Uccāsayanamahāsayanakathā
56. Uccāsayanamahāsayanakathāyaṃ ‘‘ vāḷarūpānīti āharimāni vāḷarūpāni ,‘ akappiyarūpākulo akappiyamañco pallaṅko ’ ti sārasamāse vuttaṃ .
Dīghalomako mahākojavoti caturaṅgulādhikalomo kāḷakojavo .
‘ Caturaṅgulādhikāni kira tassa lomānī ’ ti vacanato caturaṅgulato heṭṭhā vaṭṭatīti vadanti .
Vānacitro uṇṇāmayattharaṇoti bhitticchedādivasena vicitro uṇṇāmayattharaṇo .
Ghanapupphako uṇṇāmayattharaṇoti uṇṇāmayalohitattharaṇo
M2.371 .Pakatitūlikāti rukkhatūlalatātūlapoṭakītūlasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ tūlānaṃ aññatarapuṇṇā tūlikā .
‘ Uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ .
Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇan ’ ti dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Sārasamāse pana ‘ uddalomīti ekatouggatapupphaṃ .
Ekantalomīti ubhatouggatapupphan ’ ti vuttaṃ .
‘ Koseyyakaṭṭissamayan ti koseyyakasaṭamayan ’ ti ācariyadhammapālattherena vuttaṃ .
Suddhakoseyyan ti ratanaparisibbanarahitaṃ .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ panettha ‘ ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī ’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘ ṭhapetvā tūlikan ’ ti etena ratanaparisibbanarahitāpi tūlikā na vaṭṭatīti dīpeti .
‘ Ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī ’ ti iminā pana yāni ratanaparisibbitāni , tāni bhūmattharaṇavasena yathānurūpaṃ mañcādīsu ca upanetuṃ vaṭṭatīti dīpitanti veditabbaṃ .
Ettha ca vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbattā idha vuttanayenevettha vinicchayo veditabbo .
Suttantikadesanāya pana gahaṭṭhānampi vasena vuttattā tesaṃ saṅgaṇhanatthaṃ ‘ ṭhapetvā tūlikaṃ … pe … vaṭṭatī ’ ti vuttanti apare .
Ajinacammehīti ajinamigacammehi .
Tāni kira cammāni sukhumatarāni , tasmā dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbanti .
Tena vuttaṃ ‘ ajinappaveṇī ’ ti .
Uttaraṃ uparibhāgaṃ chādetīti uttaracchado , vitānaṃ , tañca lohitavitānaṃ idhādhippetanti āha ‘ uparibaddhena rattavitānenā ’ ti ,‘ rattavitānesu ca kāsāvaṃ vaṭṭati , kusumbhādirattameva na vaṭṭatī ’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Mahāupadhānan ti pamāṇātikkantaṃ upadhānaṃ .
Ettha ca kiñcāpi dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ‘ alohitakāni dvepi vaṭṭantiyeva , tato uttari labhitvā aññesaṃ
M2.372 dātabbāni .Dātumasakkonto
V2.274 mañce tiriyaṃ attharitvā uparipaccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi labhatī ’ ti avisesena vuttaṃ , senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .297) pana ‘ agilānassa sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti dvayameva vaṭṭati .Gilānassa bimbohanāni santharitvā upari ca paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi vaṭṭatī ’ ti vuttattā gilānoyeva mañce tiriyaṃ attharitvā nipajjituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Abhinissāya nisīditun ti apassāya nisīditun ’’ ti ettako vinicchayo sāratthadīpaniyaṃ āgato .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.254)– pana vāḷarūpānīti āharimāni vāḷarūpāni .
Caturaṅgulādhikānīti uddalomīekantalomīhi visesadassanaṃ .
Caturaṅgulato hi ūnāni kira uddalomīādīsu pavisanti .
Vānacitro uṇṇāmayattharaṇoti nānāvaṇṇehi uṇṇāmayasuttehi bhitticchedādivasena vāyitvā katacittattharaṇo .
Ghanapupphakoti bahalarāgo .
Pakatitūlikāti tūlapuṇṇā bhisi .
Vikatikāti sīharūpādivasena vānacitrāva gayhati .
‘‘ Uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ .
Ekantalomīti ekantadasaṃ uṇṇāmayattharaṇan ’’ ti dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Koseyyakaṭṭissamayan ti kosiyasuttānaṃ antarā suvaṇṇamayasuttāni pavesetvā vītaṃ , suvaṇṇasuttaṃ kira kaṭṭissaṃ kasaṭanti ca vuccati .
Teneva ‘‘ koseyyakasaṭamayan ’’ ti ācariyadhammapālattherena vuttanti vadanti .
Ratanaparisibbitan ti suvaṇṇalittaṃ .
Suddhakoseyyan ti ratanaparisibbanarahitaṃ .
Ajinamigacammānaṃ atisukhumattā dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbantīti vuttaṃ ‘‘ ajinappaveṇī ’’ ti .
Rattavitānenāti sabbarattena
M2.373 vitānena .Yaṃ pana nānāvaṇṇaṃ vānacittaṃ vā lepacittaṃ vā , taṃ vaṭṭati .
Ubhatolohitakūpadhānepi eseva nayo .
Citraṃ vāti idaṃ pana sabbathā kappiyattā vuttaṃ , na pana ubhatoupadhānesu akappiyattā .
Na hi lohitakasaddo citte vaṭṭati .
Paṭaliggahaṇeneva cittakassapi attharaṇassa saṅgahetabbappasaṅgato .
Kāsāvaṃ pana lohitaṅgavohāraṃ na gacchati , tasmā vitānepi ubhatoupadhānepi vaṭṭati .
Sace pamāṇayuttan tiādi aññassa pamāṇātikkantassa bimbohanassa paṭikkhittabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ , na pana uccāsayanamahāsayanabhāvadassanatthaṃ tathā avuttattā , taṃ pana upadhānaṃ uposathikānaṃ gahaṭṭhānaṃ vaṭṭati .
Uccāsayanamahāsayanameva hi tadā tesaṃ na vaṭṭati .
Dīghanikāyaṭṭhakathādīsu kiñcāpi ‘‘ ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī ’’ ti vuttaṃ , vinayaṭṭhakathā
V2.275 eva pana kappiyākappiyabhāve pamāṇanti gahetabbaṃ .Abhinissāyāti apassāyāti vuttaṃ .