Avandiyavandiyakathā
51. Avandiyavandiyakathāyaṃ idha pakaraṇācariyena senāsanakkhandhakapāḷivasena dasa avandiyā , tayo vandiyā ca vuttā , aṭṭhakathāṭīkāsu ca na kiñci vuttā , tasmā idha āgatanayeneva attho daṭṭhabbo .
Parivārapāḷiyaṃ ( pari .467 ādayo ) pana upālipañcake pañcapañcakavasena pañcavīsati avandiyā , pañca vandiyā ca vuttā .
Kathaṃ ?
‘‘ Kati nu kho , bhante , avandiyāti ?
Pañcime , upāli , avandiyā .
Katame pañca ?
Antaragharaṃ paviṭṭho avandiyo , racchagato avandiyo , otamasiko avandiyo , asamannāharanto avandiyo , sutto avandiyo .
Ime kho , upāli , pañca avandiyā .
Aparepi , upāli , pañca avandiyā .
Katame pañca ?
Yāgupāne avandiyo , bhattagge avandiyo , ekāvatto avandiyo , aññavihito avandiyo , naggo avandiyo .
Ime kho , upāli , pañca avandiyā .
Aparepi , upāli , pañca avandiyā .
Katame pañca ?
Khādanto avandiyo , bhuñjanto avandiyo , uccāraṃ karonto avandiyo , passāvaṃ karonto avandiyo , ukkhittako avandiyo .
Ime kho , upāli , pañca avandiyā .
Aparepi , upāli , pañca avandiyā .
Katame pañca ?
Pureupasampannena
V2.269 pacchāupasampanno avandiyo , anupasampanno avandiyoM2.365 , nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo , mātugāmo avandiyo , paṇḍako avandiyo .Ime kho , upāli , pañca avandiyā .
Aparepi , upāli , pañca avandiyā .
Katame pañca ?
Pārivāsiko avandiyo , mūlāyapaṭikassanāraho avandiyo , mānattāraho avandiyo , mānattacāriko avandiyo , abbhānāraho avandiyo .
Ime kho , upāli , pañca avandiyā ’’ ti .
‘‘ Kati nu kho , bhante , vandiyāti ?
Pañcime , upāli , vandiyā .
Katame pañca ?
Pacchāupasampannena pureupasampanno vandiyo , nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro dhammavādī vandiyo , ācariyo vandiyo , upajjhāyo vandiyo , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho vandiyo .
Ime kho , upāli , pañca vandiyā ’’ ti .
Aṭṭhakathāyañca ( pari . aṭṭha .467)‘‘ otamasitoti andhakāragato .
Tañhi vandantassa mañcapādādīsupi nalāṭaṃ paṭihaññeyya .
Asamannāharantoti kiccappasutattā vandanaṃ asamannāharanto .
Suttoti niddaṃ okkanto .
Ekāvattoti ekato āvatto sapattapakkhe ṭhito verī visabhāgapuggalo vuccati , ayaṃ avandiyo .
Ayañhi vandiyamāno pādenapi pahareyya .
Aññavihitoti aññaṃ cintayamāno .
Khādantoti piṭṭhakhajjakādīni khādanto .
Uccārañca passāvañca karonto anokāsagatattā avandiyo .
Ukkhittakoti tividhenapi ukkhepanīyakammena ukkhittako avandiyo , tajjanīyādikammakatā pana cattāro vanditabbā , uposathapavāraṇāpi tehi saddhiṃ labbhanti .
Ādito paṭṭhāya ca vuttesu avandiyesu naggañca ukkhittakañca vandantasseva hoti āpatti
M2.366 , itaresaṃ pana asāruppaṭṭhena ca antarā vuttakāraṇena ca vandanā paṭikkhittā .Ito paraṃ pacchāupasampannādayo dasapi āpattivatthubhāveneva avandiyā .
Te vandantassa hi niyameneva āpatti .
Iti imesu pañcasu pañcakesu terasa jane vandantassa anāpatti , dvādasannaṃ vandanāya āpatti .
Ācariyo vandiyoti pabbajjācariyo upasampadācariyo nissayācariyo uddesācariyo ovādācariyoti ayaṃ pañcavidhopi ācariyo vandiyo ’’ ti āgato .
‘‘ Antarā
V2.270 vuttakāraṇenāti tañhi vandantassa mañcapādādīsu nalāṭaṃ paṭihaññeyyātiādinā vuttakāraṇenā ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . parivāra 3.467) vuttaṃ .Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭi . parivāra 2.467) pana ‘‘ mañcapādādīsupi nalāṭaṃ paṭihaññeyyāti andhakāre cammakhaṇḍaṃ paññapetvā vandituṃ onamantassa nalāṭaṃ vā akkhi vā mañcādīsu paṭihaññati .
Etena vandatopi āpattiabhāvaṃ vatvā vandanāya sabbathā paṭikkhepābhāvañca dīpeti .
Evaṃ sabbattha suttantarehi appaṭikkhittesu .
Naggādīsu pana vandituṃ na vaṭṭatīti .
Ekato āvattoti ekasmiṃ dosāgatipakkhe parivatto , paviṭṭhoti attho .
Tenāha ‘ sapattapakkhe ṭhito ’ ti .
Vandiyamānoti onamitvā vandiyamāno .
Vanditabbesu uddesācariyo nissayācariyo ca yasmā navakāpi honti , tasmā ‘ te vuḍḍhā eva vandiyā ’ ti vanditabbā ’’ ti āgataṃ .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . parivāra 467)‘‘ ekāvatto tipi paṭhanti , tassa kuddho kodhābhibhūtoti kira attho .
Ekavatthotipi keci , uttarāsaṅgaṃ apanetvā ṭhitoti kira attho .
Taṃ sabbaṃ aṭṭhakathāyaṃ uddhaṭapāḷiyā virujjhati .
Ekāvattoti hi uddhaṭaṃ , tasmā na gahetabbaṃ .
Antarā vuttakāraṇenāti kiccappasutattā asamannāharanto
M2.367 ‘ nalāṭaṃ paṭihaññeyyā ’ tiādivuttakāraṇenā ’’ ti āgataṃ .Dutiyagāthāsaṅgaṇikaṭṭhakathāyaṃ ( pari . aṭṭha .477)‘‘ dasa puggalā nābhivādetabbāti senāsanakkhandhake vuttā dasa janā .
Añjalisāmīcena cāti sāmīcikammena saddhiṃ añjali ca tesaṃ na kātabbo .
Neva pānīyapucchanatālavaṇṭaggahaṇādi khandhakavattaṃ tesaṃ dassetabbaṃ , na añjali paggaṇhitabboti attho .
Dasannaṃ dukkaṭan ti tesaṃyeva dasannaṃ evaṃ karontassa dukkaṭaṃ hotī ’’ ti āgataṃ , tasmā añjalikammamattampi nesaṃ na kattabbanti .
‘‘ Navakatarena , bhante , bhikkhunā vuḍḍhatarassa bhikkhuno pāde vandantena kati dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbāti ?
Navakatarenupāli , bhikkhunā vuḍḍhatarassa bhikkhuno pāde vandantena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā .
Katame pañca ?
Navakatarenupāli , bhikkhunā vuḍḍhatarassa bhikkhuno pāde vandantena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā añjaliṃ paggahetvā ubhohi pāṇitalehi pādāni parisambāhantena pemañca gāravañca upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā .
Navakatarenupāli , bhikkhunā vuḍḍhatarassa bhikkhuno pāde vandantena
V2.271 ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā ’’ ti ( pari .469) imasmiṃ ṭhāne sammāsambuddhena āyasmato upālissa vandanānayova ācikkhito .Pañcapatiṭṭhitena vanditvāti ettha pañcasarūpañca kathitaṃ .
Kathaṃ ?
Vuḍḍhatarassa pāde vandantena ubho aṃse vivaritvā vanditabbā , na ca ubho aṃse pārupitvā vanditabbā , atha kho ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vanditabbāti .
Etena saṅghāṭi pana ekaṃsaṃ katāpi akatāpi natthi dosoti pakāsito
M2.368 hoti .‘‘ Dasanakhasamodhānasamujjalaṃ karapuṭasaṅkhātaṃ añjaliṃ paggahetvāva vanditabbā , na hatthatalapakāsanamattena vā na hatthamuṭṭhipakāsanādinā vā vanditabbā ’’ ti ca ‘‘ na ekena hatthena cīvarakaṇṇachupanādimattena vanditabbā , atha kho ubhohi pāṇitalehi pādāni parisambāhantena vanditabbā ’’ ti ca ‘‘ evaṃ vandantehi na duṭṭhacittañca anādarañca upaṭṭhāpetvā vanditabbā , atha kho pemañca gāravañca upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā ’’ ti ca evaṃ vandanānayo ācikkhito hoti .
Kathaṃ pañcapatiṭṭhitasarūpaṃ kathitaṃ ?
Idha ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvāti ekaṃ , añjaliṃ paggahetvāti ekaṃ , ubhohi pāṇitalehi pādāni parisambāhantenāti ekaṃ , pemañca upaṭṭhāpetvāti ekaṃ , gāravañca upaṭṭhāpetvāti ekaṃ , evaṃ pañcapatiṭṭhitasarūpaṃ kathitaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā ’’ ti .
Evaṃ sakalalokassa hitasukhakārakena dhammassāminā kāyapaṇāmamanopaṇāmavasena mahato hitasukhassa pavattanatthaṃ āyasmato upālittherassa ācikkhitena vandanānayena vandituṃ vaṭṭati .
Idāni pana ācariyā abhinavaāgatānaṃ daharānañca sāmaṇerānañca vandanānayaṃ sikkhantā na imaṃ āhaccabhāsitaṃ pāḷiṃ gahetvā sikkhanti , atha kho paveṇīāgatanayaṃyeva gahetvā sikkhanti .
Kathaṃ ?
Yadi ṭhatvā vandatha , dve pādatalāni samaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetvā dve hatthatalāni samaṃ phusāpetvā nalāṭe patiṭṭhāpetvā vanditabbābhimukhaṃ onamitvā vandathāti , ayaṃ nayo ‘‘ evaṃ mahāsatto suvaṇṇakadali viya bārāṇasinagarābhimukhaṃ onamitvā mātāpitaro vanditvā ’’ ti imaṃ jātakaṭṭhakathāvacanañca ‘‘ dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā ’’ tiādiaṭṭhakathāvacanañca
M2.369 anulometi .Idha pana dve pādatalāni , dve hatthatalāni , nalāṭañcāti pañcasu patiṭṭhitānīti sarūpaṃ vadanti .
Yadi nisīditvā vandatha , paṭhamaṃ dve pādatalāni
V2.272 bhūmiyaṃ samaṃ patiṭṭhāpetvā dve jāṇumaṇḍalāni samaṃ ussāpetvā dve kapparāni dvinnaṃ jāṇūnaṃ upari samaṃ ṭhapetvā dve hatthatalāni samaṃ phusitāni katvā añjalisaṅkhātaṃ karapuṭaṃ sirasaṅkhāte nalāṭe patiṭṭhāpetvā vandatha .Tato onamitvā dve jāṇumaṇḍalāni ca dve kapparāni ca bhūmiyaṃ samaṃ patiṭṭhāpetvā dve hatthatalāni pasāretvā samaṃ bhūmiyaṃ ṭhapetvā sīsaṃ ubhinnaṃ hatthapiṭṭhīnaṃ upari katvā bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetvā vandathāti .
Ettha tu dve pādatalāni ekaṃ katvā , tathā dve jāṇumaṇḍalāni ekaṃ , dve kapparāni ekaṃ , dve hatthatalāni ekaṃ , sīsaṃ ekaṃ katvā pañcapatiṭṭhitasarūpaṃ kathenti .
Esa nayo pāḷiaṭṭhakathāṭīkāsu na diṭṭho .
Samīpaṃ gantvā pādānaṃ vandanakāle pana ekacce paṭhamaṃ attano sīsaṃ hatthena parāmasitvā tena hatthadvayena therānaṃ jāṇumaṇḍalaṃ cīvarassa upariyeva sambāhanti .
Ekacce paṭhamaṃ therānaṃ jāṇumaṇḍalaṃ sacīvaraṃyeva parāmasitvā teneva hatthadvayena attano sīsaṃ parāmasanti .
Ekacce chupanamattameva karonti .
Esapi nayo na kismiñci diṭṭho .
Rāmaññadesiyā pana bhikkhū evaṃ samīpaṃ gantvā vandanakāle therānaṃ pādaggaṃ apassantāpi pariyesitvā cīvarato nīharitvā pādaggameva punappunaṃ hatthena sambāhitvā sīsena pavaṭṭetvā cumbitvā lehitvā cirappavāsāgatapiyamanāpaupajjhāyaṃ vā ācariyaṃ vā passantā viya katvā vandanti .
Taṃ kiriyaṃ parivārapāḷiyaṃ ‘‘ ubhohi pāṇitalehi pādāni parisambāhantena pemañca gāravañca upaṭṭhāpetvā pādā vanditabbā ’’ ti āgatapāḷiyā saṃsandati
M2.370 viya dissati .Tepi na sabbe pāḷiṃ passanti , paveṇīvaseneva karonti , tasmā sabbesaṃ hitatthaṃ pāḷinayo amhehi uddhaṭo .
Paveṇīāgatanayato hi pāḷinayo balavataro , tasmā bhagavato āṇaṃ garuṃ karontehi sappurisehi pāḷinayo samāsevitabboti amhākaṃ khanti , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .