4. Catutthapārājikavaṇṇanā
Catutthe
P0.33M0.124 anabhijānan ti sakasantāne anuppannattā attani atthibhāvaṃ ajānanto .Uttarimanussadhamman ti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ .
Attupanāyikan ti attani taṃ upaneti ‘‘ mayi atthī ’’ ti samudācaranto , attānaṃ vā tattha upaneti ‘‘ ahaṃ ettha sandissāmī ’’ ti samudācarantoti attupanāyiko , taṃ attupanāyikaṃ .
Evaṃ katvā samudācareyyāti sambandho .
Alamariyañāṇadassanan tiettha mahaggatalokuttarapaññā jānanaṭṭhena ñāṇaṃ , cakkhunā ca diṭṭhamiva dhammaṃ paccakkhakaraṇato dassanatthena dassananti ñāṇadassanaṃ , ariyaṃ visuddhaṃ uttamaṃ ñāṇadassananti ariyañāṇadassanaṃ , alaṃ pariyattaṃ kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ ariyañāṇadassanamettha jhānādibhede uttarimanussadhamme , alaṃ vā ariyañāṇadassanamassāti alamariyañāṇadassano , taṃ alamariyañāṇadassanaṃ .
Samudācareyyāti vuttappakārametaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ katvā kāyena vā vācāya vā tadubhayena vā viññussa manussajātikassa āroceyya .
Iti jānāmi iti passāmīti samudācaraṇākāradassanametaṃ , attupanāyikañhi katvā vinā aññāpadesena samudācaranto evaṃ samudācarati , tasmā yvāyaṃ padabhājane ( pārā .209)‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ , samāpajjāmi , samāpanno ’’ tiādibhedo vutto , so sabbo idheva saṅgahaṃ gacchatīti veditabbo .
‘‘ Iti jānāmi iti passāmī ’’ ti hi vadanto na yidaṃ vacanamattameva vadati , atha kho ‘‘ iminā ca iminā ca kāraṇena ayaṃ dhammo mayi atthī ’’ ti dīpeti ,‘‘ samāpajjin ’’ tiādīni ca vadantena hi samāpajjanādīhi kāraṇehi atthitā dīpitā hoti , tena vuttaṃ ‘‘ yvāyaṃ padabhājane paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ , samāpajjāmi , samāpannotiādibhedo vutto , so sabbo idheva saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti .
Tato aparena samayenāti tato ārocitakālato aññatarasmiṃ kāle .
Iti āpattipaṭijānanakāladassanametaṃ , ayaṃ pana ārocitakkhaṇeva āpattiṃ āpajjati .
Āpattiṃ pana
V0.127 āpanno yasmā parena codito vā acodito vā paṭijānāti , tasmā ‘‘ samanuggāhīyamāno vā asamanuggāhīyamāno vā ’’ ti vuttaṃ .Āpannoti ārocitakkhaṇeyeva pārājikaṃ āpanno .
Visuddhāpekkhoti
M0.125 attano gihibhāvādikaṃ visuddhiṃ apekkhamāno icchamāno .Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno , tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ , iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti .
Yasmā pana gihi vā upāsakārāmikasāmaṇerānaṃ vā aññataro hutvā dānādīhi saggamaggaṃ vā jhānādīhi mokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti , tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ gihibhāvādikaṃ visuddhiṃ apekkhamāno ’’ ti .
Evaṃ vadeyyāti evaṃ bhaṇeyya , kathaṃ ?
‘‘ Ajānamevaṃ , āvuso ’’ tiādiṃ .
Tattha ajānan ti ajānanto .
Apassan ti apassanto .
Tucchaṃ musā vilapin ti ahaṃ
P0.34 vacanatthavirahato tucchaṃ , vañcanādhippāyato musā vilapiṃ abhaṇinti vuttaṃ hoti .Aññatra adhimānāti yvāyaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa apatte pattasaññitāsaṅkhāto adhimāno uppajjati , taṃ adhimānaṃ ṭhapetvā kevalaṃ pāpicchatāya yo samudācareyya , ayampi pārājiko hotīti attho .
Vesāliyaṃ vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha tesaṃ uttarimanussadhammārocanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra adhimānā ’’ ti ayamettha anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ ,‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjin ’’ tiādinā nayena vuttappakāraṃ asantaṃ jhānādidhammaṃ ārocentassa sace yassa kassaci āroceti , so manussajātiko hoti , anantarameva ‘‘ ayaṃ jhānalābhī ’’ ti vā ‘‘ ariyo ’’ ti vā yena kenaci ākārena tamatthaṃ jānāti , pārājikaṃ .
Sace na jānāti , thullaccayaṃ .
Sace pana ‘‘ yo te vihāre vasi , so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjī ’’ tiādinā ( pārā .220) nayena aññāpadesena ārocentassa jānāti , thullaccayaṃ .
Sace na jānāti , dukkaṭaṃ .
Adhimānena ārocentassa , anullapanādhippāyassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Sīlavipatti , uttarimanussadhammassa attani asantatā , pāpicchatāya tassa ārocanaṃ , anaññāpadeso , yassa āroceti , tassa manussajātikatā , taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādāne vuttasadisānevāti .
Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .
Uddiṭṭhā
M0.126 kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā tiidaṃ idha uddiṭṭhapārājikaparidīpanameva .Samodhānetvā pana sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni
V0.128 .Katamāni catuvīsati ?
Pāḷiyaṃ āgatāni tāva bhikkhūnaṃ cattāri bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti aṭṭha , tāni ekādasannaṃ paṇḍakādīnaṃ abhabbabhāvasaṅkhātehi ekādasahi pārājikehi saddhiṃ ekūnavīsati , gihibhāvaṃ patthayamānāya bhikkhuniyā vibbhantabhāvapārājikena saddhiṃ vīsati , aparānipi lambī , mudupiṭṭhiko , parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti , parassa aṅgajāte abhinisīdatīti imesaṃ catunnaṃ vasena ‘‘ cattāri anulomapārājikānī ’’ ti vadanti , iti imāni ca cattāri , purimāni ca vīsatīti samodhānetvā sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni .
Na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsan ti uposathādibhedaṃ saṃvāsaṃ bhikkhūhi saddhiṃ na labhati .
Yathā pure , tathā pacchāti yathā pubbe gihikāle anupasampannakāle ca , pacchā pārājikaṃ āpannopi tatheva asaṃvāso hoti , natthi tassa bhikkhūhi saddhiṃ uposathādibhedo saṃvāsoti .
Tatthāyasmante pucchāmīti tesu catūsu pārājikesu āyasmante ‘‘ kaccittha parisuddhā ’’ ti pucchāmi .
Kaccitthāti kacci ettha , etesu catūsu
P0.35 pārājikesu kacci parisuddhāti attho .Atha vā kaccittha parisuddhāti kacci parisuddhā attha , bhavathāti attho .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Pārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .