Uccārādichaḍḍanakathā
20. Uccārādichaḍḍanakathāyaṃ aṭṭhame uccārādichaḍḍane ‘‘ uccārādibhāvo , anapalokanaṃ , vaḷañjanaṭṭhānaṃ , tirokuṭṭapākāratā , chaḍḍanaṃ vā chaḍḍāpanaṃ vāti imāni panettha pañca aṅgāni , navame haritūpari chaḍḍane sabbesan ti bhikkhussa bhikkhuniyā ca .
Idha khettapālakā ārāmādigopakā ca sāmikā evā ’’ ti ettakameva sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.830) vuttaṃ .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.830) pana ‘‘ aṭṭhame vaḷañjiyamānatirokuṭṭāditā , anapaloketvā uccārādīnaṃ chaḍḍanādīti dve aṅgāni .
Navame ‘ matthakacchinnanāḷikerampī ’ ti vuttattā haritūpari chaḍḍanameva paṭikkhittaṃ .
Tenāha ‘ anikkhittabījesū ’ tiādi .
Yattha ca chaḍḍetuṃ vaṭṭati , tattha harite vaccādiṃ kātumpi vaṭṭati eva .
Sabbesan ti bhikkhubhikkhunīnan ’’ ti vuttaṃ .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . pācittiya 832) pana ‘‘ sāmike apaloketvāva chaḍḍetīti katthaci potthake natthi , katthaci atthi , atthibhāvova seyyo kiriyākiriyattā sikkhāpadassa .
Idha khettapālakā ārāmādigopakā ca sāmikā eva .
‘ Saṅghassa khette ārāme ca tattha kacavaraṃ
M2.334 na chaḍḍetabbanti katikā ce natthi , bhikkhussaV2.245 chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā , na bhikkhunīnaṃ .Tāsampi bhikkhunisaṅghasantake vuttanayena vaṭṭati , na tattha bhikkhussa .
Evaṃ santepi sāruppavaseneva kātabbanti vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Bhikkhuvibhaṅge pana sekhiyavaṇṇanāyaṃ ( pāci . aṭṭha .651)‘‘ asañciccāti paṭicchannaṭṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati , asañciccakato nāma , anāpatti .
Na hariteti ettha yampi jīvarukkhassa mūlaṃ pathaviyaṃ dissamānaṃ gacchati , sākhā vā bhūmilaggā gacchati , sabbaṃ haritasaṅkhātameva , khandhe nisīditvā appaharitaṭṭhāne pātetuṃ vaṭṭati .
Appaharitaṭṭhānaṃ olokentasseva sahasā nikkhamati , gilānaṭṭhāne ṭhito hoti , vaṭṭati .
Appaharite katoti appaharitaṃ alabhantena tiṇaṇḍupakaṃ vā palālaṇḍupakaṃ vā ṭhapetvā katopi pacchā haritaṃ ottharati , vaṭṭatiyeva .
‘ Kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitā ’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Na udaketi etaṃ paribhogaudakameva sandhāya vuttaṃ .
Vaccakuṭisamauddādiudakesu pana aparibhogesu anāpatti .
Deve vassante samantato udakogho hoti , anudakaṭṭhānaṃ olokentasseva nikkhamati , vaṭṭati .
Mahāpaccariyaṃ vuttaṃ etādise kāle anudakaṭṭhānaṃ alabhantena kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Tassaṃ vaṇṇanāyaṃ vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.652)‘‘ kheḷena cettha siṅghāṇikāpi saṅgahitāti ettha udakagaṇḍusakaṃ katvā ucchukacavarādiñca mukheneva harituṃ udakesu chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti daṭṭhabban ’’ ti vuttaṃ .
Imasmiṃ ṭhāne paṇḍitehi vicāretabbaṃ atthi –
‘‘ vaccakuṭisamuddādiudakesu pana aparibhogesu anāpattī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , evaṃ sante nadījātassarādīsu āpatti vā anāpatti vāti .
Tattha samuddādīti ādi -saddena nadījātassarāpi saṅgahitāva , tasmā anāpattīti ce ?
Na cevaṃ daṭṭhabbaṃ .
Yadi hi samuddādīti ettha ādi -saddena nadījātassarāpi
M2.335 saṅgahitā , evaṃ sati ṭīkācariyā vadeyyuṃ , na pana vadanti , aṭṭhakathāyañca ‘‘ vaccakuṭisamuddādiudakesū ’’ ti ettakameva vadeyya , tathā pana avatvā ‘‘ aparibhogesū ’’ ti hetumantavisesanapadampi gahitaṃ .Tena ñāyati ‘‘ ādisaddena aparibhogāni candanikādiudakāni eva gahitāni , na paribhogāni nadījātassarādiudakānī ’’ ti .
Tena ca vaccakuṭisamuddādiudakāni aparibhogattā anāpattikarāni honti , nadījātassarādiudakāni pana
V2.246 paribhogattā āpattikarānīti .Kathaṃ pana ‘‘ aparibhogesū ’’ ti imassa padassa hetumantapadabhāvo jānitabboti ?
Yuttito āgamato ca .
Kathaṃ yuttito ?
‘‘ Vaccakuṭisamuddādiudakāni paribhogānipi santi , aparibhogānipī ’’ ti abyabhicāriyabhāvato .
Byabhicāre hi sambhave eva sati visesanaṃ sātthakaṃ siyā .
Kathaṃ āgamato ?
Vuttañhetaṃ ācariyabuddhadattattherena vinayavinicchaye ( vi . vi .1954)‘‘ tesaṃ aparibhogattā ’’ ti .
Tasmā ādi-saddena aparibhogāniyeva udakāni gahitāni , na paribhogāni .
Vuttañhetaṃ vinayavinicchayaṭīkāyaṃ ‘‘ vaccakuṭisamuddādiudakesūti ettha ādi -saddena sabbaṃ aparibhogajalaṃ saṅgayhati , teneva tesaṃ aparibhogattameva kāraṇamāhā ’’ ti , tasmā manussānaṃ paribhogesu nadījātassarataḷākapokkharaṇiyādiudakesu uccārapassāvādikaraṇaṃ na vaṭṭatīti jānitabbametaṃ .
‘‘ Deve vassante samantato udakogho hoti , anudakaṭṭhānaṃ olokentasseva nikkhamati , vaṭṭati .
Mahāpaccariyaṃ vuttaṃ etādise kāle anudakaṭṭhānaṃ alabhantena kātuṃ vaṭṭatīti vuttan ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ āgatattā mahantesu nadījātassarādīsu
M2.336 nāvādīhi gatakāle tādise kāraṇe sati ‘‘ tīraṃ upanehī ’’ ti vatvā ‘‘ upanetuṃ asakkuṇeyyaṭṭhāne udakepi kātuṃ vaṭṭati , anāpattī ’’ ti aṭṭhakathānulomato viññāyati , upaparikkhitvā gahetabbaṃ .