16. Sahaseyyavinicchayakathā
79. Evaṃ
M1.172 bhūtagāmavinicchayaṃ kathetvā idāni sahaseyyavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ duvidhaṃ sahaseyyakan ’’ tiādimāha .Tattha dve vidhā pakārā yassa sahaseyyakassa taṃ duvidhaṃ , saha sayanaṃ , saha vā sayati etthāti sahaseyyā , sahaseyyā eva sahaseyyakaṃ sakatthe ka-paccayavasena .
Taṃ pana anupasampannenasahaseyyāmātugāmenasahaseyyāvasena duvidhaṃ .
Tenāha ‘‘ duvidhaṃ sahaseyyakan ’’ ti .
Dirattatirattan ti ettha vacanasiliṭṭhatāmattena dirattaggahaṇaṃ katanti veditabbaṃ .
Tirattañhi sahavāse labbhamāne diratte vattabbameva natthīti dirattaggahaṇaṃ visuṃ na payojeti .
Tenevāha ‘‘ uttaridirattatirattanti bhagavā sāmaṇerānaṃ saṅgahakaraṇatthāya tirattaparihāraṃ adāsī ’’ ti .
Nirantaraṃ tirattaggahaṇatthaṃ vā dirattaggahaṇaṃ kataṃ .
Kevalañhi ‘‘ tirattan ’’ ti vutte aññattha vāsena antarikampi tirattaṃ gaṇheyya .
Dirattavisiṭṭhaṃ pana tirattaṃ vuccamānaṃ tena anantarikameva tirattaṃ dīpeti .
Vimativinodaniyampi ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.50-51)‘‘ dirattaggahaṇaṃ vacanālaṅkāratthaṃ .
Nirantaraṃ tissova rattiyo sayitvā catutthadivasādīsu sayantasseva āpatti , na ekantarikādivasena sayantassāti dassanatthampīti daṭṭhabban ’’ ti vuttaṃ .
Sahaseyyaṃ ekato seyyaṃ .
Seyyan ti cettha kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati , yasmiṃ senāsane sayanti , tampi , tasmā seyyaṃ kappeyyāti ettha senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya sampādeyyāti attho .
Diyaḍḍhahatthubbedhenāti ettha diyaḍḍhahattho vaḍḍhakihatthena gahetabbo .
Pañcahi chadanehīti iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇasaṅkhātehi pañcahi chadanehi .
Vācuggatavasenāti paguṇavasena .
Ekūpacāroti
M1.173V1.132 vaḷañjanadvārassa ekattaṃ sandhāya vuttaṃ .Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.50-51) pana ‘‘ ekūpacāro ekena maggena pavisitvā abbhokāsaṃ anokkamitvā sabbattha anuparigamanayoggo , etaṃ bahudvārampi ekūpacārova .
Yattha pana kuṭṭādīhi rundhitvā visuṃ dvāraṃ yojenti , nānūpacāro hoti .
Sace pana rundhati eva , visuṃ dvāraṃ na yojenti , etampi ekūpacārameva mattikādīhi pihitadvāro viya gabbhoti gahetabbaṃ .
Aññathā gabbhe pavisitvā pamukhādīsu nipannānupasampannehi sahaseyyāparimuttiyā gabbhadvāraṃ mattikādīhi pidahāpetvā uṭṭhite aruṇe vivarāpentassapi anāpatti bhaveyyā ’’ ti vuttaṃ .
Catusālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho .
Tesaṃ payoge payoge bhikkhussa āpattīti ettha keci ‘‘ anuṭṭhahanena akiriyasamuṭṭhānā āpatti vuttā , tasmiṃ khaṇe niddāyantassa kiriyābhāvā .
Idañhi sikkhāpadaṃ siyā kiriyāya , siyā akiriyāya samuṭṭhāti .
Kiriyāya samuṭṭhānatā cassa tabbahulavasena vuttā ’’ ti vadanti .
‘‘ Yathā cetaṃ , evaṃ divāsayanampi .
Anuṭṭhahanena , hi dvārāsaṃvaraṇena cetaṃ akiriyasamuṭṭhānampi hotī ’’ ti vadanti , idañca yuttaṃ viya dissati , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
80. Uparimatalena saddhiṃ asambaddhabhittikassāti idaṃ sambaddhabhittike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Uparimatale sayitassa saṅkā eva natthīti ‘‘ heṭṭhāpāsāde ’’ tiādi vuttaṃ .
Nānūpacāreti yattha bahi nisseṇiṃ katvā uparimatalaṃ ārohanti , tādisaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ uparimatalepī ’’ ti .
Ākāsaṅgaṇe nipajjantassa āpattiabhāvato ‘‘ chadanabbhantare ’’ ti vuttaṃ .
Sabhāsaṅkhepenāti sabhākārena .
Aḍḍhakuṭṭake senāsaneti ettha ‘‘ aḍḍhakuṭṭakaṃ nāma yattha upaḍḍhaṃ muñcitvā tīsu passesu bhittiyo baddhā honti
M1.174 , yattha vā ekasmiṃ passe bhittiṃ uṭṭhāpetvā ubhosu passesu upaḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ katvā bhittiyo uṭṭhāpenti , tādisaṃ senāsanan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ , gaṇṭhipade pana ‘‘ aḍḍhakuṭṭaketi chadanaṃ aḍḍhena asampattakuṭṭake ’’ ti vuttaṃ , tampi no na yuttaṃ .Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘ sabhāsaṅkhepenāti vuttasseva aḍḍhakuṭṭaketi iminā saṇṭhānaṃ dasseti .
Yattha tīsu , dvīsu vā passesu bhittiyo baddhā , chadanaṃ vā asampattā aḍḍhabhitti , idaṃ aḍḍhakuṭṭakaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Vāḷasaṅghāṭo nāma parikkhepassa anto thambhādīnaṃ upari vāḷarūpehi katasaṅghāṭo .
Parikkhepassa bahi gateti ettha yattha yasmiṃ passe parikkhepo natthi , tatthāpi parikkhepārahapadesato
V1.133 bahi gate anāpattiyevāti daṭṭhabbaṃ .Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.50-51) pana ‘‘ parikkhepassa bahi gateti ettha yasmiṃ passe parikkhepo natthi , tattha sace bhūmito vatthu uccaṃ hoti , ubhato uccavatthuto heṭṭhā bhūmiyaṃ nibbakosabbhantarepi anāpatti eva tattha senāsanavohārābhāvato .
Atha vatthu nīcaṃ bhūmisamameva senāsanassa heṭṭhimatale tiṭṭhati , tattha parikkheparahitadisāya nibbakosabbhantare sabbattha āpatti hoti , paricchedābhāvato parikkhepassa bahi eva anāpattīti daṭṭhabban ’’ ti vuttaṃ .
Aparicchinnagabbhūpacāreti ettha majjhe vivaṭaṅgaṇavantāsu mahācatusālāsu yathā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvā pamukheneva gantvā sabbagabbhe pavisituṃ na sakkā hoti , evaṃ ekekagabbhassa dvīsu passesu kuṭṭaṃ nīharitvā kataṃ paricchinnagabbhūpacāraṃ nāma , idaṃ pana tādisaṃ na hotīti ‘‘ aparicchinnagabbhūpacāre ’’ ti vuttaṃ .
Sabbagabbhepi pavisantīti gabbhūpacārassa aparicchinnattā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvāpi
M1.175 pamukheneva gantvā taṃ taṃ gabbhaṃ pavisanti .Atha kuto tassa parikkhepoyeva sabbaparicchinnattāti vuttanti āha ‘‘ gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepo ’’ ti , idañca samantā gabbhabhittiyo sandhāya vuttaṃ .
Catusālavasena hi sanniviṭṭhe senāsane gabbhapamukhaṃ visuṃ aparikkhittampi samantā ṭhitaṃ gabbhabhittīnaṃ vasena parikkhittaṃ nāma hoti .
81. Ekadisāya ujukameva dīghaṃ katvā sannivesito pāsādo ekasālasanniveso .
Dvīsu tīsu catūsu vā disāsu siṅghāṭakasaṇṭhānādivasena katā dvisālādisannivesā veditabbā .
Sālappabhedadīpanameva cettha purimato visesoti .
Aṭṭha pācittiyānīti upaḍḍhacchannaṃ upaḍḍhaparicchannaṃ senāsanaṃ dukkaṭavatthussa ādiṃ katvā pāḷiyaṃ dassitattā tato adhikaṃ sabbacchannaupaḍḍhaparicchannādikampi sabbaṃ pāḷiyaṃ avuttampi pācittiyasseva vatthubhāvena dassitaṃ sikkhāpadassa paṇṇattivajjattā , garuke ṭhātabbato cāti veditabbaṃ .
‘‘ Satta pācittiyānī ’’ ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ .
Pāḷiyaṃ ( pāci .54)‘‘ tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna sayatī ’’ ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ , anikkhamitvā purāruṇā uṭṭhahitvā antochadane nisinnassāpi puna divase sahaseyyena anāpatti eva .
Ettha catubhāgo cūḷakaṃ , dvebhāgā upaḍḍhaṃ , tīsu bhāgesu dve bhāgā yebhuyyanti iminā lakkhaṇena cūḷakacchannaparicchannādīni veditabbāni .
Idāni dutiyasikkhāpadepi yathāvuttanayaṃ atidisanto ‘‘ mātugāmena … pe … ayameva vinicchayo ’’ ti āha .
‘‘ Matitthiyā pārājikavatthubhūtāyapi anupādinnapakkhe ṭhitattā sahaseyyāpattiṃ na janetī ’’ ti
V1.134 vadanti .‘‘ Atthaṅgate sūriye mātugāme nipanne nipajjati , āpatti
M1.176 pācittiyassā ’’ ti ( pāci .57) vacanato divā tassa sayantassa sahaseyyāpatti na hotiyevāti daṭṭhabbaṃ .Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
Sahaseyyavinicchayakathālaṅkāro nāma
Soḷasamo paricchedo .