Issues
Select Version
Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )
Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )

19. Kappiyabhūmivinicchayakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

19. Kappiyabhūmivinicchayakathā

101. EvaṃM1.207V1.157 catukālikavinicchayaṃ kathetvā idāni kappiyakuṭivinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ kappiyā catubhūmiyo ’’ tiādimāha .
Tattha kappantīti kappiyā , kappa sāmatthiyeti dhātu .
Bhavanti etāsu antovutthaantopakkānīti bhūmiyo , catasso bhūmiyo catubhūmiyo , catasso kappiyakuṭiyoti attho .
Katamā tāti āha ‘‘ ussāvanantikā … pe … veditabbā ’’ ti .
Kathaṃ viññāyaticcāha ‘‘ anujānāmi … pe … vacanato ’’ ti .
Idaṃ bhesajjakkhandhakapāḷiṃ ( mahāva .295) sandhāyāha .
Tattha uddhaṃ sāvanā ussāvanā , ussāvanā anto yassā kappiyabhūmiyāti ussāvanantikā .
Gāvo nisīdanti etthāti gonisādikā , go-saddūpapada ni-pubbasada visaraṇagatyāvasānesūti dhātu .
Gahapatīhi dinnāti gahapati , uttarapadalopatatiyātappurisoyaṃ .
Kammavācāya sammannitabbāti sammutīti evamimāsaṃ viggaho kātabbo .
Tatthāti kappiyakuṭivinicchaye .
Taṃ pana avatvāpīti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanayaṃ avatvāpi .
Pi -saddena tathāvacanampi anujānāti .
Aṭṭhakathāsu vuttanayena vutteti sesaaṭṭhakathāsu vuttanayena ‘‘ kappiyakuṭiṃ karomā ’’ ti vā ‘‘ kappiyakuṭī ’’ ti vā vutte .
Sādhāraṇalakkhaṇan ti sabbaaṭṭhakathānaṃ sādhāraṇaṃ ussāvanantikakuṭikaraṇalakkhaṇaṃ .
Cayan ti adhiṭṭhānaṃ uccavatthuṃ .
Yato paṭṭhāyāti yato iṭṭhakato silato mattikāpiṇḍato vā paṭṭhāya .
Paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhā na vaṭṭantīti paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhābhūmiyaṃ patiṭṭhāpiyamānā iṭṭhakādayo bhūmigatikattā ‘‘ kappiyakuṭiṃ karomā ’’ ti vatvā patiṭṭhāpetuṃ na vaṭṭanti .
Yadi evaṃ bhūmiyaṃ nikhaṇitvā ṭhapiyamānā thambhā kasmā tathā vatvā patiṭṭhāpetuṃ vaṭṭantīti āha ‘‘ thambhā pana … pe … vaṭṭantī ’’ ti .
SaṅghasantakamevātiM1.208 vāsatthāya kataṃ saṅghikasenāsanaṃ sandhāya vadati .
Bhikkhusantakan ti vāsatthāya eva kataṃ bhikkhussa puggalikasenāsanaṃ .
102. Mukhasannidhīti iminā antovutthadukkaṭameva dīpeti .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.295) pana evaṃ vuttaṃ – taṃ pana avatvāpīti pi -saddena tathāvacanampi anujānāti .
Aṭṭhakathāsūti andhakaṭṭhakathāvirahitāsu sesaṭṭhakathāsu .
Sādhāraṇalakkhaṇan ti andhakaṭṭhakathāya saha sabbaṭṭhakathānaṃ samānaṃ .
Cayan ti adhiṭṭhānaṃ uccavatthuṃ .
V1.158 Yato paṭṭhāyāti yato iṭṭhakādito paṭṭhāya cayaṃ ādiṃ katvā bhittiṃ uṭṭhāpetukāmāti attho .
‘‘ Thambhā pana upari uggacchanti , tasmā vaṭṭantī ’’ ti etena iṭṭhakapāsāṇā heṭṭhā patiṭṭhāpiyamānāpi yadi cayato , bhūmito vā ekaṅgulamattampi uggatā tiṭṭhanti , vaṭṭantīti siddhaṃ hoti .
Ārāmoti upacārasīmāparicchinno sakalo vihāro .
Senāsanānīti vihārassa anto tiṇakuṭiādikāni saṅghassa nivāsagehāni .
Vihāragonisādikā nāmāti senāsanagonisādikā nāma .
Senāsanāni hi sayaṃ parikkhittānipi ārāmaparikkhepābhāvena ‘‘ gonisādikā ’’ ti vuttā .
‘‘ Upaḍḍhaparikkhittopī ’’ ti iminā tato ūnaparikkhitto yebhuyyena aparikkhitto nāma , tasmā aparikkhittasaṅkhameva gacchatīti dasseti .
Etthāti upaḍḍhādiparikkhitte .
Kappiyakuṭi laddhuṃ vaṭṭatīti gonisādikāya abhāvena sesakappiyakuṭīsu tīsu yā kāci kappiyakuṭi kātabbāti attho .
Tesaṃ gehānīti ettha bhikkhūnaṃ vāsatthāya katampi yāva na denti , tāva tesaṃ santakaṃyeva bhavissatīti daṭṭhabbaṃ .
VihāraṃM1.209 ṭhapetvāti upasampannānaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ ṭhapetvāti attho .
Gehan ti nivāsagehaṃ .
Tadaññaṃ pana uposathāgārādi sabbaṃ anivāsagehaṃ catukappiyabhūmivimuttā pañcamī kappiyabhūmi .
Saṅghasantakepi hi etādise gehe suṭṭhu parikkhittārāmaṭṭhepi abbhokāse viya antovutthādidoso natthi .
Yena kenaci channe paricchanne ca sahaseyyappahonake bhikkhussa , saṅghassa vā nivāsagehe antovutthādidoso , na aññattha .
Tenāha ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā ’’ ti idaṃ kiñcāpi bhikkhubhikkhunīnaṃ sāmaññato vuttaṃ bhikkhūnaṃ pana saṅghikaṃ puggalikañca bhikkhunīnaṃ , tāsaṃ saṅghikaṃ puggalikañca bhikkhūnaṃ gihisantakaṭṭhāne tiṭṭhatīti veditabbaṃ .
Mukhasannidhīti antosannihitadoso hi mukhappavesananimittaṃ āpattiṃ karoti , nāññathā , tasmā ‘‘ mukhasannidhī ’’ ti ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.295) vuttoti .
Tattha tattha khaṇḍā hontīti upaḍḍhato adhikaṃ khaṇḍā honti .
Sabbasmiṃ chadane vinaṭṭheti tiṇapaṇṇādivassaparittāyake chadane vinaṭṭhe .
Gopānasīnaṃ pana upari vallīhi baddhadaṇḍesu ṭhitesupiV1.159 jahitavatthukā honti eva .
Pakkhapāsakamaṇḍalan ti ekasmiṃ passe tiṇṇaṃ gopānasīnaṃ upari ṭhitatiṇapaṇṇādichadanaṃ vuccati .
103.‘‘ Anupasampannassa datvā tassā ’’ tiādinā akappiyakuṭiyaṃ vutthampi anupasampannassa dinne kappiyaṃ hoti , sāpekkhadānañcettha vaṭṭati , paṭiggahaṇaṃ viya na hotīti dasseti .
Antopakkasāmaṃpakkesu pana ‘‘ na , bhikkhave , antovutthaṃ antopakkaṃ sāmaṃpakkaṃ paribhuñjitabbaṃ , yo paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassa .
Anto ce , bhikkhave , vutthaṃ antopakkaṃM1.210 sāmaṃpakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭānaṃ .
Anto ce , bhikkhave , vutthaṃ antopakkaṃ aññehi pakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ .
Anto ce , bhikkhave , vutthaṃ bahipakkaṃ sāmaṃpakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ .
Bahi ce , bhikkhave , vutthaṃ antopakkaṃ sāmaṃpakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ .
Anto ce , bhikkhave , vutthaṃ bahipakkaṃ aññehi pakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassa .
Bahi ce , bhikkhave , vutthaṃ antopakkaṃ aññehi pakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassa .
Bahi ce , bhikkhave , vutthaṃ bahipakkaṃ sāmaṃpakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassa .
Bahi ce , bhikkhave , vutthaṃ bahipakkaṃ aññehi pakkaṃ , tañce paribhuñjeyya , anāpattī ’’ ti ( mahāva .274) vacanato ekaṃ tirāpattikaṃ , tīṇi durāpattikāni , tīṇi ekāpattikāni , ekaṃ anāpattikanti aṭṭha honti .
Tattha antovutthan ti akappiyakuṭiyaṃ vutthaṃ .
Antopakkepi eseva nayo .
Sāmaṃpakkan ti yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhussa pacituṃ na vaṭṭati .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttameva .
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
Kappiyabhūmivinicchayakathālaṅkāro nāma
Ekūnavīsatimo paricchedo .