Bhattaggavattakathāvaṇṇanā
188. Vattakkhandhake
V2.10 imasmiṃ ṭhāne anumodanavattaṃ āgataṃ , tato bhattaggavattaṃ .Sāratthadīpaniyañca ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.373-374)‘‘ imasmiṃ vattakkhandhake
M2.13 ( cūḷava .356) āgatāni āgantukāvāsikagamiyānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa mahāvattāni nāmā ’’ ti anukkamo vutto , idha pana vinayasaṅgahappakaraṇe gamikavattato bhattaggavattaṃ āgataṃ , anumodanavattaṃ pana visuṃ avatvā bhattaggavatteyeva antogadhaṃ katvā pacchā vuttaṃ bhattaggaṃ gantvā bhatte bhutteyeva anumodanākaraṇato , pāḷiyañca aññesu vattesu viya ‘‘ tena hi , bhikkhave , bhikkhunā anumodanavattaṃ paññāpessāmī ’’ ti visuṃ vattabhāvena anāgatattā bhattaggavatteyeva antogadhanti ācariyassa adhippāyo siyā .Imassa ca vinayālaṅkārapakaraṇassa tassā vaṇṇanābhūtattā saṃvaṇṇetabbakkameneva saṃvaṇṇanaṃ kathayissāma .
Bhuñjitabbanti bhattaṃ .
Ajati gacchati pavattati etthāti aggaṃ .
‘‘ Ādikoṭṭhāsakoṭīsu , puratoggaṃ vare tīsū ’’ ti abhidhānappadīpikāyaṃ āgatepi ‘‘ rājaggan ti rājārahaṃ , salākaggan ti salākaggahaṇaṭṭhānan ’’ tiādīsu aññatthesupi pavattanato bhattassa aggaṃ bhattaggaṃ , bhattaparivisanaṭṭhānaṃ , bhattagge vattitabbaṃ vattaṃ bhattaggavattan ti viggaho .
Tattha ārāme kālo ārocito hotīti ‘‘ kālo bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti ārocito hoti .
Timaṇḍalaṃ paṭicchādentenāti dve jāṇumaṇḍalāni nābhimaṇḍalañca paṭicchādentena .
Parimaṇḍalaṃ nivāsetvāti samantato maṇḍalaṃ nivāsetvā .
Uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ , adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ , tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ , yathānisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ
M2.14 vuttaṃ .Kāyabandhanaṃ bandhitvāti tassa nivāsanassa upari kāyabandhanaṃ bandhitvā ‘‘ na , bhikkhave , akāyabandhanena gāmo pavisitabbo , yo paviseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( cūḷava .278) vuttattā .
Saguṇaṃ katvāti idaṃ upajjhāyavatte vuttameva .
‘‘ Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti pāsake gaṇṭhikaṃ pavesetvā antogāmo vā hotu vihāro vā , manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhitvā gamanameva vaṭṭatī ’’ ti
V2.11 mahāaṭṭhakathāsu vuttaṃ .Ettha ca manussānaṃ parivisanaṭṭhānan ti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti .
Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena , atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhā paṭicchādentena .
Susaṃvutenāti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpentena , suvinītenāti attho .
Okkhittacakkhunāti heṭṭhākhittacakkhunā .
Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokento bhiyyo taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati , āpatti dukkaṭassa .
Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati .
Appasaddenāti ettha kittāvatā appasaddo hoti ?
Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero majjhe dutiyatthero ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti , dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti , kathañca vavatthapeti , tatiyatthero pana saddameva suṇāti , kathaṃ na vavatthapeti , ettāvatā appasaddo hoti .
Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti , mahāsaddo nāma hoti .
Na
M2.15 ukkhittakāyāti na ukkhepena , itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ , ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho .Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ .
Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenapi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ .
Na ujjagghikāyāti na mahāhasitaṃ hasanto , vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ .
Na kāyappacālakan ti kāyaṃ acāletvā kāyaṃ paggahetvā niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena .
Na bāhuppacālakan ti bāhuṃ acāletvā bāhuṃ paggahetvā niccalaṃ katvā .
Na sīsappacālakan ti sīsaṃ acāletvā sīsaṃ paggahetvā niccalaṃ ujuṃ ṭhapetvā .
Na khambhakatoti khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho .
Na ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhehiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ .
Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva .
Na oguṇṭhitenāti sasīsaṃ pārutena .
Na pallatthikāyāti na dussapallatthikāya .
Ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva .
Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ .
Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ attharitvā nisīditabbaṃ .
Sakkaccan ti
V2.12 satiṃ upaṭṭhāpetvā .Pattasaññīti patte saññaṃ katvā .
Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti .
Samatitthikan ti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ .
Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato , patte pakkhitto bharito pūritoti attho .
Evaṃ kataṃ aggahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo .
‘‘ Yaṃ kañci yāguṃ vā bhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatitthikameva gahetabbaṃ , tañca kho adhiṭṭhānupagena
M2.16 pattena , itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati .Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapatte thūpīkatānipi vaṭṭanti .
Yaṃ pana dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati , taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti .
Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti , thūpīkatameva hoti .
Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti .
Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti , thūpīkataṃ nāma na hoti .
Kurundiyampi vuttaṃ ‘‘ thālake vā patte vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti , pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭati .
Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato , tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati , sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati , paṭiggahitaṃ pana bhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
‘‘ Sakkaccan ’’ ti ca ‘‘ pattasaññī ’’ ti ca ubhayaṃ vuttanayameva .
Sapadānan ti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā .
Samasūpake vattabbaṃ vuttameva .
Thūpakatoti matthakato , vemajjhatoti attho .
Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vātiādi pākaṭameva .
Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi .
Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muñcati .
Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ , kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ , tesaṃ vemajjhappamāṇo .
Parimaṇḍalaṃ ālopoti nātidīgho ālopo .
Anāhaṭeti anāharite , mukhadvāraṃ asampāpiteti attho .
Sabbo hatthoti ettha hatthasaddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ hatthamuddo ’’ tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayave pavattanato .
Ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .
Na sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vā
M2.17 mukhe pakkhipitvā katheti , yattakena vacanaṃ paripuṇṇaṃ hoti , tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati .Piṇḍukkhepakan ti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā .
Kabaḷāvacchedakan ti kabaḷaṃ avachinditvā
V2.13 avachinditvā .Avagaṇḍakārakan ti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā .
Hatthaniddhunakan ti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā .
Sitthāvakārakan ti sitthāni avakiritvā avakiritvā .
Jivhānicchārakan ti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā .
Capucapukārakan ti ‘‘ capucapū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā katvā .
Surusurukārakan ti ‘‘ surusurū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā katvā .
Hatthanillehakan ti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā .
Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati , ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati .
Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo , tasmā aṅguliyāpi patto na nillehitabbo , ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo , oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati .
Na sāmisena hatthena pānīyathālakoti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ , tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi āmisamakkhitaṃ na gahetabbameva , gaṇhantassa dukkaṭaṃ .
Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti , tena padesena gahetuṃ vaṭṭati .
Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍetabban ti ettha uddharitvā vāti sitthāni ekato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti .
Bhinditvā vā udakagatikāni katvā chaḍḍeti , paṭiggahena sampaṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti , bahi nīharitvā vā chaḍḍeti , evaṃ chaḍḍentassa anāpatti .
Na tāva therena udakan ti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ .
Antarā pipāsitena
M2.18 , pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā na dhovitabbāti .Bhattaggavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .