Adhikaraṇasamathavaṇṇanā
Adhikaraṇasamathesu
M0.289 sattāti tesaṃ gaṇanaparicchedo .Adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā .
Uddesaṃ āgacchantīti āpattādhikaraṇasaṅkhātāsu ca avasesādhikaraṇattayapaccayāsu ca āpattīsu parisuddhabhāvaṃ pucchanatthaṃ uddisitabbataṃ āgacchanti .
Uppannuppannānan ti uppannānaṃ uppannānaṃ .
Adhikaraṇānan ti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ .
Samathāya vūpasamāyāti samanatthañceva vūpasamanatthañca sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā .
Tatrāyaṃ vinicchayo – adhikaraṇesu tāva ‘‘ dhammo ’’ ti vā ,‘‘ adhammo ’’ ti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo , idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma .
Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ yo anuvādo upavadanā ceva codanā ca , idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma .
Mātikāya āgatā pañca , vibhaṅge dveti sattapi
V0.277 āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṃP0.154 , nāma .Yaṃ saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ , idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma .
Tattha vivādādhikaraṇaṃ ( cūḷava .228) dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca , sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ , tasmiṃyeva vā , aññattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā , yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ , tattha saṅghena vā vūpasametuṃ asakkonte tattheva ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati , evaṃ sammamāne ca pana tasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā ayaṃ sammukhāvinayo nāma .
Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā , sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā , yathā taṃ sametabbaṃ , tathevassa samanaṃ vinayasammukhatā , yo ca vivadati , yena ca vivadati , tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Ubbāhikāya vūpasamane panettha saṅghasammukhatā parihāyati , evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati .
Sace
M0.290 panevampi na sammati , atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘ na mayaṃ sakkoma vūpasametun ’’ ti saṅghasseva niyyātenti , tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannitvā tena guḷhakavivaṭṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aññataravasena salākaṃ gāhetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti , evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti .Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva , yaṃ pana yebhuyyasikakammassa karaṇaṃ .
Ayaṃ yebhuyyasikā nāma , evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati .
Anuvādādhikaraṇaṃ ( cūḷava .236) catūhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati , yañca anuvadati , tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi , ubho khamāpetvā , sace atthi ,‘‘ ayaṃ nāmettha āpattī ’’ ti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati , tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva .
Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti , dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati .
Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena gate assāmaṇake
V0.278 ajjhācāre ‘‘ saratāyasmā evarūpiṃ āpattin ’’ ti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ ummattakena me , āvuso , etaṃ kataṃ , nāhaṃ taṃ sarāmī ’’ ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃP0.155 yācati , saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti .Tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti , dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati .
Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘ sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati , sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati , sace chinnamūlo , sayamevassa nāsanā bhavissatī ’’ ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena
M0.291 kammena tassapāpiyasikaṃ kammaṃ karoti , tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hoti , evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati .Āpattādhikaraṇaṃ ( cūḷava .239) tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca .
Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi , yadā pana ekassa vā bhikkhuno , nissaggiyavaṇṇanāyaṃ vuttanayena saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati .
Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti , yassa ca deseti , tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā , sesaṃ vuttanayameva .
Puggalassa ca gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati .
Yā panettha ‘‘ ahaṃ , bhante , itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno ’’ ti ca ,‘‘ passasī ’’ ti ,‘‘ āma passāmī ’’ ti ca paṭiññā , tāya ‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti karaṇaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Saṅghādisese parivāsādiyācanā paṭiññā , parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Dvepakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācāraṃ caritvā puna lajjidhamme uppanne ‘‘ sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ karissāma , siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷatthāya vāḷatthāya saṃvatteyyā ’’ ti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati .
Tatra hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘ na metaṃ khamatī ’’ ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ
V0.279 akatvā niddampi okkamantā honti , sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihippaṭisaṃyuttañca sabbāpattiyo vuṭṭhahanti , evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati .Kiccādhikaraṇaṃ ( cūḷava .242) ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva .
Iti imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti , tena vuttaṃ ‘‘ uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo
M0.292 dātabbo … pe … tiṇavatthārako ’’ ti .Ayamettha vinicchayanayo , vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva , vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto .
Tatthāyasmante pucchāmi , kaccittha parisuddhāti
P0.156 tesu sattasu adhikaraṇasamathesu kaccittha parisuddhā , natthi vo kiñci samathehi vūpasametabbanti pucchāmi , etena sabbāpattīhi parisuddhabhāvo pucchito hoti .Uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānan tiādi nigamanavacanaṃ .
Tattha ettakan ti ettakaṃ sikkhāpadaṃ .
Suttāgatan ti sutte pātimokkhe āgataṃ .
Suttapariyāpannan ti tattheva antogadhaṃ .
Anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchatīti addhamāse addhamāse uposathavasena uddisitabbataṃ āgacchati .
Samaggehīti kāyasāmaggivasena samaggehi .
Sammodamānehīti cittasāmaggivasena ekajjhāsayatāya suṭṭhu modamānehi .
Avivadamānehīti aṭṭhārasasu vivādavatthūsu aññataravasenāpi avivadamānehi .
Sikkhitabban ti taṃ taṃ sikkhāpadaṃ avītikkamantehi adhisīlasikkhā sampādetabbā .
Antarantarā pana yaṃ na vuttaṃ , taṃ sabbaṃ purime purime sikkhāpade vuttattā ceva uttānatthattā cāti .
Adhikaraṇasamathavaṇṇanā niṭṭhitā .
Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Bhikkhupātimokkhavaṇṇanā niṭṭhitā .
Namo tassa bhagavato arahato sammasambuddhassa