194) āgato .

Bhaṇḍāgārassa pana ‘‘ imaṃ pana bhaṇḍāgāraṃ khaṇḍasīmaṃ gantvā khaṇḍasīmāya nisinnehi sammannituṃ na vaṭṭati , vihāramajjheyeva ‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho itthannāmaṃ vihāraṃ bhaṇḍāgāraṃ sammanneyyā ’ tiādinā nayena kammavācāya vā apalokanena vā sammannitabban ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( vi . saṅga . aṭṭha .197) upacārasīmāyameva ñattidutiyakammavācāya sammannitabbabhāvo āgatoti .

Te evaṃ vattabbā – sacepi aṭṭhakathāyaṃ āgataṃ ‘‘ antovihāre ’’ ti pāṭho ‘‘ vihāramajjhe ’’ ti pāṭho ca upacārasīmaṃ sandhāya vuttoti maññamānā tumhe āyasmanto evaṃ avacuttha , te pana pāṭhā upacārasīmaṃ sandhāya aṭṭhakathācariyehi na vuttā , atha kho avippavāsasīmāsaṅkhātaṃ mahāsīmaṃ sandhāya vuttā .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

Khaṇḍasīmāya vakkhamānattā .

Khaṇḍasīmāya hi mahāsīmā eva paṭiyogī hoti .

Upacārasīmāti ayamattho kathaṃV2.88 jānitabboti ce ?

‘‘ Imaṃ pana samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannantehi pabbajjūpasampadādīnaṃ saṅghakammānaṃ sukhakaraṇatthaṃ paṭhamaṃ khaṇḍasīmā sammannitabbā … pe … evaṃ baddhāsu pana sīmāsu khaṇḍasīmāya ṭhitā bhikkhū mahāsīmāya kammaṃ karontānaṃ na kopentiM2.120 , mahāsīmāya vā ṭhitā khaṇḍasīmāya kammaṃ karontānaṃ .

Sīmantarikāya pana ṭhitā ubhinnampi na kopentī ’’ ti vuttaaṭṭhakathāpāṭhavasena ( mahāva . aṭṭha .138) jānitabboti .

Atha vā tehi āyasmantehi ābhatabhaṇḍāgārasammutipāṭhavasenapi ayamattho viññāyati .

Kathaṃ ?

Cīvarapaṭiggāhakādipuggalasammutiyo pana antovihāre sabbasaṅghamajjhepi khaṇḍasīmāyampi sammannituṃ vaṭṭati , bhaṇḍāgārasaṅkhātavihārasammuti pana vihāramajjheyevāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , tattha visesakāraṇaṃ pariyesitabbaṃ .

Tatrevaṃ visesakāraṇaṃ paññāyati –

‘‘ aññissā sīmāya vatthu aññissā kammavācā ’’ ti vattabbadosaparihāratthaṃ vuttaṃ .

Puggalasammutiyo hi puggalassa vatthuttā yadi mahāsīmabhūte antovihāre kattukāmā honti , sabbasaṅghamajjhe taṃ vatthubhūtaṃ puggalaṃ hatthapāse katvā kareyyuṃ .

Yadi khaṇḍasīmāya kattukāmā , taṃ vatthubhūtaṃ puggalaṃ khaṇḍasīmaṃ ānetvā tattha sannipatitakammappattasaṅghassa hatthapāse katvā kareyyuṃ .

Ubhayathāpi yathāvuttadoso natthi , bhaṇḍāgārasammuti pana bhaṇḍāgārassa vihārattā khaṇḍasīmaṃ ānetuṃ na sakkā , tasmā yadi taṃ sammutiṃ khaṇḍasīmāyaṃ ṭhatvā kareyyuṃ , vatthu mahāsīmāyaṃ hoti , kammavācā khaṇḍasīmāyanti yathāvuttadoso hoti , tasmiñca dose sati vatthuvipannattā kammaṃ vipajjati , tasmā mahāsīmabhūtavihāramajjheyeva sā sammuti kātabbāti aṭṭhakathācariyānaṃ mati , na upacārasīmāya ñattidutiyakammaṃ kātabbanti .

Athāpi evaṃ vadeyyuṃ ‘‘ vihārasaddena avippavāsasīmabhūtā mahāsīmāva vuttā , na upacārasīmā ’’ ti idaṃ vacanaṃ kathaṃ paccetabbanti ?

Imināyeva aṭṭhakathāvacanena .

Yadi hi upacārasīmāM2.121 vuttā bhaveyya , upacārasīmā nāma baddhasīmaṃ avattharitvāpi pavattā āvāsesu vā bhikkhūsu vā vaḍḍhantesu aniyamavasena vaḍḍhati , tasmā khaṇḍasīmaṃ avattharitvā pavattanato vihārena saha khaṇḍasīmā ekasīmāyeva hoti , evaṃ sati vihāre ṭhitaṃ bhaṇḍāgāraṃ khaṇḍasīmāya ṭhatvā sammannituṃ sakkā bhaveyya , na pana sakkā ‘‘ khaṇḍasīmāya nisinnehi sammannituṃ na vaṭṭatī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .343) paṭisiddhattā .

Tena ñāyati ‘‘ imasmiṃV2.89 ṭhāne vihārasaddena avippavāsasīmabhūtā mahāsīmā vuttā , na upacārasīmā ’’ ti .

Upacārasīmāya aniyamavasena vaḍḍhanabhāvo kathaṃ jānitabboti ?

‘‘ Upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena , aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā hoti .

Apica bhikkhūnaṃ dhuvasannipātaṭṭhānato vā pariyante ṭhitabhojanasālato vā nibaddhavasanakaāvāsato vā thāmamajjhimassa purisassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto upacārasīmā veditabbā , sā pana āvāsesu vaḍḍhantesu vaḍḍhati , parihāyantesu parihāyati .

Mahāpaccariyaṃ pana ‘ bhikkhūsupi vaḍḍhantesu vaḍḍhatī ’ ti vuttaṃ , tasmā sace vihāre sannipatitabhikkhūhi saddhiṃ ekābaddhā hutvā yojanasatampi pūretvā nisīdanti , yojanasatampi upacārasīmāva hoti , sabbesaṃ lābho pāpuṇātī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .379) vacanatoti .

Yadi evaṃ upacārasīmāya kathinatthatabhāvo kasmā vuttoti ?

Kathinattharaṇaṃ nāma na saṅghakammaṃ , puggalakammameva hoti , tasmā vassūpanāyikakhettabhūtāya upacārasīmāya kātabbā hoti .

Ñattikammavācā pana saṅghakammabhūtā , tasmā upacārasīmāya kātuṃ na vaṭṭati , suvisodhitaparisāya baddhābaddhasīmāyameva vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .

Nanu ca bho ‘‘ kathinaṃ attharituṃ ke labhanti , ke na labhanti ?

GaṇanavasenaM2.122 tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti , uddhaṃ satasahassampi , pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , atha kasmā ‘‘ kathinattharaṇaṃ nāma na saṅghakammaṃ , puggalakammameva hotī ’’ ti vuttanti ?

‘‘ Na saṅgho kathinaṃ attharati , na gaṇo kathinaṃ attharati , puggalo kathinaṃ attharatī ’’ ti parivāre ( pari .414) vuttattā ca apalokanakammādīnaṃ catunnaṃ saṅghakammānaṃ ṭhānesu apaviṭṭhattā ca .

Aṭṭhakathāyaṃ pana kathinatthārassa upacārabhūtaṃ kathinadānakammavācābhaṇanakālaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tasmiñhi kāle kathinadāyakā cattāro , paṭiggāhako ekoti pacchimakoṭiyā pañca honti , tato heṭṭhā na labhatīti .

Ñattikammavācāya saṅghakammabhāvo kathaṃ jānitabboti ?

‘‘ Catunnaṃ saṅghakammānaṃ ñattidutiyakammassa navasu ṭhānesu kathinadānan ’’ ti āgatattā ,‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannan ’’ tiādinā vuttattā cāti .

Apare pana ācariyā ‘‘ bhāsantaresu ñattīti vuttā kathinadānakammavācā atthārakiriyāya pavisati , atthārakiriyā ca upacārasīmāyaṃ kātabbā , tasmā kathinadānakammavācāpi upacārasīmāyaṃ kātabbāyevā ’’ ti vadanti , tesaṃ ayamadhippāyo – mahāvaggapāḷiyaṃV2.90 ( mahāva .306)‘‘ evañca pana , bhikkhave , kathinaṃ attharitabban ’’ ti ārabhitvā ‘‘ byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo … pe … evaṃ kho , bhikkhave , atthataṃ hoti kathinan ’’ ti kathinadānañattikammavācāto paṭṭhāya yāva anumodanā pāṭho āgato , parivārapāḷiyañca ( pari .412)‘‘ kathinatthāro jānitabbo ’’ ti uddesassa niddese ‘‘ sace saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ hoti , saṅghena kathaṃ paṭipajjitabbaṃ , atthārakena kathaṃ paṭipajjitabbaṃ , anumodakena kathaṃ paṭipajjitabban ’’ ti pucchaṃ nīharitvā ‘‘ saṅghena ñattidutiyenaM2.123 kammena kathinatthārakassa bhikkhuno dātabbaṃ … pe … anumodāmā ’’ ti ñattito paṭṭhāya yāva anumodanā pāṭho āgato , tasmā ñattito paṭṭhāya yāva anumodanā sabbo vidhi kathinatthārakiriyāyaṃ pavisati , tato kathinatthārakiriyāya upacārasīmāyaṃ kattabbāya sati ñattisaṅkhātakathinadānakammavācāpi upacārasīmāyaṃ kattabbāyevāti .

Tatrevaṃ vicāraṇā kātabbā – atthārakiriyāya visuṃ anāgatāya sati ‘‘ sabbo vidhi atthārakiriyāyaṃ pavisatī ’’ ti vattabbaṃ bhaveyya , atha ca pana mahāvaggapāḷiyañca parivārapāḷiyañca atthārakiriyā visuṃ āgatāyeva , tasmā ñattisaṅkhātā kathinadānakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisati , kevalaṃ atthārakiriyāya upacārabhūtattā pana tato paṭṭhāya anukkamena vuttaṃ .

Yathā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sīmaṃ sammannitun ’’ ti sīmāsammutiṃ anujānitvā ‘‘ evañca pana , bhikkhave , sammannitabbā ’’ ti sīmāsammutividhiṃ dassento ‘‘ paṭhamaṃ nimittā kittetabbā … pe … evametaṃ dhārayāmī ’’ ti nimittakittanena saha sīmāsammutikammavācā desitā , tattha nimittakittanaṃ sīmāsammutikammaṃ na hoti , kammavācāyeva sīmāsammutikammaṃ hoti , tathāpi sīmāsammutikammavācāya upacārabhāvato saha nimittakittanena sīmāsammutikammavācā desitā .

Yathā ca upasampadākammavidhiṃ desento ‘‘ paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo … pe … evametaṃ dhārayāmī ’’ ti upajjhāyagāhāpanādinā saha upasampadākammaṃ desitaṃ , tattha upajjhāyagāhāpanādi upasampadākammaṃ na hoti , ñatticatutthakammavācāyeva upasampadākammaṃ hoti , tathāpi upasampadākammassa samīpe bhūtattā upajjhāyagāhāpanādinā saha ñatticatutthakammavācā desitā , evamettha kathinadānakammavācā atthārakiriyā na hoti , tathāpiM2.124 atthārakiriyāya upacārabhūtattā kathinadānañattidutiyakammavācāya saha kathinatthārakiriyā desitā , tasmā kathinadānakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisatīti daṭṭhabbaṃ .

AthaV2.91 vā ñattidutiyakammavācā ca atthāro cāti ime dve dhammā atulyakiriyā atulyakattāro atulyakammā atulyakālā ca honti , tena viññāyati ‘‘ bhāsantaresu ñattīti vuttā ñattidutiyakammavācā atthārakiriyāyaṃ na pavisatī ’’ ti .

Tattha kathaṃ atulyakiriyā honti ?

Kammavācā dānakiriyā hoti , atthāro pannarasadhammānaṃ kāraṇabhūtā atthārakiriyā , evaṃ atulyakiriyā .

Kathaṃ atulyakattāroti ?

Kammavācāya kattā saṅgho hoti , atthārassa kattā puggalo , evaṃ atulyakattāro honti .

Kathaṃ atulyakammā honti ?

Kammavācāya kammaṃ kathinadussaṃ hoti , atthārassa kammaṃ kathinasaṅkhātā samūhapaññatti , evaṃ atulyakammā honti .

Kathaṃ atulyakālā honti ?

Kathinadānakammavācā pubbakaraṇapaccuddhāraadhiṭṭhānānaṃ pubbe hoti , atthāro tesaṃ pacchā , evaṃ atulyakālā hontīti .

Atha vā atthāro ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādinā vacībhedasaṅkhātena ekena dhammena saṅgahito , na ñattianussāvanādinā anekehi dhammehi saṅgahito .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .408)‘‘ atthāro ekena dhammena saṅgahito vacībhedenā ’’ ti .

Imināpi kāraṇena jānitabbaṃ ‘‘ na ñatti atthāre paviṭṭhā ’’ ti .

Aññe pana ācariyā evaṃ vadanti –

‘‘ kathinatthāraṃ ke labhanti , ke na labhantīti ?

Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti , uddhaṃ satasahassampi , pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306) āgatattā ‘‘ heṭṭhimantatoM2.125 pañca bhikkhū kathinatthāraṃ labhanti , tato appakatarā na labhantī ’’ ti viññāyati .

‘‘ Pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā , eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti kaṅkhāvitaraṇīṭīkāyaṃ ( kaṅkhā . abhi . ṭī . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) āgatattā tasmiṃ vākye ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti kiriyāya kattā ‘‘ so kathinatthāro ’’ ti vuccati , tasmā atthāroti iminā ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti vuttaattharaṇakiriyā na adhippetā , catūhi bhikkhūhi atthārakassa bhikkhuno ñattiyā dānaṃ adhippetanti viññāyati .

‘‘ Kathinatthāraṃ ke labhanti … pe … uddhaṃ satasahassanti idaṃ atthārakassa bhikkhuno saṅghassa kathinadussadānakammaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vinayavinicchayaṭīkāyaṃ vuttaṃ .

Tasmimpi pāṭhe ñattiyā dinnaṃyeva sandhāya ‘‘ pañca janā atthāraṃ labhantī ’’ ti idaṃ vacanaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ ,‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādi puggalassa attharaṇaṃ sandhāya na vuttanti ṭīkācariyassa adhippāyo .

Evaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkā-vinayavinicchayaṭīkākārakehi ācariyehi ‘‘ ñattidutiyakammaṃ atthāro nāmā ’’ tiV2.92 vinicchitattā upacārasīmāyaṃ kathinadānañattikammavācākaraṇaṃ yuttanti viññāyatīti vadanti .

Tatrevaṃ vicāraṇā kātabbā –

‘‘ ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmā ’’ ti ṭīkācariyā na vadeyyuṃ .

Vadeyyuṃ ce , aṭṭhakathāya viruddho siyā .

Kathaṃ viruddhoti ce ?

‘‘ Chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhanti , aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vuttan ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306) āgatattā ‘‘ te chinnavassādayo kathinatthāraṃ na labhantī ’’ ti viññāyati .

Yadi ñattidutiyakammaṃ atthāro nāma siyā , evaṃ sati te bhikkhū ñattidutiyakammepi gaṇapūrakabhāvena appaviṭṭhā siyuṃ .

Atha ca pana ‘‘ purimikāyaM2.126 upagatānaṃ pana sabbe gaṇapūrakā hontī ’’ ti aṭṭhakathāya ( mahāva . aṭṭha .306) vuttattā te ñattidutiyakamme paviṭṭhāva honti , tasmā aṭṭhakathācariyo pañcānisaṃsahetubhūtaṃ ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādikaṃ vacībhedaṃyeva ‘‘ atthāro ’’ ti vadati , na ñattidutiyakammaṃ , tasmā te chinnavassādayo pañcānisaṃsahetubhūtaṃ kathinatthāraṃ na labhanti , ñattidutiyakamme pana catuvaggasaṅghapūrakabhāvaṃ labhantīti viññāyati .

Punapi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sace purimikāya upagatā cattāro vā honti tayo vā dve vā eko vā , itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabban ’’ ti .

Evaṃ alabbhamānakathinatthāreyeva chinnavassādayo gaṇapūrake katvā ñattidutiyakammavācāya kathinadussaṃ dāpetvā purimikāya upagatehi kathinassa attharitabbabhāvato ‘‘ ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmāti ṭīkācariyā na vadeyyun ’’ ti avacimhāti .

Nanu ca bho imasmimpi aṭṭhakathāvacane ‘‘ itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabban ’’ ti vacanena catuvaggasaṅghena kattabbaṃ ñattidutiyakammaṃyeva ‘‘ atthāro ’’ ti vuttanti ?

Na , pubbāparavirodhato .

Pubbe hi chinnavassādīnaṃ kathinaṃ attharituṃ alabbhamānabhāvo vutto , idha ‘‘ ñattidutiyakammaṃ atthāro ’’ ti vutte tesampi labbhamānabhāvo vutto bhaveyya , na aṭṭhakathācariyā pubbāparaviruddhaṃ katheyyuṃ , tasmā ‘‘ katvā ’’ ti padaṃ ‘‘ attharitabban ’’ ti padena sambajjhantena samānakālavisesanaṃ akatvā pubbakālavisesanameva katvā sambandhitabbaṃ , evaṃ sati pubbavacanenāparavacanaṃ gaṅgodakena yamunodakaṃ viya saṃsandati , pacchāpi ca ‘‘ kammavācaṃ sāvetvā kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissantī ’’ ti visuṃ kammavācāsāvanaṃ visuṃ kathinattharaṇaṃV2.93 pubbāparānukkamato vuttaṃM2.127 , tasmā ñattidutiyakammaṃ atthāro nāma na hoti , kevalaṃ atthārassa kāraṇameva upacārameva hotīti daṭṭhabbaṃ .

Kiñca bhiyyo –

‘‘ na saṅgho kathinaṃ attharati , na gaṇo kathinaṃ attharati , puggalo kathinaṃ attharatī ’’ ti parivāravacanena ( pari .414) ayamattho jānitabboti .

Yadi evaṃ kaṅkhāvitaraṇīṭīkā-vinayavinicchayaṭīkāsu āgatapāṭhānaṃ adhippāyo kathaṃ bhāsitabbo bhaveyya .

Nanu kaṅkhāvitaraṇīṭīkāyaṃ ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti imissā kiriyāya kattā ‘‘ so kathinatthāro ’’ ti vutto , vinayavinicchayaṭīkāyañca ‘‘ kathinadussadānakamman ’’ ti padaṃ ‘‘ sandhāyā ’’ ti kiriyāya kammaṃ , kathinatthāro … pe … idaṃ ‘‘ vuttan ’’ ti kiriyāya kammaṃ hoti .

Evaṃ ṭīkāsu nītatthato āgatapāṭhesu santesu ‘‘ ñattidutiyakammaṃyeva atthāro nāmāti ṭīkācariyā na vadeyyun ’’ ti na vattabbanti ?

Yenākārena aṭṭhakathāvacanena ṭīkāvacanañca pubbāparaaṭṭhakathāvacanañca aviruddhaṃ bhaveyya , tenākārena ṭīkāpāṭhānaṃ adhippāyo gahetabbo .

Kathaṃ ?

Kaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti āgato , tasmiṃ aṭṭhakathāvacane codakena codetabbassa atthitāya taṃ pariharituṃ ‘‘ pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā , eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti pāṭho ṭīkācariyena vutto , kathaṃ codetabbaṃ atthīti ?

Bho aṭṭhakathācariya ‘‘ so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti vutto , evaṃ sati pañcannaṃ kathinatthārakānaṃ eva so kathinatthāro vaṭṭati , na ekadviticatupuggalānanti attho āpajjati , evaṃ sati ‘‘ na saṅgho kathinaṃ attharati , na gaṇo kathinaṃ attharati , puggalo kathinaṃ attharatī ’’ ti āgatapāḷiyā virujjhanato āgamavirodhoM2.128 āpajjati , taṃ codanaṃ pariharanto ‘‘ pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatīti pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā , eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti pāṭho ṭīkācariyena vutto .

Tatthāyamadhippāyo – bho codakācariya aṭṭhakathācariyena kathinatthārakāle pañcannaṃ atthārakānaṃ bhikkhūnaṃ vasena ‘‘ so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti pāṭho na vutto , atha kho saṅghena atthārakassa kathinadussadānakāle pacchimakoṭiyā cattāro kathinadussassa dāyakā , eko paṭiggāhakoti pañcannaṃ dāyakapaṭiggāhakapuggalānaṃ atthitāya so pacchā kattabbo atthāro vaṭṭati , kāraṇasampattiyā phalasampatti hoti , tasmā tasmiṃ aṭṭhakathāvacane āgamavirodho nāpajjatīti .

VinayavinicchayaṭīkāyampiV2.94 ‘‘ kathinatthāraṃ ke labhanti , ke na labhantīti ?

Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti , uddhaṃ satasahassampi , pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī ’’ ti aṭṭhakathāvacane parehi pucchitabbassa atthitāya taṃ pucchaṃ vissajjetuṃ ‘‘ idaṃ atthārakassa bhikkhuno saṅghassa kathinadussadānakammaṃ sandhāya vuttan ’’ ti pāṭho ṭīkācariyena vutto .

Kathaṃ pucchitabbanti ce ?

Bho aṭṭhakathācariya ‘‘ heṭṭhimakoṭiyā pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ vacanaṃ kiṃ pañcānisaṃsassa kāraṇabhūtaṃ ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādiatthārakiriyaṃ sandhāya vuttaṃ , udāhu atthārassa kāraṇabhūtaṃ kathinadussadānakammanti .

Kathaṃ vissajjanāti ?

Bho bhadramukha ‘‘ heṭṭhimakoṭiyā pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ pañcānisaṃsassa kāraṇabhūtaṃ ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādikaṃ atthārakiriyaṃ sandhāya aṭṭhakathācariyena na vuttaṃ , atha kho atthārassa kāraṇabhūtaṃ kathinadānakammaṃ sandhāya vuttantiM2.129 .

Tatrāyamadhippāyo – saṅghena atthārakassa dinnadussena eva kathinatthāro sambhavati , na ṭhitikāya laddhacīvarena vā puggalikacīvarena vā sambhavati , tañca kathinadussadānakammaṃ cattāro kathinadussadāyakā , eko paṭiggāhakoti pañcasu bhikkhūsu vijjamānesuyeva sampajjati , na tato ūnesūti pacchimakoṭiyā pañcannaṃ vaṭṭati , kāraṇasiddhiyā phalasiddhi hoti , teneva ca kāraṇena ‘‘ kathinadussadānakammaṃ vuttan ’’ ti mukhyavasena avatvā ‘‘ sandhāya vuttan ’’ ti upacāravasenāha .

Evaṃ vutteyeva aṭṭhakathāvacanassa pubbāparavirodho natthi , aṭṭhakathāvacanena ca ṭīkāvacanaṃ viruddhaṃ na hotīti daṭṭhabbaṃ ,‘‘ apalokanādisaṅghakammakaraṇatthaṃ baddhasīmā bhagavatā anuññātā ’’ ti iminā vinayalakkhaṇena ca sameti .

‘‘ Imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādikā pana atthārakiriyā apalokanādīsu catūsu saṅghakammesu appaviṭṭhā , adhiṭṭhānādayo viya pañcānisaṃsalābhakāraṇabhūtā puggalakiriyāva hotīti vassūpanāyikakhettabhūtāya antoupacārasīmāya kātabbā , tasmā antoupacārasīmāyaṃ baddhasīmāya avijjamānāya bahiupacārasīmāyaṃ baddhasīmaṃ vā udakukkhepasattabbhantaralabhamānaṭṭhānaṃ vā gantvā ñattidutiyakammena kathinadussaṃ dāpetvā puna vihāraṃ āgantvā antoupacārasīmāyameva kathinattharaṇaṃ pubbācariyehi kataṃ , taṃ sukatameva hotīti daṭṭhabbaṃ .

Evaṃ aggahetvā suddhaupacārasīmāyameva ñattidutiyakammaṃ kātabbanti gayhamāne sati tesaṃ āyasmantānaṃ diṭṭhānugatiṃ āpajjamānā sissānusissā dhuvavāsatthāya vihāradānādiapalokanakammaṃ vā uposathapavāraṇādiñattikammaṃ vā sīmāsammannanādiñattidutiyakammaṃV2.95 vā upasampadādiñatticatutthakammaṃ vā upacārasīmāyameva kareyyuṃ , evaṃ karontā bhagavatoM2.130 sāsane mahantaṃ jaṭaṃ mahantaṃ gumbaṃ mahantaṃ visamaṃ kareyyuṃ , tasmā tamakaraṇatthaṃ yuttito ca āgamato ca anekāni kāraṇāni āharitvā kathayimhāti .

Sāsane gāravaṃ katvā , saddhammassānulomato ;

Mayā kataṃ vinicchayaṃ , sammā cintentu sādhavo .

Punappunaṃ vicintetvā , yuttaṃ ce hoti gaṇhantu ;

No ce yuttaṃ mā gaṇhantu , sammāsambuddhasāvakāti .

Ito parānipi kāraṇasādhakāni āharanti ācariyā , tesaṃ paṭivacanena ativitthāro bhavissati , upacārasīmāya catunnaṃ saṅghakammānaṃ kataṭṭhānabhāvo pubbe vuttova , tasmā taṃ vacanaṃ manasi katvā saṃsayaṃ akatvā dhāretabboti .

‘‘ Imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācā bhinditabbāti kiṃ ettakena vacībhedena kathinaṃ atthataṃ hoti , udāhu añño koci kāyavikāro kātabbo ?

Na kātabbo .

Ettakeneva hi vacībhedena atthataṃ hoti , kathinaṃ .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .408)‘‘ atthāro ekena dhammena saṅgahito vacībhedenā ’’ ti .

Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā anumodāpanaanumodane dassento ‘‘ tena kathinatthārakenā ’’ tiādimāha .

Tattha yena bhikkhunā ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ tiādinā vacībhedena kathinaṃ atthataṃ , tena ‘‘ kathinassa atthārā pannarasa dhammā jāyantī ’’ ti parivāre ( pari .403) āgatattā kathinatthārena saheva pañca ānisaṃsā āgatā , atha kasmā saṅghaṃ anumodāpetīti ?

Kiñcāpi atthārakassa bhikkhuno pañca ānisaṃsā āgatā , saṅghassa pana anāgatā , tasmā saṅghassa ca āgamanatthaṃ saṅghaṃ anumodāpeti , saṅghoM2.131 ca anumodanaṃ karoti , evaṃ kate ubhinnampi ānisaṃsā āgatā honti .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .403)‘‘ dvinnaṃ puggalānaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ atthārakassa ca anumodakassa cā ’’ ti .

Ettha ca kathinatthārakabhikkhuto vuḍḍhataro bhikkhu tasmiṃV2.96 saṅghe atthi , idha vuttanayena atthārakena ‘‘ bhante ’’ ti vattabbaṃ , anumodakena ‘‘ āvuso ’’ ti .

Yadi pana kathinatthārako bhikkhu sabbesaṃ vuḍḍhataro hoti , tena ‘‘ āvuso ’’ ti vattabbaṃ , itarehi ‘‘ bhante ’’ ti , evaṃ sesanayadvayepi .

Evaṃ sabbesaṃ atthataṃ hoti kathinanti .

Imesu pana saṅghapuggalesu ye tasmiṃ vihāre purimikāya vassaṃ upagantvā paṭhamapavāraṇāya pavāritā , teyeva anumodituṃ labhanti , chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā aññasmiṃ vihāre vutthavassā vā na labhanti , ananumodantāpi ānisaṃsaṃ na labhanti .

Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā idāni cīvaravibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ evaṃ atthate pana kathine ’’ tiādimāha .

Tattha sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsan ti iminā ekaṃ atthatacīvarameva kathinacīvaraṃ nāma , tato aññaṃ tena saddhiṃ ābhataṃ sabbaṃ cīvaraṃ kathinānisaṃsacīvaraṃ nāmāti dasseti .

Vakkhati hi ‘‘ avasesakathinānisaṃse balavavatthānī ’’ tiādi .

Tena ñāyati ‘‘ vatthameva idha ānisaṃso nāma , na aggho , kathinasāṭakena saddhiṃ ābhatānaṃ aññasāṭakānaṃ bahulavasena attharitabbaṃ , na kathinasāṭakassa mahagghavasenā ’’ ti .

Bhikkhusaṅgho anissaro , atthatakathino bhikkhuyeva issaro .

Kasmā ?

Dāyakehi vicāritattā .

Bhikkhusaṅgho issaro , kasmā ?

Dāyakehi avicāritattā , mūlakathinassa ca saṅghe dinnattā .

AvasesakathinānisaṃsetiM2.132 tassa dinnavatthehi avasesakathinānisaṃsavatthe .

Balavavatthānīti attharitabbakathinasāṭakaṃyeva ahataṃ vā ahatakappaṃ vā dātuṃ vaṭṭati , ānisaṃsacīvaraṃ pana yathāsatti yathābalaṃ purāṇaṃ vā abhinavaṃ vā dubbalaṃ vā balavaṃ vā dātuṃ vaṭṭati , tasmā tesu dubbalavatthe ṭhitikāya dinne laddhabhikkhussa upakārakaṃ na hoti , tasmā upakāraṇayoggāni balavavatthāni dātabbānīti adhippāyo .

Vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānīti yattakā bhikkhū vassāvāsikacīvaraṃ labhiṃsu , te ṭhapetvā tesaṃ heṭṭhato paṭṭhāya yathākkamaṃ dātabbāni .

Therāsanato paṭṭhāyāti yattakā bhikkhū tissaṃ kathinatthatasīmāyaṃ santi , tesu jeṭṭhakabhikkhuto paṭṭhāya dātabbāni .

Āsanaggahaṇaṃ pana yathāvuḍḍhaṃ nisinne sandhāya kataṃ .

Etena vassāvāsikakathinānisaṃsānaṃ samānagatikataṃ dīpeti .

Garubhaṇḍaṃ na bhājetabban ti kathinasāṭakena saddhiṃ ābhatesu mañcapīṭhādikaṃ garubhaṇḍaṃ na bhājetabbaṃ , saṅghikavaseneva paribhuñjitabbanti attho .

Tattha garubhaṇḍavinicchayo anantarakathāyaṃ āvi bhavissati .

Imasmiṃ pana ṭhāne vattabbaṃ atthi .

Kathaṃ ?

Idāni bhikkhū kathinānisaṃsacīvaraṃ kusapātaṃ katvāV2.97 vibhajanti , taṃ yuttaṃ viya na dissatīti .

Kasmāti ce ?

‘‘ Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbāni , ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbānī ’’ ti vacanatoti .

Evaṃ sante kattha kusapāto kātabboti ?

Bhaṇḍāgāre ṭhapitacīvareti .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Ussannaṃ hotīti bahu rāsikataṃ hoti , bhaṇḍāgāraṃ na gaṇhāti .

Sammukhībhūtenāti antoupacārasīmāyaṃ ṭhitena .

Bhājetun ti kālaṃ ghosāpetvā paṭipāṭiyā bhājetuṃ … pe … evaṃ ṭhapitesu cīvarapaṭivīsesu kuso pātetabbo ’’ ti aṭṭhakathāyaṃM2.133 ( mahāva . aṭṭha .343) vuttattā , tasmā imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva bhājetabbanti amhākaṃ khanti .

Ekacce pana bhikkhū ekekassa ekekasmiṃ cīvare appahonte cīvaraṃ parivattetvā akappiyavatthuṃ gahetvā bhājenti , taṃ atioḷārikameva .

Aññepi ekaccānaṃ cīvarānaṃ mahagghatāya ekaccānaṃ appagghatāya samagghaṃ kātuṃ na sakkāti tatheva karonti , tampi oḷārikameva .

Tattha hi akappiyavatthunā parivattanepi tassa vicāraṇepi bhāgaggahaṇepi āpattiyeva hoti .

Eke ‘‘ kathinaṃ nāma dubbicāraṇīyan ’’ ti vatvā attharaṇaṃ na karonti , puggalikavaseneva yathājjhāsayaṃ vicārenti , taṃ pana yadi dāyakehi puggalasseva dinnaṃ , puggalena ca saṅghassa apariccajitaṃ , evaṃ sati attano santakattā yuttaṃ viya dissati .

Yadi pana saṅghassa vā gaṇassa vā dinnaṃ , puggalassa dinnepi saṅghassa vā gaṇassa vā pariccajitaṃ , evaṃ sante saṅghagaṇānaṃ santakattā ayuttaṃ bhaveyya .

Apare pana kathinavasena paṭiggahite vicāretuṃ dukkaranti maññamānā ‘‘ na mayaṃ kathinavasena paṭiggaṇhāma , vassāvāsikabhāveneva paṭiggaṇhāmā ’’ ti vatvā yathāruci vicārenti , tampi ayuttaṃ .

Vassāvāsikampi hi saṅghassa dinnaṃ saṅghikaṃ hotiyeva , puggalassa dinnaṃ puggalikaṃ .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Sace pana tesaṃ senāsane paṃsukūliko vasati , āgatañca taṃ disvā ‘ tumhākaṃ vassāvāsikaṃ demā ’ ti vadanti , tena saṅghassa ācikkhitabbaṃ .

Sace tāni kulāni saṅghassa dātuṃ na icchanti ,‘ tumhākaṃyeva demā ’ ti vadanti , sabhāgo bhikkhu ‘ vattaṃ katvā gaṇhāhī ’ ti vattabbo , paṃsukūlikassa panetaṃ na vaṭṭatī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318; vi . saṅga . aṭṭha .219) vuttattā .

VassāvāsikaṃM2.134 duvidhaṃ saddhādeyyatatruppādavasena .

Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318)‘‘ itiV2.98 saddhādeyye dāyakamanussā pucchitabbā , tatruppāde pana kappiyakārakā pucchitabbā ’’ ti .

Saddhādeyyavassāvāsikampi savihārāvihāravasena duvidhaṃ .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318)‘‘ mahāpadumatthero panāha na evaṃ kātabbaṃ .

Manussā hi attano āvāsapaṭijagganatthāya paccayaṃ denti , tasmā aññehi bhikkhūhi tattha pavisitabban ’’ ti ,‘‘ yesaṃ pana senāsanaṃ natthi , kevalaṃ paccayameva denti , tesaṃ paccayaṃ avassāvāsike senāsane gāhetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ca .

Tatruppādavassāvāsikaṃ nāma kappiyakārakānaṃ hatthe kappiyavatthupaabhuñjanatthāya dinnavatthuto nibbattaṃ .

Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318)‘‘ kappiyakārakānañhi hatthe ‘ kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjathā ’ ti dinnavatthuto yaṃ yaṃ kappiyaṃ , taṃ sabbaṃ paribhuñjituṃ anuññātan ’’ ti .

Evaṃ vassāvāsikacīvarampi pubbe yebhuyyena saṅghasseva denti , tasmā ‘‘ kathinacīvaraṃ demā ’’ ti vutte kathinacīvarabhāvena paṭiggahetabbaṃ ,‘‘ vassāvāsikaṃ demā ’’ ti vutte vassāvāsikacīvarabhāveneva paṭiggahetabbaṃ .

Kasmā ?

‘‘ Yathā dāyakā vadanti , tathā paṭipajjitabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .325) vacanato .

Kiñci avatvā hatthe vā pādamūle vā ṭhapetvā gate kiṃ kātabbanti ?

Tattha sace ‘‘ idaṃ vatthu cetiyassa vā saṅghassa vā parapuggalassa vā atthāya pariṇatan ’’ ti jāneyya , tesaṃ atthāya paṭiggahetabbaṃ .

Atha ‘‘ mamatthāya pariṇatan ’’ ti jāneyya , attano atthāya paṭiggahetabbaṃ .

Vuttañhetaṃ parivāre ( pari .329)‘‘ nava adhammikadānānī ’’ tiādi .

Atha na kiñci jāneyya , attano hatthe vā pādamūle vā kiñci avatvā ṭhapitaṃ tasseva puggalikaṃ hoti .

Na hi cetiyādīnaṃ atthāya pariṇataṃM2.135 kiñci avatvā bhikkhussa hatthe vā pādamūle vā ṭhapetīti .

Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .379)‘‘ puggalassa detīti ‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa dammī ’ ti evaṃ parammukhā vā pādamūle ṭhapetvā ‘ imaṃ , bhante , tumhākaṃ dammī ’ ti evaṃ sammukhā vā detī ’’ tiādi .

‘‘ Imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva bhājetabban ’’ ti vuttaṃ , kathaṃ bhājetabbanti ?

‘‘ Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbānī ’’ ti vuttattā ye bhikkhū imasmiṃ vasse vassāvāsikaṃ na labhiṃsu , tesaṃ heṭṭhato paṭṭhāya ekekaṃ cīvaraṃ vā sāṭakaṃ vā dātabbaṃ .

Atha cīvarānaṃ vā sāṭakānaṃ vā avasiṭṭhesu santesu puna therāsanato paṭṭhāya dutiyabhāgo dātabbo .

Tato cīvaresu vā sāṭakesu vā khīṇesu ye labhanti , tesu pacchimassaV2.99 vassādīni sallakkhetabbāni .

Na kevalaṃ tasmiṃ kathinatthatadivase dinnadussāni eva kathinānisaṃsāni nāma honti , atha kho yāva kathinassa ubbhārā saṅghaṃ uddissa dinnacīvarānipi saṅghikena tatruppādena ārāmikehi ābhatacīvarānipi kathinānisaṃsāniyeva honti .

Tasmā tādisesu cīvaresu uppajjamānesu yathāvuttasallakkhitavassassa bhikkhuno heṭṭhato paṭṭhāya punappunaṃ gāhetabbaṃ .

‘‘ Ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbānī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .306) vacanato tasmiṃ vasse vassāvāsikacīvarānaṃ anuppajjanato vā uppajjamānesupi ṭhitikāya agāhāpanato vā vassāvāsikaṭhitikāya abhāve sati laddhabbakathinānisaṃse tassaṃ upacārasīmāyaṃ sabbe bhikkhū paṭipāṭiyā nisīdāpetvā therāsanato paṭṭhāya ṭhitikaṃ katvā ekekassa bhikkhuno ekekaṃ cīvaraṃ vā sāṭakaṃ vā dātabbaṃ .

SaṅghanavakassaM2.136 dānakālepi mahātherā āgacchanti ,‘‘ bhante , vīsativassānaṃ dīyati , tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā ’’ ti na vattabbā , ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ .

Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe pacchā āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti , dutiyabhāgato vassaggena dātabbo .

Ayaṃ ṭhitikāvicāro catupaccayabhājanakathāto ( vi . saṅga . aṭṭha .202) gahetabboti .

Nanu ca bho ekaccāni kathinānisaṃsacīvarāni mahagghāni , ekaccāni appagghāni honti , kathaṃ ekekassa ekekasmiṃ dinne agghasamattaṃ bhaveyyāti ?

Vuccate – bhaṇḍāgāracīvarabhājane agghasamattaṃ icchitabbaṃ .

Tathā hi vuttaṃ cīvarakkhandhake ( mahāva .343)‘‘ tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṃ ussannaṃ hoti .

Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – anujānāmi , bhikkhave , sammukhībhūtena saṅghena bhājetuṃ … pe … atha kho cīvarabhājakānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi ‘ kathaṃ nu kho cīvaraṃ bhājetabban ’ ti .

Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – anujānāmi , bhikkhave , paṭhamaṃ uccinitvā tulayitvā vaṇṇāvaṇṇaṃ katvā bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ bandhitvā cīvarapaṭivīsaṃ ṭhapetun ’’ ti .

Aṭṭhakathāyañca ( mahāva . aṭṭha .343)‘‘ uccinitvāti ‘ idaṃ thūlaṃ , idaṃ saṇhaṃ , idaṃ ghanaṃ , idaṃ tanukaṃ , idaṃ paribhuttaṃ , idaṃ aparibhuttaṃ , idaṃ dīghato ettakaṃ , puthulato ettakan ’ ti evaṃ vatthāni vicinitvā .

Tulayitvāti ‘ idaṃ ettakaṃ agghati , idaṃ ettakan ’ ti evaṃ agghaparicchedaṃ katvā .

Vaṇṇāvaṇṇaṃ katvāti sace sabbesaṃ ekekameva dasadasaagghanakaṃ pāpuṇāti , iccetaṃ kusalaṃ .

No ce pāpuṇāti , yaṃ nava vā aṭṭha vā agghati , taṃ aññena ekaagghanakena ca dviagghanakena ca saddhiṃ bandhitvā etena upāyenaV2.100 same paṭivīse ṭhapetvāti atthoM2.137 .

Bhikkhū gaṇetvā vaggaṃ bandhitvāti sace ekekassa dīyamāne divaso na pahoti , dasa dasa bhikkhū gaṇetvā dasa dasa cīvarapaṭivīse ekavaggaṃ bandhitvā ekaṃ bhaṇḍikaṃ katvā evaṃ cīvarapaṭivīsaṃ ṭhapetuṃ anujānāmīti attho .

Evaṃ ṭhapitesu cīvarapaṭivīsesu kuso pātetabbo ’’ ti vuttaṃ .

Tena ñāyati ‘‘ bhaṇḍāgāracīvarabhājane agghasamattaṃ icchitabbaṃ , kusapāto ca kātabbo ’’ ti .

Imasmiṃ pana kathinānisaṃsacīvarabhājane agghasamattaṃ na icchitabbaṃ , kusapāto ca na kātabbo .

Tathā hi vuttaṃ kathinakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306)‘‘ evaṃ atthate pana kathine sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsaṃ dāyakā ‘ yena amhākaṃ kathinaṃ gahitaṃ , tasseva demā ’ ti denti , bhikkhusaṅgho anissaro .

Atha avicāretvāva datvā gacchanti , bhikkhusaṅgho issaro , tasmā sace kathinatthārakassa sesacīvarānipi dubbalāni honti , saṅghena apaloketvā tesampi atthāya vatthāni dātabbāni , kammavācā pana ekāyeva vaṭṭati .

Avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbāni .

Ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbāni ’’ icceva vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ agghaparicchedaṃ katvā ’’ ti vā ‘‘ kusapāto kātabbo ’’ ti vā .

Tena ñāyati ‘‘ kathinānisaṃsacīvarāni vassāvāsikaṭhitikāya vā vuḍḍhatarato vā paṭṭhāyeva dātabbāni , neva agghasamattaṃ kātabbaṃ , na kuso pātetabbo ’’ ti .

Idāni pana vassāvāsikabhāvena adinnattā vassāvāsikaṭhitikāya akatattā ca kathinatthatacīvarato ca kathinatthārakassa avasesacīvaratthāya dinnavatthato ca avasesakathinānisaṃse balavavatthāni vuḍḍhatarato paṭṭhāya ekassa bhikkhussa ekaṃ vatthaṃ dātabbaṃ , tesu pana varaṃ varaṃ vuḍḍhassa dātabbaṃM2.138 .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Pacchimavassūpanāyikadivase pana sace kālaṃ ghosetvā sannipatite saṅghe koci dasahatthaṃ vatthaṃ āharitvā vassāvāsikaṃ deti , āgantuko sace bhikkhusaṅghatthero hoti , tassa dātabbaṃ .

Navako ce hoti , sammatena bhikkhunā saṅghatthero vattabbo ‘ sace , bhante , icchatha , paṭhamabhāgaṃ muñcitvā idaṃ vatthaṃ gaṇhathā ’ ti .

Amuñcantassa na dātabbaṃ .

Sace pana pubbe gāhitaṃ muñcitvā gaṇhāti , dātabbaṃ .

Eteneva upāyena dutiyattherato paṭṭhāya parivattetvā pattaṭṭhāne āgantukassa dātabbaṃ .

Sace paṭhamavassūpagatā dve tīṇi cattāri pañca vā vatthāni alatthuṃ , laddhaṃ laddhaṃ eteneva upāyena vissajjāpetvā yāva āgantukassa samakaṃ hoti , tāva dātabbaṃ .

Tena pana samake laddhe avasiṭṭho anubhāgo therāsane dātabbo ’’ tiV2.101 senāsanakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318) vacanato taṃsaṃvaṇṇanābhūtāyaṃ vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.318)‘‘ āgantuko sace bhikkhūti cīvare gāhite pacchā āgato āgantuko bhikkhu .

Pattaṭṭhāneti vassaggena pattaṭṭhāne .

Paṭhamavassūpagatāti āgantukassa āgamanato puretarameva pacchimikāya vassūpanāyikāya vassūpagatā .

Laddhaṃ laddhan ti dāyakānaṃ santikā āgatāgatasāṭakan ’’ ti vacanato , vajirabuddhiṭīkāyañca ( vajira . ṭī . cūḷavagga 318)‘‘ paṭhamabhāgaṃ muñcitvāti idaṃ ce paṭhamagāhitavatthuto mahagghaṃ hotīti likhitan ’’ ti vacanato ca viññāyati .

Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ ṭīkāsu ca vassāvāsikadāne pacchā ābhataṃ mahagghavatthaṃ mahātherato paṭṭhāya parivattetvā tehi anicchitaṃyeva vassaggena pattassa pacchā āgatassa bhikkhuno dātabbabhāvassa vuttattā varaṃ varaṃ vuḍḍhassa dātabbanti viññāyati .

‘‘ SaceM2.139 paṭhamavassūpagatā dve tīṇi cattāri pañca vā vatthāni alatthun ’’ ti vatthagaṇanāya eva vuttattā , agghagaṇanāya avuttattā ca kathinānisaṃsavatthassa ca vassāvāsikagatikabhāvassa vacanato kathinānisaṃsavatthāni vatthagaṇanāvaseneva bhājetabbāni , na agghasamabhāvenāti ca daṭṭhabbāni , teneva ca kāraṇena ‘‘ yo bahūni kathinānisaṃsavatthāni deti , tassa santakeneva attharitabban ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .306) vuttaṃ .

Bahūni hi kathinānisaṃsavatthāni vibhajanakāle saṅghassa upakārakāni hontīti .

Pāḷiaṭṭhakathādīhi , netvā vuttaṃ vinicchayaṃ ;

Kathine cīvare mayhaṃ , cintayantu vicakkhaṇā .

Cintayitvā punappunaṃ , yuttaṃ ce dhārayantu taṃ ;

Ayuttañce ito aññaṃ , pariyesantu kāraṇanti .

‘‘ Yo ca tattha cīvaruppādo , so nesaṃ bhavissatī ’’ ti cīvarasseva atthatakathinānaṃ bhikkhūnaṃ santakabhāvassa bhagavatā vuttattā cīvarato aññāni saṅghaṃ uddissa dinnāni piṇḍapātādīni vatthūni upacārasīmaṃ paviṭṭhassa āgatāgatassa saṅghassa santakaṃ honti .

Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306)‘‘ kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissantiV2.102 , ānisaṃso pana itaresaṃyeva hotī ’’ ti .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃ dātun ’’ ti ( mahāva .343) pāṭhaṃ upanissāya kathinānisaṃsacīvarampi sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃyeva denti , na panevaṃ kātabbaṃ .

Bhaṇḍāgāre ṭhapitañhi akālacīvarameva sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsaṃ katvā dātabbaṃ .

Vassāvāsikakathinānisaṃsādikālacīvaraṃ pana samakameva dātabbaṃ .

Vuttañhetaṃ cīvarakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .343)‘‘ sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsan ti ettha ye sāmaṇerā attissarā bhikkhusaṅghassaM2.140 kattabbakammaṃ na karonti , uddesaparipucchāsu yuttā ācariyupajjhāyānaṃyeva vattapaṭipattiṃ karonti , aññesaṃ na karonti , etesaṃyeva upaḍḍhabhāgo dātabbo .

Ye pana purebhattañca pacchābhattañca bhikkhusaṅghasseva kattabbakiccaṃ karonti , tesaṃ samako dātabbo .

Idañca piṭṭhisamaye uppannena bhaṇḍāgāre ṭhapitena akālacīvareneva kathitaṃ , kālacīvaraṃ pana samakameva dātabban ’’ ti .

Kacci nu kho sāmaṇerā vassaṃ upagatā , yena ānisaṃsaṃ labheyyunti ?

Āma upagatāti .

Kathaṃ viññāyatīti ?

‘‘ Atha cattāro bhikkhū upagatā , eko paripuṇṇavasso sāmaṇero , so ce pacchimikāya upasampajjati , gaṇapūrako ceva hoti , ānisaṃsañca labhatī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .306) vacanato vajirabuddhiṭīkāyañca ( vajira . ṭī . mahāvagga 306)‘‘ pacchimikāya upasampanno paṭhamapavāraṇāya pavāretumpi labhati , vassiko ca hoti , ānisaṃsañca labhatīti sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti .

Sāmaṇerā kathinānisaṃsaṃ labhantīti vadantī ’’ ti vacanatoti .

Tatruppādesu kathinānisaṃsesu yadi ārāmikā taṇḍulādīhi vatthāni cetāpenti , vatthehipi taṇḍulādīni cetāpenti , tattha kathaṃ paṭipajjitabbanti ?

Vibhajanakāle vijjamānavatthuvasena kātabbaṃ .

Tathā hi vuttaṃ vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 306)‘‘ tatruppādena taṇḍulādinā vatthūsu cetāpitesu atthatakathinānameva tāni vatthāni pāpuṇanti .

Vatthehi pana taṇḍulādīsu cetāpitesu sabbesaṃ tāni pāpuṇantīti vuttan ’’ ti .

‘‘ Sace pana ekasīmāyaṃ bahū vihārā hontī ’’ ti ettha katarasīmā adhippetāti ?

Upacārasīmā .

Upacārasīmāyaṃyeva hi saṅghalābhavibhajanādikaṃ sijjhati .

VuttañhetaṃM2.141 vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 306)‘‘ kathinatthatasīmāyan tiV2.103 upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ , upacārasīmaṭṭhassa matakacīvarādibhāgiyatāya baddhasīmāya tatruppādābhāvato viññeyyametaṃ ‘ upacārasīmāva adhippetā ’ ti ’’.

Evaṃ kathinatthāraṃ dassetvā saṅghe rucitāya mātikāpalibodhaubbhāre adassetvāva ante ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘ atthatakathinānaṃ vo bhikkhave ’’ tiādimāha .

Tattha aṭṭhavidhā mātikā pakkamanantikā , niṭṭhānantikā , sanniṭṭhānantikā , nāsanantikā , savanantikā , āsāvacchedikā , sīmātikkantikā , sahubbhārāti .

Tattha atthatakathino bhikkhu katapariyositaṃ cīvaraṃ ādāya ‘‘ imaṃ vihāraṃ na paccessāmī ’’ ti pakkamati , tassa bhikkhuno upacārasīmātikkameneva kathinubbhāro bhavati , pañcānisaṃsāni alabhaneyyo hoti .

Ayaṃ kathinubbhāro pakkamanamevassa antabhūtattā pakkamanantiko nāma hoti .

Atthatakathino bhikkhu aniṭṭhitameva attano bhāgabhūtaṃ cīvaraṃ ādāya aññaṃ vihāraṃ gato , tassa bahiupacārasīmagatassa evaṃ hoti ‘‘ imasmiṃyeva vihāre imaṃ cīvaraṃ kāressāmi , na purāṇavihāraṃ paccessāmī ’’ ti , so bahisīmāyameva taṃ cīvaraṃ kāreti , tassa bhikkhuno tasmiṃ cīvare niṭṭhite kathinubbhāro hoti .

Ayaṃ kathinubbhāro cīvaraniṭṭhānamevassa antoti niṭṭhānantiko nāma .

Bhikkhu atthatakathino akatacīvaramādāya pakkamati , tassa bahiupacārasīmagatassa evaṃ hoti ‘‘ imaṃ cīvaraṃ neva kāressāmi , porāṇavihārañca na paccessāmī ’’ ti , tassa bhikkhuno tena sanniṭṭhānena kathinubbhāro hoti .

Ayaṃ kathinubbhāro sanniṭṭhānamevassa antoti sanniṭṭhānantiko nāma .

AtthatakathinoM2.142 bhikkhu akatameva cīvaraṃ ādāya pakkamati , bahisīmagatassa tassa evaṃ hoti ‘‘ idhevimaṃ cīvaraṃ kāressāmi , na ca porāṇavihāraṃ paccessāmī ’’ ti , tassa cīvaraṃ kurumānaṃ corādīhi nassati , agyādīhi vinassati , kathinubbhāro hoti .

Ayaṃ kathinubbhāro nāsanamevassa antoti nāsanantiko nāma .

Atthatakathino bhikkhu akatacīvaramādāya ‘‘ imaṃ vihāraṃ paccessāmī ’’ ti cintetvā pakkamatiV2.104 , tassa bahisīmagatassa evaṃ hoti ‘‘ idhevimaṃ cīvaraṃ kāressāmī ’’ ti , so katacīvaro suṇāti ‘‘ vihāre kira saṅghena kathinaṃ ubbhatan ’’ ti , tena savanamattenassa kathinaṃ ubbhataṃ hoti .

Ayaṃ kathinabbhāro savanamevassa antoti savanantiko nāma .

Atthatakathino bhikkhu aññattha paccāsācīvarakāraṇā pakkamati , tassa bahisīmagatassa evaṃ hoti ‘‘ idha bahisīmāyameva cīvarapaccāsaṃ payirupāsāmi , na vihāraṃ paccessāmī ’’ ti , so tattheva taṃ cīvarapaccāsaṃ payirupāsati , so taṃ cīvarapaccāsaṃ alabhamāno cīvarāsā pacchijjati , teneva tassa bhikkhuno kathinubbhāro bhavati .

Ayaṃ kathinubbhāro āsāvacchedasahitattā āsāvacchediko nāma .

Atthatakathino bhikkhu akatacīvaraṃ ādāya ‘‘ imaṃ vihāraṃ paccessāmī ’’ ti cintetvā pakkamati , so bahisīmagato taṃ cīvaraṃ kāreti , so katacīvaro ‘‘ vihāraṃ paccessāmī ’’ ti cintento bahiupacārasīmāyameva kathinubbhārakālaṃ vītināmeti , tassa kathinubbhāro bhavati .

Ayaṃ kathinubbhāro cīvarakālassa antimadivasasaṅkhātāya sīmāya atikkantattā sīmātikkantiko nāma .

Atthatakathino bhikkhu cīvaraṃ ādāya ‘‘ imaṃ vihāraṃ paccessāmī ’’ ti cintetvā pakkamati , so katacīvaro ‘‘ vihāraṃM2.143 paccessāmī ’’ ti cintento paccāgantvā vihāre kathinubbhāraṃ pappoti , tassa bhikkhuno vihāre bhikkhūhi saha kathinubbhāro bhavati .

Ayaṃ kathinubbhāro vihāre bhikkhūhi saha katattā sahubbhāro nāma .

Ayaṃ aṭṭhavidho kathinubbhāro aṭṭha mātikā nāma .

Vuttañhetaṃ kathinakkhandhakapāḷiyaṃ ( mahāva .310)‘‘ aṭṭhimā , bhikkhave , mātikā kathinassa ubbhārāya pakkamanantikā niṭṭhānantikā sanniṭṭhānantikā nāsanantikā savanantikā āsāvacchedikā sīmātikkantikā sahubbhārāti .

Bhikkhu atthatakathino katacīvaramādāya pakkamati ‘ na paccessan ’ ti , tassa bhikkhuno pakkamanantiko kathinubbhāro ’’ tiādi , vinayavinicchayappakaraṇe ca –

‘‘ PakkamanañcaV2.105 niṭṭhānaṃ , sanniṭṭhānañca nāsanaṃ ;

Savanamāsā ca sīmā ca , sahubbhāroti aṭṭhimā ’’ ti .( vi . vi .2709);

Palibodho duvidho āvāsapalibodho , cīvarapalibodhoti .

Tattha ‘‘ yasmiṃ vihāre kathinaṃ atthataṃ hoti , tasmiṃ vasissāmī ’’ ti aññattha gacchantopi ‘‘ puna taṃ vihāraṃ āgacchissāmī ’’ ti sāpekkho hoti .

Ayaṃ āvāsapalibodho nāma .

Tassa bhikkhuno cīvaraṃ akataṃ vā hoti apariyositaṃ vā ,‘‘ aññato cīvaraṃ lacchāmī ’’ ti āsā vā anupacchinnā hoti .

Ayaṃ cīvarapalibodho nāma .

Vuttañhetaṃ kathinakkhandhake ( mahāva .325)‘‘ katame ca , bhikkhave , dve kathinassa palibodhā ?

Āvāsapalibodho ca cīvarapalibodho ca .

Kathañca , bhikkhave , āvāsapalibodho hoti ?

Idha , bhikkhave , bhikkhu vasati vā tasmiṃ āvāse , sāpekkho vā pakkamati ‘ paccessan ’ ti , evaṃ kho , bhikkhave , āvāsapalibodho hoti .

Kathañca , bhikkhave , cīvarapalibodho hoti ?

Idha , bhikkhave , bhikkhuno cīvaraṃ akataṃM2.144 vā hoti vippakataṃ vā , cīvarāsā vā anupacchinnā , evaṃ kho , bhikkhave , cīvarapalibodho hotī ’’ ti .

Ubbhāro duvidho aṭṭhamātikāubbhāraantarubbhāravasena .

Tattha bahiupacārasīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ vasena vuttā satta kathinubbhārā ca bahiupacārasīmaṃ gantvā nivattetvā kathinatthatavihāre antarubbhāraṃ patvā bhikkhūhi saha antarubbhārassa katattā sahubbhārasaṅkhāto eko kathinubbhāro cāti ime aṭṭha kathinubbhārā aṭṭhamātikāya paviṭṭhattā aṭṭhamātikāubbhāro nāma .

Bahisīmaṃ agantvā tasmiṃyeva vihāre nisīditvā kathinubbhāraṃ ñattidutiyakammavācāya kathinubbhāro aṭṭhamātikāya appaviṭṭho hutvā kālaparicchedaṃ appatvā antarāyeva katattā antarubbhāro nāma .

Antarubbhārasahubbhārā ñattidutiyakammavācāyeva katā , evaṃ sante ko tesaṃ visesoti ?

Antarubbhāro bahisīmaṃ agantvā antosīmāyameva ṭhitehi bhikkhūhi kato .

Sahubbhāro bahisīmaṃ gatena bhikkhunā paccāgantvā taṃ antarubbhāraṃ patvā tehi antosīmaṭṭhehi bhikkhūhi saha katoti ayametesaṃ viseso .

Pakkamanantikādayo satta kathinubbhārā na kammavācāyaV2.106 katā , kevalaṃ dvinnaṃ palibodhānaṃ upacchedena pañcahi ānisaṃsehi vigatattā kathinubbhārā nāma honti .

Vuttañhetaṃ ācariyabuddhadattattherena vinayavinicchaye –

‘‘ Aṭṭhannaṃ mātikānaṃ vā , antarubbhāratopi vā ;

Ubbhārāpi duve vuttā , kathinassa mahesinā ’’ ti .

Taṭṭīkāyampi ‘‘ aṭṭhannaṃ mātikānan ti bahisīmagatānaṃ vasena vuttā .

Pakkamanantikādayo satta mātikā bahisīmaṃ gantvā antarubbhāraṃM2.145 sampattassa vasena vuttā , sahubbhāro imāsaṃ aṭṭhannaṃ mātikānaṃ vasena ca .

Antarubbhāratopi vāti bahisīmaṃ agantvā tattheva vasitvā kathinubbhārakammena ubbhatakathinānaṃ vasena labbhanato antarubbhāroti mahesinā kathinassa ubbhārā duve vuttāti yojanā .

Bahisīmaṃ gantvā āgatassa vasena saubbhāro , bahisīmaṃ agatānaṃ vasena antarubbhāroti ekoyeva ubbhāro dvidhā vutto ’’ ti vuttaṃ .

Kasmā pana antarubbhāravasena kammavācāya kathinaṃ ubbhatanti ?

Mahādānaṃ dātukāmehi upāsakehi āgatassa saṅghassa akālacīvaraṃ dātukāmehi yācitattā .

Vuttañhi bhikkhunīvibhaṅgapāḷiyaṃ ( pāci .925)‘‘ tena kho pana samayena aññatarena upāsakena saṅghaṃ uddissa vihāro kārāpito hoti , so tassa vihārassa mahe ubhatosaṅghassa akālacīvaraṃ dātukāmo hoti .

Tena kho pana samayena ubhatosaṅghassa kathinaṃ atthataṃ hoti .

Atha kho so upāsako saṅghaṃ upasaṅkamitvā kathinuddhāraṃ yācī ’’ tiādi .

Kathaṃ pana kammavācā kātabbāti ?

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho kathinaṃ uddhareyya , esā ñatti .

Suṇātu me , bhante , saṅgho , saṅgho kathinaṃ uddharati .

Yassāyasmato khamati kathinassa uddhāro , so tuṇhassa .

Yassa nakkhamati , so bhāseyya .

Ubbhataṃ saṅghena kathinaṃ , khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti evaṃ kātabbāti .

Vuttañhi bhikkhunīvibhaṅge ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , kathinaṃ uddharituṃ , evañca pana , bhikkhave , kathinaṃ uddharitabbaṃ .

Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – suṇātu me … pe … dhārayāmī ’’ ti .

EtenaM2.146V2.107 ca kathinubbhārena pubbe kataṃ kathinadussadānañattidutiyakammavācaṃ ubbhatanti vadanti , na pana kathinadussadānañattidutiyakammaṃ ubbhataṃ , atha kho atthārakammamevāti daṭṭhabbaṃ .

Yadi hi kathinadussadānañattidutiyakammaṃ ubbhataṃ bhaveyya , tāya kammavācāya kathinadussadānassa sijjhanato imāya kathinubbhārakammavācāya taṃ pubbe dinnadussaṃ puna āharāpetabbaṃ siyā , na pañcānisaṃsavigamanaṃ .

Yasmā pana imāya kathinubbhārakammavācāya pañcānisaṃsavigamanameva hoti , na pubbe dinnakathinadussassa puna āharāpanaṃ .

Tena viññāyati ‘‘ pañcānisaṃsalābhakāraṇaṃ attharaṇakammameva imāya kathinabbhārakammavācāya uddharīyati , na kathinadussadānañattidutiyakammavācāti , tasmā kathinubbhārakammavācākaraṇato pacchā saṅghassa uppannaṃ cīvaraṃ akālacīvaraṃ hoti , saṅgho pañcānisaṃse na labhati , cīvaraṃ sabbasaṅghikaṃ hutvā āgatāgatassa saṅghassa bhājanīyaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .

Ayamattho kathinadussadānañattidutiyakammavācāya ca kathinubbhārakammavācāya ca atthañca adhippāyañca suṭṭhu vinicchinitvā pubbāparaṃ saṃsanditvā paccetabboti .

Ettha siyā – kathinubbhāraṃ yācantānaṃ sabbesaṃ kathinubbhāro dātabbo , udāhu ekaccānanti , kiñcettha – yadi tāva sabbesaṃ dātabbo , kathinubbhārakammena pañcānisaṃsavigamanato saṅghassa lābhantarāyo bhaveyya , atha ekaccānaṃ mukholokanaṃ viya siyāti ?

Yadi kathinatthāramūlakalābhato kathinubbhāramūlakalābho mahanto bhaveyya , tesaṃ yācantānaṃ kathinubbhāro dātabbo .

Yadi appako , na dātabbo .

Yadi samo , kulappasādatthāya dātabboti .

Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( pāci . aṭṭha .927)‘‘ kīdiso kathinuddhāro dātabbo , kīdiso na dātabboti ?

YassaM2.147 atthāramūlako ānisaṃso mahā , ubbhāramūlako appo , evarūpo na dātabbo .

Yassa pana atthāramūlako ānisaṃso appo , ubbhāramūlako mahā , evarūpo dātabbo .

Samānisaṃsopi saddhāparipālanatthaṃ dātabbovā ’’ ti .

Imināpi viññāyati ‘‘ pañcānisaṃsānaṃ kāraṇabhūtaṃ atthārakammameva uddharīyati , na kathinadussadānabhūtaṃ ñattidutiyakamman ’’ ti .

Ānisaṃsakathāyaṃ pañcāti idāni vuccamānā anāmantacārādayo pañca kiriyā .

Kappissantīti kappā bhavissanti , anāpattikāraṇā bhavissantīti attho .

Anāmantacāroti anāmantetvā caraṇaṃ .

Yo hi dāyakehi bhattena nimantito hutvā sabhatto samāno vihāre santaṃV2.108 bhikkhuṃ anāmantetvā kulesu cārittaṃ āpajjati , tassa bhikkhuno cārittasikkhāpadena pācittiyāpatti hoti , sā āpatti atthatakathinassa na hotīti attho .

Tattha cārittasikkhāpadaṃ nāma ‘‘ yo pana bhikkhu nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā kulesu cārittaṃ āpajjeyya aññatra samayā , pācittiyaṃ .

Tatthāyaṃ samayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo , ayaṃ tattha samayo ’’ ti acelakavagge pañcamasikkhāpadaṃ ( pāci .299-300).

Cīvaravippavāsoti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarena vā sabbena vā vinā hatthapāse akatvā aruṇuṭṭhāpanaṃ , evaṃ karotopi dutiyakathinasikkhāpadena āpatti na hotīti adhippāyo .

Tattha ca dutiyakathinasikkhāpadaṃ nāma ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ pana bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti āgataṃ nissaggiyesu dutiyasikkhāpadaṃ ( pārā .472).

Gaṇabhojanan tiM2.148 etena gaṇabhojanasikkhāpadena anāpatti vuttāti sambandho .

Tattha gaṇabhojanaṃ nāma ‘‘ amhākaṃ bhattaṃ dethā ’’ ti bhikkhūnaṃ viññattiyā vā ‘‘ amhākaṃ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti dāyakānaṃ nimantanena vā akappiyavohārena cattāro vā atirekā vā bhikkhū ekato paṭiggaṇhitvā ekato bhuñjanaṃ .

Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ nāma ‘‘ gaṇabhojane aññatra samayā pācittiyaṃ .

Tatthāyaṃ samayo gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo , ayaṃ tattha samayo ’’ ti āgataṃ bhojanavagge dutiyasikkhāpadaṃ ( pāci .215).

Anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ vaṭṭatīti paṭhamakathinasikkhāpadena āpatti na hotīti adhippāyo .

Tattha paṭhamakathinasikkhāpadaṃ nāma ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ pana bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ , taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti āgataṃ nissaggiyesu paṭhamasikkhāpadaṃ ( pārā .472).

Kathinatthatasīmāyāti upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ .

Matakacīvaran ti matassa cīvaraṃ .

Tatruppādenāti saṅghasantakena ārāmuyyānakhettavatthuādinā .

Yaṃ saṅghikaṃ cīvaraṃ uppajjati , taṃ tesaṃ bhavissatīti iminā cīvarameva kathinatthārakānaṃ bhikkhūnaṃ santakaṃ hoti , tato aññaṃ piṇḍapātabhesajjādikaṃ āgatāgatassa saṅghassa santakaṃ hotīti dasseti .

EvaṃV2.109 aṭṭhaṅgasampanno , lajjī bhikkhu supesalo ;

Kareyya kathinatthāraṃ , ubbhārañcāpi sādhukanti .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Kathinatthāravinicchayakathālaṅkāro nāma

Ekūnatiṃsatimo paricchedo .

30. Garubhaṇḍavinicchayakathā

227. EvaṃM2.149 kathinavinicchayaṃ kathetvā idāni garubhaṇḍādivinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘ garubhaṇḍānīti etthā ’’ tiādimāha .

Tattha garūti –

‘‘ Pume ācariyādimhi , garu mātāpitūsupi ;

Garu tīsu mahante ca , dujjarālahukesu cā ’’ ti .

–

Vuttesu anekatthesu alahukavācako .

Bhaṇḍa -saddo ‘‘ bhājanādiparikkhāre , bhaṇḍaṃ mūladhanepi cā ’’ ti ettha bhājanādiparikkhārattho hoti .

Vacanattho pana garanti uggacchanti uggatā pākaṭā hontīti garūni , bhaḍitabbāni icchitabbānīti bhaṇḍāni , garūni ca tāni bhaṇḍāni cāti garubhaṇḍāni , ārāmādīni vatthūni .

Iti ādinā nayena senāsanakkhandhake bhagavatā dassitāni imāni pañca vatthūni garubhaṇḍāni nāmāti yojetabbaṃ .

Mañcesu masārakoti mañcapāde vijjhitvā tattha aṭaniyo pavesetvā kato .

Bundikābaddhoti aṭanīhi mañcapāde ḍaṃsāpetvā pallaṅkasaṅkhepena kato .

Kuḷīrapādakoti assameṇḍakādīnaṃ pādasadisehi pādehi kato .

Yo vā pana koci vaṅkapādako , ayaṃ vuccati ‘‘ kuḷīrapādako ’’ ti .

Āhaccapādakoti ayaṃ pana ‘‘ āhaccapādako nāma mañco aṅge vijjhitvā kato hotī ’’ ti evaṃ parato pāḷiyaṃyeva ( pāci .131) vutto , tasmā aṭaniyo vijjhitvāV2.110 tattha pādasikhaṃ pavesetvā upari āṇiṃ datvā katamañco āhaccapādakoti veditabbo .

Pīṭhepi eseva nayo .

Uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ aññatarāti uṇṇabhisi coḷabhisi vākabhisi tiṇabhisi paṇṇabhisīti imesaṃ pañcannaṃ bhisīnaṃ aññatarāM2.150 .

Pañca bhisiyoti pañcahi uṇṇādīhi pūritabhisiyo .

Tūlagaṇanāya hi etāsaṃ gaṇanā .

Tattha uṇṇaggahaṇena na kevalaṃ eḷakalomameva gahitaṃ , ṭhapetvā pana manussalomaṃ yaṃ kiñci kappiyākappiyamaṃsajātīnaṃ pakkhicatuppadānaṃ lomaṃ , sabbaṃ idha uṇṇaggahaṇeneva gahitaṃ , tasmā channaṃ cīvarānaṃ , channaṃ anulomacīvarānañca aññatarena bhisicchaviṃ katvā taṃ sabbaṃ pakkhipitvā bhisiṃ kātuṃ vaṭṭati .

Eḷakalomāni pana apakkhipitvā kambalameva catugguṇaṃ vā pañcaguṇaṃ vā pakkhipitvā katāpi uṇṇabhisisaṅkhameva gacchati .

Coḷabhisiādīsu yaṃ kiñci navacoḷaṃ vā purāṇacoḷaṃ vā saṃharitvā vā anto pakkhipitvā vā katā coḷabhisi , yaṃ kiñci vākaṃ pakkhipitvā katā vākabhisi , yaṃ kiñci tiṇaṃ pakkhipitvā katā tiṇabhisi , aññatra suddhatamālapattaṃ yaṃ kiñci paṇṇaṃ pakkhipitvā katā paṇṇabhisīti veditabbā .

Tamālapattaṃ pana aññena missameva vaṭṭati , suddhaṃ na vaṭṭati .

Bhisiyā pamāṇaniyamo natthi , mañcabhisi pīṭhabhisi bhūmattharaṇabhisi caṅkamanabhisi pādapuñchanabhisīti etāsaṃ anurūpato sallakkhetvā attano rucivasena pamāṇaṃ kātabbaṃ .

Yaṃ panetaṃ uṇṇādipañcavidhatūlampi bhisiyaṃ vaṭṭati , taṃ masūrakepi vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ .

Tattha masūraketi cammamayabhisiyaṃ .

Etena masūrakaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ hoti .

Bimbohane tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakītūlanti .

Tattha rukkhatūlan ti simbalirukkhādīnaṃ yesaṃ kesañci rukkhānaṃ tūlaṃ .

Latātūlan ti khīravalliādīnaṃ yāsaṃ kāsañci latānaṃ tūlaṃ .

Poṭakītūlan ti poṭakītiṇādīnaṃ yesaṃ kesañci tiṇajātikānaṃ antamaso ucchunaḷādīnampi tūlaṃ .

Sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.297) pana ‘‘ poṭakītūlan ti erakatiṇatūlan ’’ ti vuttaṃ , etehi tīhi sabbabhūtagāmā saṅgahitā honti .

RukkhavallitiṇajātiyoM2.151 hi muñcitvā añño bhūtagāmo nāma natthi , tasmā yassa kassaci bhūtagāmassa tūlaṃ bimbohane vaṭṭati , bhisiṃ pana pāpuṇitvā sabbampetaṃ ‘‘ akappiyatūlan ’’ ti vuccati na kevalañca bimbohane etaṃ tūlameva , haṃsamorādīnaṃ sabbasakuṇānaṃ , sīhādīnaṃ sabbacatuppadānañcaV2.111 lomampi vaṭṭati .

Piyaṅgupupphabakuḷapupphādi pana yaṃ kiñci pupphaṃ na vaṭṭati .

Tamālapattaṃ suddhameva na vaṭṭati , missakaṃ pana vaṭṭati , bhisīnaṃ anuññātaṃ pañcavidhaṃ uṇṇāditūlampi vaṭṭati .

Addhakāyikāni pana bimbohanāni na vaṭṭanti .

Addhakāyikānīti upaḍḍhakāyappamāṇāni , yesu kaṭito paṭṭhāya yāva sīsaṃ upadahanti ṭhapenti .

Sīsappamāṇaṃ pana vaṭṭati , sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti , majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti , dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vāti kurundiyaṃ vuttaṃ , ayaṃ sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo , ito uddhaṃ na vaṭṭati , heṭṭhā pana vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .297) vuttaṃ .

Tattha ‘‘ tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānan ’’ ti pāṭhaṃ upanidhāya bimbohanassa ubhosu antesu ṭhapetabbacoḷakaṃ tikoṇameva karonti ekacce .

‘‘ Idañca ṭhānaṃ gaṇṭhiṭṭhānan ’’ ti vadanti .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.297) pana ‘‘ sīsappamāṇaṃ nāma yattha gīvāya saha sakalaṃ sīsaṃ ṭhapetuṃ sakkā , tassa ca muṭṭhiratanaṃ vitthārappamāṇanti dassento ‘ vitthārato ’ tiādimāha .

Idañca bimbohanassa ubhosu antesu ṭhapetabbacoḷappamāṇadassanaṃ , tassa vasena bimbohanassa vitthārappamāṇaṃ paricchijjati , taṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā katvā sibbitaṃ yathā koṭito koṭi vitthārato puthulaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti , evaṃ sibbitabbaṃ , ito adhikaṃ na vaṭṭati .

Taṃ pana antesu ṭhapitacoḷaṃ koṭiyā koṭiṃ āhacca diguṇaṃ kataṃM2.152 tikaṇṇaṃ hoti , tesu tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti , majjhaṭṭhānaṃ koṭito koṭiṃ āhacca muṭṭhiratanaṃ hoti , idamassa ukkaṭṭhappamāṇan ’’ ti vuttattā bimbohanassa ubhosu antesu ṭhapetabbacoḷakaṃ pakatiyāyeva tikaṇṇaṃ na hoti , atha kho koṭiyā koṭiṃ āhacca diguṇakatakāleyeva hoti , tasmā taṃ coḷakaṃ vaṭṭaṃ vā hotu caturassaṃ vā , diguṇaṃ katvā miniyamānaṃ tikaṇṇameva hoti , dvinnañca kaṇṇānaṃ antaraṃ caturaṅgulādhikavidatthimattaṃ hoti , tassa ca coḷakassa majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti , tasseva coḷakassa pamāṇena bimbohanassa majjhaṭṭhānampi muṭṭhiratanaṃ hotīti viññāyatīti .

‘‘ Kambalameva … pe … uṇṇabhisisaṅkhameva gacchatīti sāmaññato vuttattā gonakādiakappiyampi uṇṇamayattharaṇaṃ bhisiyaṃ pakkhipitvā sayituṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .

Masūraketi cammamayabhisiyaṃ , cammamayaṃ pana bimbohanaṃ tūlapuṇṇampi na vaṭṭatī ’’ ti ca vimativinodaniyaṃV2.112 ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.297) vuttaṃ .

Sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.297) pana ‘‘ sīsappamāṇan ti yattha galavāṭakato paṭṭhāya sabbasīsaṃ upadahanti , taṃ sīsappamāṇaṃ hoti , tañca ukkaṭṭhaparicchedato tiriyaṃ muṭṭhiratanaṃ hotīti dassetuṃ ‘ yattha vitthārato tīsu kaṇṇesū ’ tiādimāha .

Majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hotīti bimbohanassa majjhaṭṭhānaṃ tiriyato muṭṭhiratanappamāṇaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .

Arañjaroti bahuudakagaṇhanakā mahācāṭi .

Jalaṃ gaṇhituṃ alanti arañjaro , vaṭṭacāṭi viya hutvā thokaṃ dīghamukho majjhe paricchedaṃ dassetvā katoti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyanti ajjhāhārasambandho .

DvisaṅgahāniM2.153 dve hontīti dve paṭhamadutiyaavissajjiyāni ‘‘ ārāmo ārāmavatthū ’’ ti ca ‘‘ vihāro vihāravatthū ’’ ti ca vuttadvedvevatthusaṅgahāni honti .

Tatiyaṃ avissajjiyaṃ ‘‘ mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohanan ’’ ti vuttacatuvatthusaṅgahaṃ hoti .

Catutthaṃ avissajjiyaṃ ‘‘ lohakumbhī lohabhāṇakaṃ lohavārako lohakaṭāhaṃ vāsi pharasu kuṭhārī kudālo nikhādanan ’’ ti vuttanavakoṭṭhāsavantaṃ hoti .

Pañcamaṃ avissajjiyaṃ ‘‘ valli veḷu muñjaṃ pabbajaṃ tiṇaṃ mattikā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍan ’’ ti vuttaaṭṭhabhedanaṃ aṭṭhapabhedavantaṃ hotīti yojanā .

Pañcanimmalalocanoti maṃsacakkhudibbacakkhudhammacakkhubuddhacakkhusamantacakkhūnaṃ vasena nimmalapañcalocano .

Senāsanakkhandhake avissajjiyaṃ kīṭāgirivatthusmiṃ avebhaṅgiyan ti ettha ‘‘ senāsanakkhandhake gāmakāvāsavatthusmiṃ avissajjiyaṃ kīṭāgirivatthusmiṃ avebhaṅgiyan ’’ ti vattabbaṃ .

Kasmā ?

Dvinnampi vatthūnaṃ senāsanakkhandhake āgatattā .

Senāsanakkhandhaketi ayaṃ sāmaññādhāro .

Gāmakāvāsavatthusmiṃ kīṭāgirivatthusmin ti visesādhāro .

Ayamattho pāḷiṃ oloketvā paccetabbo .

Teneva hi samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .321)‘‘ senāsanakkhandhake ’’ ti avatvā ‘‘ idha ’’ icceva vuttaṃ , idhāti iminā gāmakāvāsavatthuṃ dasseti , kīṭāgirivatthu pana sarūpato dassitameva .

Sāmaññādhāro pana taṃsaṃvaṇṇanābhāvato avuttopi sijjhatīti na vuttoti viññāyati .

228. Thāvarena ca thāvaraṃ , garubhaṇḍena ca garubhaṇḍan ti ettha pañcasu koṭṭhāsesu purimadvayaṃ thāvaraṃ , pacchimattayaṃ garubhaṇḍan ti veditabbaṃ .

Samakameva detīti ettha ūnakaṃ dentampi vihāravatthusāmantaṃV2.113 gahetvā dūrataraṃ dukkhagopaṃ vissajjetuṃ vaṭṭatītiM2.154 daṭṭhabbaṃ .

Vakkhati hi ‘‘ bhikkhūnañce mahagghataraṃ … pe … sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti .

Jānāpetvāti bhikkhusaṅghassa jānāpetvā , apaloketvāti attho .

Nanu tumhākaṃ bahutaraṃ rukkhāti vattabban ti idaṃ sāmikesu attano bhaṇḍassa mahagghataṃ ajānitvā dentesu taṃ ñatvā theyyacittena gaṇhato avahāro hotīti vuttaṃ .

Vihārena vihāro parivattetabboti savatthukena aññesaṃ bhūmiyaṃ katapāsādādinā , avatthukena vā savatthukaṃ parivattetabbaṃ , avatthukaṃ pana avatthukeneva parivattetabbaṃ kevalaṃ pāsādassa bhūmito athāvarattā .

Evaṃ thāvaresupi thāvaravibhāgaṃ ñatvāva parivattetabbaṃ .

‘‘ Kappiyamañcā sampaṭicchitabbāti iminā suvaṇṇādivicittaṃ akappiyamañcaṃ ‘ saṅghassā ’ ti vuttepi sampaṭicchituṃ na vaṭṭatīti dasseti .

‘ Vihārassa demā ’ ti vutte saṅghassa vaṭṭati , na puggalassa khettādi viyāti daṭṭhabban ’’ ti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.321) vuttaṃ .

Sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷvagga 3.321) pana ‘‘ kappiyamañcā sampaṭicchitabbāti ‘ saṅghassa demā ’ ti dinnaṃ sandhāya vuttaṃ .

Sace pana ‘ vihārassa demā ’ ti vadanti , suvaṇṇarajatamayādiakappiyamañcepi sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .

Na kevalaṃ … pe … parivattetuṃ vaṭṭantīti iminā athāvarena thāvarampi athāvarampi parivattetuṃ vaṭṭatīti dasseti .

Thāvarena athāvarameva hi parivattetuṃ na vaṭṭati .

‘‘ Akappiyaṃ vā mahagghaṃ kappiyaṃ vāti ettha akappiyaṃ nāma suvaṇṇamayamañcādi akappiyabhisibimbohanāni ca .

Mahagghaṃ kappiyaṃ nāma dantamayamañcādi , pāvārādikappiyaattharaṇādīni cā ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ vuttaṃ , vimativinodaniyaṃ pana ‘‘ akappiyaṃ vāti āsandiādi , pamāṇātikkantaṃ bimbohanādi ca .

Mahagghaṃ kappiyaṃ vāti suvaṇṇādivicittaṃ kappiyavohārena dinnan ’’ ti vuttaṃ .

229.‘‘ KāḷalohaM2.155 … pe … bhājetabbo ’’ ti vuttattā vaṭṭakaṃsalohamayampi bhājanaṃ puggalikampi sampaṭicchitumpi pariharitumpi vaṭṭati puggalānaṃ pariharitabbasseva bhājetabbattāti vadanti , taṃ upari ‘‘ kaṃsalohavaṭṭalohabhājanavikati saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭā vā vaṭṭatī ’’ tiādikena mahāpaccarivacanena virujjhati .

Imassa hi ‘‘ vaṭṭalohakaṃsalohānaṃ yena kenaci kato sīhaḷadīpe pādaggaṇhanako bhājetabbo ’’ ti vuttassa mahāaṭṭhakathāvacanassa paṭikkhepāya taṃ mahāpaccarivacanaṃ pacchā dassitaṃ , tasmā vaṭṭalohakaṃsalohamayaṃ yaṃ kiñci pādaggaṇhanakavārakampi upādāya abhājanīyameva , gihīhi dīyamānampi puggalassa sampaṭicchitumpiV2.114 na vaṭṭati .

Pārihāriyaṃ na vaṭṭatīti pattādiparikkhāraṃ viya sayameva paṭisāmetvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati .

Gihisantakaṃ viya ārāmikādayo ce sayameva gopetvā viniyogakāle ānetvā paṭidenti , paribhuñjituṃ vaṭṭati ,‘‘ paṭisāmetvā bhikkhūnaṃ dethā ’’ ti vattumpi vaṭṭatīti .

Paṇṇasūci nāma lekhanīti vadanti .

Attanā laddhānipītiādinā paṭiggahaṇe doso natthi , pariharitvā paribhogova āpattikaroti dasseti .

Yathā cettha , evaṃ upari bhājanīyavāsiādīsu attano santakesupi .

Anāmāsampīti suvaṇṇādimayampi , sabbaṃ taṃ āmasitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .

Upakkhareti upakaraṇe .

Sikharaṃ nāma yena paribbhamantā chindanti .

Pattabandhako nāma pattassa gaṇṭhiādikārako .

‘‘ Paṭimānaṃ suvaṇṇādipattakārako ’’ tipi vadanti .

‘‘ Aḍḍhabāhūti kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

‘‘ Aḍḍhabāhu nāma vidatthicaturaṅgulantipi vadantī ’’ tiM2.156 sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 2.321) vuttaṃ .

Vajirabuddhiṭīkāyampi ( vajira . ṭī . cūḷavagga 321)‘‘ aḍḍhabāhūti kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭanti likhitan ’’ ti vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.321) pana ‘‘ aḍḍhabāhuppamāṇā nāma aḍḍhabāhumattā , aḍḍhabyāmamattātipi vadantī ’’ ti vuttaṃ .

Yottānīti cammarajjukā .

Tatthajātakāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā .

‘‘ Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti dīghaso aṭṭhaṅgulamatto pariṇāhato paṇṇasūcidaṇḍamatto ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī .. Cūḷavagga 3.321) vimativinodaniyaṃ pana ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.321)‘‘ aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti saradaṇḍādisūciākāratanudaṇḍakamattopī ’’ ti vuttaṃ .

Aṭṭhaṅgulappamāṇoti dīghato aṭṭhaṅgulappamāṇo .

Rittapotthakopīti alikhitapotthakopi , idañca paṇṇappasaṅgena vuttaṃ .

Āsandikoti caturassapīṭhaṃ vuccati ‘‘ uccakampi āsandikan ’’ ti ( cūḷava .297) vacanatoV2.115 .

Ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭati , caturassāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭatīti veditabbo .

Sattaṅgo nāma tīsu disāsu apassayaṃ katvā katamañco , ayampi pamāṇātikkantopi vaṭṭati .

Bhaddapīṭhan ti vettamayaṃ pīṭhaṃ vuccati .

Pīṭhikāti pilotikabandhaṃ pīṭhameva .

Eḷakapādapīṭhaṃ nāma dārupaṭikāya uparipāde ṭhapetvā bhojanaphalakaṃ viya katapīṭhaṃ vuccati .

Āmaṇḍakavaṇṭakapīṭhaṃ nāma āmalakākārena yojitabahaupādapīṭhaṃ .

Imāni tāva pāḷiyaṃ āgatapīṭhāni .

Dārumayaṃ pana sabbampi pīṭhaṃ vaṭṭati .

‘‘ Ghaṭṭanaphalakaṃ nāma yattha ṭhapetvā rajitacīvaraṃ hatthena ghaṭṭenti .

Ghaṭṭanamuggaro nāma anuvātādighaṭṭanatthaṃ katoti vadantī ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.321) vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.321)‘‘ ghaṭṭanaphalakaṃ ghaṭṭanamuggaroti idaṃ rajitacīvaraṃ ekasmiṃ maṭṭhe daṇḍamuggareM2.157 veṭhetvā ekassa maṭṭhaphalakassa upari ṭhapetvā upari aparena maṭṭhaphalakena nikkujjitvā eko upari akkamitvā tiṭṭhati , dve janā upariphalakaṃ dvīsu koṭīsu gahetvā aparāparaṃ ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ karonti , etaṃ sandhāya vuttaṃ .

Hatthe ṭhapāpetvā hatthena paharaṇaṃ pana niṭṭhitarajanassa cīvarassa allakāle kātabbaṃ , idaṃ pana phalakamuggarehi ghaṭṭanaṃ sukkhakāle thaddhabhāvavimocanatthanti daṭṭhabban ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Ambaṇan ti phalakehi pokkharaṇīsadisakatapānīyabhājanaṃ .

Rajanadoṇīti yattha pakkarajanaṃ ākiritvā ṭhapentī ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ .

Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘ ambaṇan ti ekadoṇikanāvāphalakehi pokkharaṇīsadisaṃ kataṃ .

Pānīyabhājanantipi vadanti .

Rajanadoṇīti ekadārunāva kataṃ rajanabhājanaṃ .

Udakadoṇīti ekadārunāva kataṃ udakabhājanan ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ .

Paccattharaṇagatikan ti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti .

Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍanti eke .

Noti apare , vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.321) vuttaṃ .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . cūḷavagga 321) pana ‘‘ daṇḍamuggaro nāma ‘ yena rajitacīvaraṃ pothenti , tampi garubhaṇḍamevā ’ ti vuttattā ,‘ paccattharaṇagatikan ’ ti vuttattā ca api-saddena pāvārādipaccattharaṇaṃ sabbaṃ garubhaṇḍamevāti vadanti .

Eteneva suttena aññathā atthaṃ vatvā pāvārādipaccattharaṇaṃ na garubhaṇḍaṃ , bhājanīyameva , senāsanatthāya dinnapaccattharaṇameva garubhaṇḍanti vadanti .

Upaparikkhitabban ’’ ti vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.321) panaV2.116 ‘‘ bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tattha bhūmattharaṇasaṅkhepena sayitumpi vaṭṭatiyeva .

Paccattharaṇagatikan ti iminā mañcādīsuM2.158 attharitabbaṃ mahācammaṃ eḷakacammaṃ nāmāti dassetī ’’ ti vuttaṃ .

Chattamuṭṭhipaṇṇan ti tālapaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ .

Pattakaṭāhan ti pattapacanakaṭāhaṃ .

Gaṇṭhikāti cīvaragaṇṭhikā .

Vidhoti kāyabandhanavidho .

Idāni vinayatthamañjūsāyaṃ ( kaṅkhā . abhi . ṭī . dubbalasikkhāpadavaṇṇanā ) āgatanayo vuccate – ārāmo nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā .

Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso .

Tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo .

Vihāro nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ .

Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso .

Mañco nāma masārako bundikābaddho kuḷīrapādako āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataro .

Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ .

Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ bhisīnaṃ aññataraṃ .

Bimbohanaṃ nāma rukkhatūlalatātūlapoṭakītūlānaṃ aññatarena puṇṇaṃ .

Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci katakumbhī .

Lohabhāṇakā dīsupi eseva nayo .

Ettha pana bhāṇakan ti arañjaro vuccati .

Vārakoti ghaṭo .

Kaṭāhaṃ kaṭāhameva .

Vāsi ādīsu valliādīsu ca duviññeyyaṃ nāma natthi … pe ….

Tattha thāvarena thāvaran ti vihāravihāravatthunā ārāmaārāmavatthuṃ vihāravihāravatthuṃ .

Itarenāti athāvarena , pacchimarāsittayenāti vuttaṃ hoti .

Akappiyenāti suvaṇṇamayamañcādinā ceva akappiyabhisibimbohanehi ca .

Mahagghakappiyenāti dantamayamañcādinā ceva pāvārādinā ca .

Itaran ti athāvaraṃ .

Kappiyaparivattanena parivattetun ti yathā akappiyaṃ na hoti , evaṃ parivattetuṃ … pe … evaṃM2.159 tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ .

Itarena itaraparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu , khuddakaṃ vā , antamaso caturaṅgulapādakaṃ gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti … pe … satagghanakena vā sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasatampi labhati , parivattetvā gahetabbaṃ .

Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva , ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibimbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭanti .

Esa nayo pīṭhabhisibimbohanesupi .

Kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānan ti ettha kaṃsalohaṃ vaṭṭalohañca kittimalohaṃ .

Tīṇi hiV2.117 kittimalohāni kaṃsalohaṃ vaṭṭalohaṃ hārakūṭanti .

Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ .

Sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ .

Rasatambe missetvā kataṃ hārakūṭaṃ .

Tena vuttaṃ ‘‘ kaṃsalohaṃ vaṭṭalohañca kittimalohan ’’ ti .

Tato atirekan ti tato atirekagaṇhanako .

Sārakoti majjhe makuḷaṃ dassetvā mukhavaṭṭivitthataṃ katvā piṭṭhito nāmetvā kātabbaṃ ekaṃ bhājanaṃ .

Sarāvantipi vadanti .

Ādi-saddena kañcanakādīnaṃ gihiupakaraṇānaṃ gahaṇaṃ .

Tāni hi khuddakānipi garubhaṇḍāneva gihiupakaraṇattā .

Pi-saddena pageva mahantānīti dasseti , imāni pana bhājanīyāni bhikkhupakaraṇattāti adhippāyo .

Yathā ca etāni , evaṃ kuṇḍikāpi bhājanīyā .

Vakkhati hi ‘‘ yathā ca mattikābhaṇḍe , evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī ’’ ti .

Saṅghikaparibhogenāti āgantukānaṃ vuḍḍhatarānaṃ datvā paribhogena .

Gihivikaṭāti gihīhi vikatā paññattā , attano vā santakakaraṇena virūpaṃ katā .

Puggalikaparibhogena na vaṭṭatīti āgantukānaṃ adatvā attano santakaṃ viya gahetvāM2.160 paribhuñjituṃ na vaṭṭati .

Pipphalikoti kattari .

Ārakaṇṭakaṃ sūcivedhakaṃ .

Tāḷaṃ yantaṃ .

Kattarayaṭṭhivedhako kattarayaṭṭhivalayaṃ .

Yathā tathā ghanakataṃ lohan ti lohavaṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohacakkalikanti evaṃ ghanakataṃ lohaṃ .

Khīrapāsāṇamayānīti mudukakhīravaṇṇapāsāṇamayāni .

Gihivikaṭānipi na vaṭṭanti anāmāsattā .

Pi -saddena pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vāti dasseti .

Senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo , tasmā jātarūpādimayaā sabbāpi senāsanaparikkhārā āmāsā .

Tenāha ‘‘ senāsanaparibhoge panā ’’ tiādi .

Sesāti tato mahattarī vāsi .

Yā panāti yā kuṭhārī pana .

Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi garubhaṇḍameva .

Nikhādanaṃ caturassamukhaṃ vā hotu doṇimukhaṃ vā vaṅkaṃ vā ujukaṃ vā , antamaso sammuñjanīdaṇḍavedhanampi , daṇḍabandhañce , garubhaṇḍameva .

Tenāha ‘‘ kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthī ’’ ti .

Sipāṭikā nāma khurakoso , sikharaṃ pana daṇḍabandhanikhādanaṃ anulometīti āha ‘‘ sikharampi nikhādaneneva saṅgahitan ’’ ti .

Sace pana vāsi adaṇḍakaṃ phalamattaṃ , bhājanīyaṃ .

Upakkhareti vāsiādibhaṇḍe .

Pattabandhako nāma pattassa gaṇṭhikādikārako .

‘‘ Paṭimānaṃ suvaṇṇādipattakārako ’’ tipi vadanti .

Tipucchedanakasatthaṃ suvaṇṇacchedanakasatthaṃ kataparikammacammacchindanakakhuddakasatthanti imāniV2.118 cettha tīṇi pipphalikaṃ anulomantīti āha ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādi .

Itarānīti mahākattariādīni .

AḍḍhabāhuppamāṇātiM2.161 kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭappamāṇā , vidatthicaturaṅgulappamāṇāti vuttaṃ hoti .

Tatthajātakāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā , ārakkhasaṃvidhānena rakkhitattā rakkhitā ca sā mañjūsādīsu pakkhittaṃ viya yathā taṃ na nassati , evaṃ gopanato gopitā cāti rakkhitagopitā .

Tatthajātakāpi pana arakkhitā garubhaṇḍameva na hoti .

Saṅghakamme ca cetiyakamme ca kateti iminā saṅghasantakena cetiyasantakaṃ rakkhituṃ parivattituñca vaṭṭatīti dīpeti .

Suttaṃ panāti vaṭṭitañceva avaṭṭitañca suttaṃ .

Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattoti antamaso dīghaso aṭṭhaṅgulamatto pariṇāhato sīhaḷa-paṇṇasūcidaṇḍamatto .

Etthāti veḷubhaṇḍe .

Daḍḍhaṃ gehaṃ yesaṃ teti daḍḍhagehā .

Na vāretabbāti ‘‘ mā gaṇhitvā gacchathā ’’ ti na nisedhetabbā .

Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbā .

Avasesañca chadanatiṇan ti muñjapabbajehi avasesaṃ yaṃ kiñci chadanatiṇaṃ .

Aṭṭhaṅgulappamāṇopīti vitthārato aṭṭhaṅgulappamāṇo .

Likhitapotthako pana garubhaṇḍaṃ na hoti .

Kappiyacammānīti migādīnaṃ cammāni .

Sabbaṃ cakkayuttayānan ti rathasakaṭādikaṃ sabbaṃ cakkayuttayānaṃ .

Visaṅkhatacakkaṃ pana yānaṃ bhājanīyaṃ .

Anuññātavāsi nāma yā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ sakkāti vuttā .

Muṭṭhipaṇṇaṃ tālapattaṃ .

Tañhi muṭṭhinā gahetvā pariharantīti ‘‘ muṭṭhipaṇṇan ’’ ti vuccati .

‘‘ Muṭṭhipaṇṇan ti chattacchadapaṇṇamevā ’’ ti keci .

Araṇīsahitan ti araṇīyugaḷaṃ , uttarāraṇī adharāraṇīti araṇīdvayanti attho .

Phātikammaṃ katvāti antamaso taṃagghanakavālikāyapi thāvaraṃ vaḍḍhikammaṃ katvā .

Kuṇḍikāti ayakuṇḍikā ceva tambalohakuṇḍikā ca .

Bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatīti bhājanīyapakkhameva sevatiM2.162 , na tu garubhaṇḍanti attho .

Kañcanako pana garubhaṇḍamevāti adhippāyo .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Garubhaṇḍavinicchayakathālaṅkāro nāma

Tiṃsatimo paricchedo .