1. Cīvaravaggo
1. Kathinasikkhāpadavaṇṇanā
Nissaggiyesu
M0.152V0.150 pana cīvaravaggassa tāva paṭhamasikkhāpade niṭṭhitacīvarasmin ti sūcikammapariyosānena vā ,‘‘ naṭṭhaṃ vā vinaṭṭhaṃ vā daḍḍhaṃ vā cīvarāsā vā upacchinnā ’’ ti ( pārā .463) imesu vā yena kenaci ākārena niṭṭhite cīvarasmiṃ , cīvarassa karaṇapalibodhe upacchinneti attho .Atthatakathinassa hi bhikkhuno yāva imehākārehi cīvarapalibodho na chijjati , tāva kathinānisaṃsaṃ labhati .
Ubbhatasmiṃ kathineti yaṃ saṅghassa kathinaṃ atthataṃ , tasmiñca ubbhate .
Tatrevaṃ saṅkhepato kathinatthāro ca ubbhāro ca veditabbo .
Ayañhi kathinatthāro nāma bhagavatā purimavassaṃvuṭṭhānaṃ anuññāto , so sabbantimena paricchedena pañcannaṃ janānaṃ vaṭṭati , tasmā yattha cattāro vā tayo vā dve vā eko vā purimavassaṃ upagato , tattha pacchimavassūpagate gaṇapūrake katvā attharitabbaṃ , te ca gaṇapūrakāva honti , ānisaṃse na labhanti , tasmā sace purimavassaṃvuṭṭhānaṃ gahaṭṭhapabbajitesu yo koci dhammena samena cīvaraṃ deti ‘‘ iminā kathinaṃ attharathā ’’ ti ( mahāva .306-309), taṃ khandhake vuttāya ñattidutiyakammavācāya kathinatthārārahassa bhikkhuno dātabbaṃ .
Tena tadaheva pañca vā atirekāni vā khaṇḍāni chinditvā saṅghāṭi vā uttarāsaṅgo vā antaravāsako vā kātabbo , sesabhikkhūhipi tassa sahāyehi bhavitabbaṃ , sace katacīvarameva uppajjati , sundarameva .
Acchinnāsibbitaṃ pana na vaṭṭati .
Tena bhikkhunā sace saṅghāṭiyā attharitukāmo hoti , porāṇikaṃ
V0.151 saṅghāṭiṃ paccuddharitvāP0.54 navaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhahitvā ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti attharitabbaṃ .Uttarāsaṅgaantaravāsakesupi eseva nayo .
Tato tena purimavassaṃvuṭṭhe antosīmāgate bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘ atthataṃ , bhante , saṅghassa kathinaṃ , dhammiko kathinatthāro , anumodathā ’’ ti ( pari .413) vattabbaṃ , therānañca navānañca bahūnañca ekassa ca anurūpaṃ sallakkhetvā
M0.153 vattabbaṃ .Tehipi ‘‘ atthataṃ , bhante , saṅghassa kathinan ’’ ti vā ‘‘ atthataṃ , āvuso , saṅghassa kathinan ’’ ti vā vatvā ‘‘ dhammiko kathinatthāro , anumodāmā ’’ ti vā ‘‘ anumodāmī ’’ ti vā vattabbaṃ .
Purimavassaṃvuṭṭhesupi ye anumodanti , tesaṃyeva atthataṃ hoti kathinaṃ .
Te tato paṭṭhāya yāva kathinassubbhārā anāmantacāro , asamādānacāro , yāvadatthacīvaraṃ , gaṇabhojanaṃ , yo ca tattha cīvaruppādo , tasmiṃ āvāse saṅghassa uppannacīvarañcāti ime pañcānisaṃse labhanti , ayaṃ tāva kathinatthāro .
Taṃ panetaṃ kathinaṃ ‘‘ aṭṭhimā , bhikkhave , mātikā kathinassubbhārāya pakkamanantikā niṭṭhānantikā sanniṭṭhānantikā nāsanantikā savanantikā āsāvacchedikā sīmātikkamanantikā sahubbhārā ’’ ti ( mahāva .310) evaṃ vuttāsu aṭṭhasu mātikāsu aññataravasena uddharīyati , tattha vitthāravinicchayo samantapāsādikāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .310) vuttanayena veditabbo .
Iti ‘‘ ubbhatasmiṃ kathine ’’ tiiminā sesapalibodhābhāvaṃ dasseti .
Dasāhaparaman ti dasa ahāni paramo paricchedo assāti dasāhaparamo , taṃ dasāhaparamaṃ kālaṃ dhāretabbanti attho .
Adhiṭṭhitavikappitesu apariyāpannattā atirekaṃ cīvaranti atirekacīvaraṃ , cīvaraṃ nāma khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti etesaṃ vā tadanulomānaṃ vā aññataraṃ ayamassa jāti , pamāṇato pana taṃ vikappanupagaṃ pacchimaṃ idha adhippetaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , āyāmato aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvaraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358).
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ adhiṭṭhitavikappitesu apariyāpannattā ’’ ti , ettha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ , vassikasāṭikaṃ vassānaṃ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ , nisīdanaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ paccattharaṇaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ , kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāva ābādhā adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ , mukhapuñchanacoḷakaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ , parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) iminā nayena adhiṭṭhātabbavikappetabbatā jānitabbā .
Tattha ticīvaraṃ adhiṭṭhahantena rajitvā kappabinduṃ datvā pamāṇayuttameva adhiṭṭhātabbaṃ , tassa pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati , lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā
M0.154 tāva uttarāsaṅgassaP0.55 ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ , tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ , antaravāsako dīghato muṭṭhipañcakoV0.152 , tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati .Vuttappamāṇato pana atirekañca ūnakañca ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti adhiṭṭhātabbaṃ .
Tattha yasmā ‘‘ dve cīvarassa adhiṭṭhānāni kāyena vā adhiṭṭheti , vācāya vā adhiṭṭhetī ’’ ti vuttaṃ , tasmā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā navaṃ hatthena gahetvā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena vā adhiṭṭhātabbā , vacībhedaṃ katvā vācāya vā adhiṭṭhātabbā .
Tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ – sace hatthapāse hoti ,‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .
Atha antogabbhādīsu sāmantavihāre vā hoti , ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .
Esa nayo uttarāsaṅge ca antaravāsake ca .
Nāmamattameva hi viseso .
Tasmā sabbāni saṅghāṭiṃ uttarāsaṅgaṃ antaravāsakanti evaṃ attano attano nāmeneva adhiṭṭhātabbāni .
Sace adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti , niṭṭhite rajane ca kappe ca ‘‘ imaṃ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni .
Idañca pana ticīvaraṃ sukhaparibhogatthaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātumpi vaṭṭati .
Vassikasāṭikā anatirittapamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā , tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā , vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭati , dve pana na vaṭṭanti .
Nisīdanaṃ vuttanayena adhiṭṭhātabbameva , tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva , dve na vaṭṭanti .
Paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbameva , taṃ pana mahantampi ekampi bahūnipi vaṭṭanti , nīlampi pītakampi sadasampi pupphadasampīti sabbappakārampi vaṭṭati .
Kaṇḍuppaṭicchādi yāva ābādho atthi , tāva pamāṇikā adhiṭṭhātabbā , ābādhe vūpasante paccuddharitvā vikappetabbā , sā ekāva vaṭṭati .
Mukhapuñchanacoḷaṃ adhiṭṭhātabbameva , taṃ pana ekampi bahūnipi mahantampi vaṭṭatiyeva .
Parikkhāracoḷe gaṇanā natthi , yattakaṃ icchati , tattakaṃ adhiṭṭhātabbameva .
Thavikāpi parissāvanampi vikappanupagaṃ pacchimapamāṇaṃ ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti adhiṭṭhātabbameva , bahūnipi ekato katvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā nayena adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiyeva .
Mañcabhisi pīṭhabhisi bibbohanaṃ
M0.155 pāvāro kojavoti etesu pana senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe ca adhiṭṭhānakiccaṃ natthiyeva .Sabbañca panetaṃ vuttappakārena adhiṭṭhitacīvaraṃ aññassa dānena , acchinditvā gahaṇena , vissāsaggāhena , hīnāyāvattanena , sikkhāpaccakkhānena , kālaṅkiriyāya , liṅgaparivattanena , paccuddharaṇenāti imehi aṭṭhahi kāraṇehi adhiṭṭhānaṃ vijahati .
Ticīvaraṃ pana kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇena chiddenāpi vijahati , tañca
P0.56 kho vinibbedheneva .Sace hi chiddassa abbhantare ekatantupi acchinno hoti , rakkhatiyeva .
Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato
V0.153 aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , antaravāsakepi dīghantato etadeva pamāṇaṃ , tiriyantena pana caturaṅgulatā veditabbā .Tiṇṇannampi vuttokāsassa parato na bhindati , tasmā chidde jāte ticīvaraṃ atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati , sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi , kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahati .
Tasmā sā tato paraṃ vikappetabbā .
Vikappanalakkhaṇaṃ pana sabbacīvarānaṃ vikappanasikkhāpadeyeva vaṇṇayissāma .
Kevalañhi imasmiṃ okāse yaṃ evaṃ anadhiṭṭhitaṃ avikappitañca , taṃ ‘‘ atirekacīvaran ’’ ti veditabbaṃ .
Taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyan ti taṃ yathāvuttajātippamāṇaṃ cīvaraṃdasāhaparamaṃ kālaṃ atikkāmayato etthantare yathā atirekacīvaraṃ na hoti , tathā akrubbato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ , tañca cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti , pācittiyaṃ āpatti cassa hotīti attho .
Atha vā nissajjanaṃ nissaggiyaṃ , pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ , nissaggiyamassa atthīti nissaggiyamicceva .
Kiṃ taṃ ?
Pācittiyaṃ .
Taṃ atikkāmayato saha nissaggiyena nissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ hotīti ayamettha attho .
Tañca panetaṃ cīvaraṃ yaṃ divasaṃ uppannaṃ , tassa yo aruṇo , so uppannadivasanissito , tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane dasāhātikkamitaṃ hoti , taṃ gahetvā saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā nissajjitabbaṃ , tatrāyaṃ nayo – saṅghassa tāva evaṃ nissajjitabbaṃ ‘‘ idaṃ me , bhante , cīvaraṃ dasahātikkantaṃ nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī ’’ ti nissajjitvā ‘‘ ahaṃ , bhante , ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpanno , taṃ
M0.156 paṭidesemī ’’ ti evaṃ āpatti desetabbā .Sace dve honti ,‘‘ dve ’’ ti vattabbaṃ , sace taduttari ,‘‘ sambahulā ’’ ti vattabbaṃ .
Nissajjanepi sace dve vā bahūni vā honti ,‘‘ imāni me , bhante , cīvarāni dasāhātikkantāni nissaggiyāni , imānāhaṃ saṅghassa nissajjāmī ’’ ti vattabbaṃ , pāḷiṃ vattuṃ asakkontena aññathāpi vattabbaṃ .
Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyyan ’’ ti ( cūḷava .239), iminā lakkhaṇena āpattiṃ paṭiggaṇhitvā vattabbo ‘‘ passasī ’’ ti ,‘‘ āma passāmī ’’ ti ,‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti ,‘‘ sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī ’’ ti .
Dvīsu pana sambahulāsu vā purimanayeneva vacanabhedo kātabbo .
Desitāya
P0.57 āpattiyā ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ , yadi saṅghassa pattakallaṃV0.154 , saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā ’’ ti ( pārā .464) evaṃ nissaṭṭhacīvaraṃ dātabbaṃ , dvīsu bahūsu vā vacanabhedo kātabbo .Gaṇassa pana nissajjantena ‘‘ imāhan ’’ ti vā ‘‘ imāni ahan ’’ ti vā vatvā ‘‘ āyasmantānaṃ nissajjāmī ’’ ti vattabbaṃ , āpattippaṭiggāhakenāpi ‘‘ suṇantu me āyasmantā , ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati … pe … deseti , yadāyasmantānaṃ pattakallan ’’ ti vattabbaṃ , cīvaradānepi ‘‘ suṇantu me āyasmantā , idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ āyasmantānaṃ nissaṭṭhaṃ , yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ , āyasmantā imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyun ’’ ti ( pārā .466) vattabbaṃ , sesaṃ purimasadisameva .
Puggalassa pana nissajjantena ‘‘ imāhan ’’ ti vā ‘‘ imāni ahan ’’ ti vā vatvā ‘‘ āyasmato nissajjāmī ’’ ti vattabbaṃ , nissajjitvā ‘‘ ahaṃ , bhante , ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpanno , taṃ paṭidesemī ’’ ti evaṃ āpatti desetabbā .
Sace pana navakataro hoti ,‘‘ āvuso ’’ ti vattabbaṃ , tenāpi ‘‘ passasī ’’ ti vā ‘‘ passathā ’’ ti vā vutte ‘‘ āma , bhante ’’ ti vā ‘‘ āma āvuso ’’ ti vā vatvā ‘‘ passāmī ’’ ti vattabbaṃ , tato ‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti vā ‘‘ saṃvareyyāthā ’’ ti vā vutte ‘‘ sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī ’’ ti vattabbaṃ .
Evaṃ desitāya āpattiyā ‘‘ imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī ’’ ti dātabbaṃ , dvīsu tīsu
M0.157 vā pubbe vuttānusāreneva nayo veditabbo .Dvinnaṃ pana yathā gaṇassa , evaṃ nissajjitabbaṃ , tato āpattippaṭiggahaṇañca nissaṭṭhacīvaradānañca tesaṃ aññatarena yathā ekena puggalena , tathā kātabbaṃ , idaṃ pana sabbanissaggiyesu vidhānaṃ .
Cīvaraṃ patto nisīdananti vatthumattameva hi nānaṃ , parammukhaṃ pana vatthu ‘‘ etan ’’ ti nissajjitabbaṃ .
Sace bahūni honti ,‘‘ etānī ’’ ti vattabbaṃ .
Nissaṭṭhadānepi eseva nayo .
Nissaṭṭhavatthuṃ ‘‘ dinnamidaṃ iminā mayhan ’’ ti saññāya na paṭidentassa dukkaṭaṃ , tassa santakabhāvaṃ ñatvā lesena acchindanto sāmikassa dhuranikkhepena bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti .
Vesāliyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha atirekacīvaradhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ dasāhaparaman ’’ ti ayamettha anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ , yathā ca idha , evaṃ sabbattha , tasmā naṃ parato na vakkhāma .
Dasāhaṃ anatikkantepi atikkantasaññino vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Atikkante anatikkantasaññinopi vematikassapi nissaggiyaṃ pācittiyameva , tathā anadhiṭṭhitāvikappitaaassajjitaanaṭṭhāvinaṭṭhaadaḍḍhāviluttesu adhiṭṭhitādisaññino .
Antodasāhaṃ adhiṭṭhite vikappite
V0.155 vissajjite naṭṭhe vinaṭṭhe daḍḍhe acchinne vissāsena gāhite ummattakādīnañca anāpatti .Ācāravipatti , yathā ca idaṃ , evaṃ ito parānipi , ubhatopātimokkhesupi hi pārājikāni ca saṅghādisesā ca sīlavipatti , sesāpattiyo ācāravipatti , ājīvavipatti vā diṭṭhivipatti vā kāci āpatti nāma natthi .
Ājīvavipattipaccayā
P0.58 pana ṭhapetvā dubbhāsitaṃ cha āpattikkhandhā paññattā , diṭṭhivipattipaccayā pācittiyadukkaṭavasena dve āpattikkhandhā paññattāti , idamettha lakkhaṇaṃ , iti vipattikathā idheva niṭṭhitāti , na naṃ ito paraṃ vicārayissāma .Jātippamāṇasampannassa cīvarassa attano santakatā , gaṇanupagatā , chinnapalibodhabhāvo , atirekacīvaratā , dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Kathinasamuṭṭhānaṃ , akiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Kathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .