5. Acelakavaggo
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
Acelakavaggassa paṭhame etesaṃ acelakādīnaṃ aññatitthiyānaṃ yaṃkiñci āmisaṃ ekappayogena
V0.222 dentassa ekaṃ pācittiyaṃ , avacchinditvā avacchinditvā dentassa payoge payoge pācittiyaṃ .Vesāliyaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha paribbājikāya dve pūve dānavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , udakadantaponaṃ dentassa , atitthiye titthiyasaññissa , vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Atitthiye atitthiyasaññissa , anupasampannena dāpentassa , tesaṃ santike bhājanaṃ nikkhipitvā ‘‘ idaṃ gaṇhathā ’’ ti bhaṇantassa , tesaṃ vā nikkhittabhājane dentassa , bāhiralepaṃ
P0.115 dentassa , ummattakādīnañca anāpatti .Aññatitthiyatā , ananuññātatā , ajjhoharaṇīyaṃ ajjhoharaṇatthāya sahatthā anikkhittabhājane dānanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti .
Acelakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye
M0.233 dāpetvā vā adāpetvā vāti yaṃkiñci āmisaṃ dāpetvā vā na dāpetvā vā .Uyyojeyyāti mātugāmena saddhiṃ hasanakīḷanarahonisajjādīni kattukāmo ‘ gacchā ’ tiādīni vatvā uyyojeyya .
Etadevāti etaṃ anācārameva paccayaṃ karitvā , na aññaṃ patirūpaṃ kāraṇaṃ .
Pācittiyan ti uyyojanamatte tāva dukkaṭaṃ , yadā panassa so dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā ekena pādena vijahati , aparaṃ dukkaṭaṃ , dutiyena vijahite pācittiyaṃ .
Ettha ca dassanūpacārassa ajjhokāse ṭhatvā dvādasahatthappamāṇaṃ , tathā savanūpacārassa .
Sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti , tehi antaritabhāvoyeva upacārātikkamo .
Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha uyyojanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , uyyojanāṇattikāya sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , anupasampanne tikadukkaṭaṃ , ubhinnampi kalisāsanāropane dukkaṭameva ,‘‘ ubho ekato na yāpessāmā ’’ ti evamādīhi patirūpakāraṇehi uyyojentassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Anācāraṃ ācaritukāmatā , tadatthameva upasampannassa uyyojanaṃ , evaṃ uyyojitassa upacārātikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti .
Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye
V0.223 saha ubhohi janehīti sabhojanaṃ , tasmiṃ sabhojane .Atha vā sabhojaneti sabhoge , rāgapariyuṭṭhitapurisassa hi itthī bhogo , itthiyā ca puriso , tenevassa padabhājane ‘‘ itthī ceva hoti , puriso cā ’’ tiādi ( pāci .281) vuttaṃ .
Anupakhajja nisajjaṃ kappeyyāti anupavisitvā nisīdeyya , yaṃ tasmiṃ kule sayanigharaṃ , tassa mahācatussālādīsu katassa mahallakassa piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāsaṃ vijahitvā antosayanassa āsanne ṭhāne , khuddakassa vā vemajjhaṃ atikkamitvā nisīdeyyāti attho , evaṃ nisinnassa pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ
M0.234 upanandaṃ ārabbha anupakhajja nisajjanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , asayanighare sayanigharasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ .Nasayanigharasaññissa , vuttalakkhaṇaṃ padesaṃ anatikkamitvā nisinnassa , bhikkhusmiṃ dutiyake sati , ubhosu nikkhantesu vā , vītarāgesu vā nisīdantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Avītarāgajāyampatikānaṃ
P0.116 sannihitatā , sayanigharatā , dutiyassa bhikkhuno abhāvo , anupakhajja nisīdananti imānettha cattāri aṅgāni .Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti .
Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.Rahopaṭicchanna-rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthapañcamāni sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha paṭicchannāsane ca , raho ca nisajjanavatthusmiṃ paññattāni , sādhāraṇapaññattiyo , etesampi samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāneva .
Seso kathānayo aniyatadvaye vuttanayeneva veditabbo .
Rahopaṭicchanna-rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe nimantitoti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantito .
Sabhatto samānoti teneva nimantanabhattena sabhatto samāno .
Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāti antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ
V0.224 disvā yaṃ sakkā hoti pakativacanena āpucchituṃ , tādisaṃ ‘‘ ahaṃ itthannāmassa gharaṃ gacchāmī ’’ ti vā ‘‘ cārittaṃ āpajjāmī ’’ ti vā īdisena vacanena anāpucchitvā .Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vāti yena bhattena nimantito , tasmiṃ bhutte vā abhutte vā .
Kulesu cārittaṃ āpajjeyyāti yasmiṃ kule nimantito , tato aññāni kulāni paviseyya .
Aññatra samayā pācittiyan ti sace so bhikkhu vuttalakkhaṇaṃ duvidhampi samayaṃ ṭhapetvā avītivatte
M0.235 majjhanhike aññaṃ kulaṃ pavisati , athassa gharūpacārokkamane dukkaṭaṃ , paṭhamapādena ummāraṃ atikkamantassa aparampi dukkaṭaṃ , dutiyapādena atikkame pācittiyaṃ .Rājagahe upanandaṃ ārabbha cārittāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ santaṃ bhikkhuṃ , anāpucchā , purebhattaṃ pacchābhattaṃ , aññatra samayā ’’ ti ayamettha catubbidhā anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , animantite nimantitasaññissa , vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Tasmiṃ animantitasaññissa , samaye santaṃ bhikkhuṃ āpucchitvā , asantaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā pavisato , aññassa gharena vā gharūpacārena vā maggo hoti , tena gacchato , antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanabhattiyagharāni gacchato , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantanasādiyanaṃ , santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā , bhattiyagharato aññagharappavisanaṃ , majjhanhikānatikkamo , samayassa vā āpadānaṃ vā abhāvoti imānettha pañca aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Cārittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame
P0.117 catumāsappaccayapavāraṇāti cattāro māse gilānappaccayapavāraṇā , sabbañcetaṃ vatthuvasena vuttaṃ .Ayaṃ panettha attho – catumāsapavāraṇā vā hotu , punapavāraṇā vā , niccapavāraṇā vā , sabbāpi sāditabbā ,‘‘ idāni mama rogo natthī ’’ ti na paṭikkhipitabbā ,‘‘ roge pana sati viññāpessāmī ’’ ti adhivāsetabbāti .
Tato ce uttari sādiyeyyāti ettha sace tattha rattīhi vā bhesajjehi vā paricchedo kato hoti ‘‘ ettakāyeva rattiyo , ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī ’’ ti , atha tato rattipariyantato vā bhesajjapariyantato vā uttari , na bhesajjakaraṇīyena vā bhesajjaṃ , aññabhesajjakaraṇīyena vā aññaṃ bhesajjaṃ viññāpentassa pācittiyaṃ .
Sakkesu
M0.236V0.225 chabbaggiye ārabbha bhesajjaviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , natatuttari tatuttarisaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ .Natatuttari natatuttarisaññissa , yehi bhesajjehi pavārito , tato aññehi vā adhikatarehi vā atthe sati , yāsu ca rattīsu pavārito , tā atikkamitvāpi atthe sati yathābhūtaṃ ācikkhitvā viññāpentassa , ye ca ñātake vā puggalikappavāraṇāya pavārite vā apariyantapavāraṇāya vā pavārite , aññassa vā atthāya , attano vā dhanena viññāpenti , tesaṃ , ummattakādīnañca anāpatti .
Saṅghapavāraṇatā , tato bhesajjaviññatti , agilānatā , pariyantātikkamoti imānettha cattāri aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti .
Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame uyyuttan ti katauyyogaṃ , gāmato nikkhantanti attho .
Senan ti caturaṅginiṃ .
Aññatra tathārūpappaccayāti tathārūpe kāraṇe asati kevalaṃ senaṃ dassanatthāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ , dassanūpacāre ṭhatvā passato pācittiyaṃ .
Dassanūpacāro nāma yattha ṭhito passati , taṃ pana vijahitvā punappunaṃ passato payoge payoge pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha senādassanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra tathārūpappaccayā ’’ ti ayamettha anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , hatthiādīsu ekamekaṃ dassanāya gamane vuttanayeneva dukkaṭaṃ , tathā anuyyutte uyyuttasaññino , vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Anuyyuttasaññino pana , ārāme ṭhatvā attano ṭhitokāsaṃ āgataṃ , paṭipathaṃ āgacchantañca passato , tathārūpappaccaye , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Uyyuttasenaṃ dassanatthāya gamanaṃ , anuññātokāsato aññatra dassanaṃ , tathārūpappaccayassa āpadāya vā abhāvoti
P0.118 imānettha cattāri aṅgāni .Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni , idaṃ pana lokavajjaṃ , akusalacittaṃ , tivedananti .
Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
Navame
M0.237V0.226 tato ce uttarīti tirattato uttari catutthadivase atthaṅgate sūriye senāya tiṭṭhatu vā nisīdatu vā sayatu vā , sacepi ākāse iddhiyā kañci iriyāpathaṃ kappeti , pācittiyameva .Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha atirekatirattaṃ senāya vasanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , ūnakatiratte atirekasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Ūnakasaññissa , tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasato , gilānassa vā gilānakaraṇīyena vā vasato , paṭisenāruddhāya senāya , kenaci palibuddhassa , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Tirattātikkamo , senāya sūriyassa atthaṅgamo , gilānatādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti .
Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ , sampahāraṭṭhānassetaṃ nāmaṃ .
Balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ , balagaṇanaṭṭhānanti attho .
Senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ , senānivesassetaṃ nāmaṃ .
Anīkassa dassanaṃ anīkadassanaṃ .
Anīkaṃ nāma ‘‘ dvādasapuriso hatthī , tipuriso asso , catuppuriso ratho ’’ tiiminā ( pāci .314) lakkhaṇena tayo hatthī pacchimakaṃ hatthānīkaṃ , assānīkarathānīkesupi eseva nayo .
Cattāro pana āvudhahatthā purisā pacchimakaṃ pattānīkaṃ .
Etesu yaṃkiñci dassanāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ , dassanūpacāre ṭhatvā passato pācittiyaṃ , upacāraṃ pana vijahitvā punappunaṃ passato payoge payoge pācittiyaṃ .
Sesaṃ uyyuttasenāsikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ , āpattibhedo panettha natthevāti .
Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Acelakavaggo pañcamo .