9. Ratanavaggo
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
Ratanavaggassa paṭhame khattiyassāti khattiyajātikassa , muddhābhisittassāti khattiyābhisekena muddhani abhisittassa .
Anikkhanto rājā itoti
M0.266 anikkhantarājakaṃ , tasmiṃ anikkhantarājake , sayanighareti attho .Ratanaṃ vuccati mahesī , niggatan ti nikkhantaṃ , aniggataṃ ratanaṃ itoti aniggataratanakaṃ , tasmiṃ aniggataratanake , sayanighareti attho .
Indakhīlaṃ
V0.253 atikkameyyāti ettha attano āgatabhāvaṃ ajānāpetvā sayanigharassa ummāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ , dutiyaṃ pācittiyaṃ .Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha rañño antepurappavisanavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , paṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññino , vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Paṭisaṃviditasaññissa , na khattiyassa vā , na khattiyābhisekena abhisittassa vā , ubhosu vā , ubhinnaṃ vā aññatarasmiṃ nikkhante sayanigharaṃ pavisantassa , asayanighare , ummattakādīnañca anāpatti .
Khattiyatā , abhisittatā , ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā , appaṭisaṃviditatā , indakhīlātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye ratanan ti muttādidasavidhaṃ .
Ratanasammatan ti yaṃkiñci manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ .
Ajjhārāme vāti parikkhittassa antopaṭikkhepe aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto .
Ajjhāvasatheti parikkhittassa antopaṭikkhepe , aparikkhittassa musalapātabbhantare .
Ayaṃ panettha vinicchayo – jātarūparajataṃ attano atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ
P0.140 .Saṅghagaṇapuggalacetiyanavakammānaṃ atthāya dukkaṭaṃ , avasese muttādiratane sabbesampi atthāya dukkaṭameva .
Kappiyavatthuṃ vā akappiyavatthuṃ vā antamaso mātusantakampi bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmentassa pācittiyaṃ , tādisaṃ pana attano santakaṃ katvā paṭisāmetuṃ vaṭṭati .
‘‘ Idaṃ paṭisāmethā ’’ ti vutte pana ‘‘ na
M0.267 vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhipitabbaṃ .Sace kupitā pātetvā gacchanti , palibodho nāma hoti , paṭisāmetabbaṃ .
Vihāre kammaṃ karontā vaḍḍhakīādayo vā rājavallabhā vā ‘‘ yaṃkiñci upakaraṇaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dethā ’’ ti vadanti , chandenapi bhayenapi na kātabbameva , guttaṭṭhānaṃ pana dassetuṃ vaṭṭati .
Ajjhārāmaajjhāvasathesupi yādise ṭhāne ‘‘ bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī ’’ ti āsaṅkā uppajjati , tādiseyeva ṭhāne uggahetvā vā uggahāpetvā vā saññāṇaṃ
V0.254 katvā nikkhipitabbaṃ ,‘‘ yassa bhaṇḍaṃ naṭṭhaṃ , so āgacchatū ’’ ti ca ācikkhitabbaṃ .Atha yo āgacchati , so ‘‘ kīdisaṃ te bhaṇḍaṃ naṭṭhan ’’ ti pucchitabbo , sace saññāṇena sampādeti , dātabbaṃ .
No ce ,‘ vicināhī ’ ti vattabbo .
Tamhā āvāsā pakkamantena patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe , tesu asati patirūpānaṃ gahapatikānaṃ hatthe nikkhipitvā pakkamitabbaṃ .
Yo pana neva pakkamati , na sāmikaṃ passati , tena thāvaraṃ senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretabbo .
Sace dīghassa addhuno accayena sāmiko āgacchati , taṃ dassetvā ‘ anumodāhī ’ ti vattabbo .
Sace nānumodati ,‘‘ dehi me dhanan ’’ ti codeti , samādapetvā dātabbaṃ .
Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha ratanauggaṇhanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra ajjhārāmā vā , ajjhāvasathā vā ’’ ti ayamettha duvidhā anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , anuññātaṭṭhāne anādariyena uggahetvā anikkhipantassa dukkaṭaṃ .
Anuññātaṭṭhāne gahetvā nikkhipantassa , yaṃ hoti āmāsaṃ ratanasammataṃ , taṃ vissāsaṃ vā tāvakālikaṃ vā uggaṇhantassa , paṃsukūlasaññāya gaṇhato , ummattakādīnañca anāpatti .
Ananuññātakaraṇaṃ , parasantakatā , vissāsaggāhapaṃsukūlasaññānaṃ abhāvo , uggahaṇaṃ vā uggahāpanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti .
Ratanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye
M0.268 santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāti idaṃ cāritte vuttanayameva .Vikāleti majjhanhikātikkamato paṭṭhāya antoaruṇe , etasmiṃ antare ‘‘ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī ’’ ti vā ,‘‘ gāmaṃ pavisissāmī ’’ ti vā anāpucchitvā asati tathārūpe accāyike karaṇīye parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa upacāraṃ okkamantassa
P0.141 paṭhamapāde dukkaṭaṃ , dutiyapāde pācittiyaṃ .Sacepi sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti , sabbehi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ .
‘‘ Tasmiṃ gāme taṃ kammaṃ na sampajjatī ’’ ti aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthi .
Sace pana ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantā antarā aññaṃ gāmaṃ pavisitukāmā honti , āpucchitabbameva .
Kulaghare vā āsanasālāyaṃ vā bhattakiccaṃ katvā telabhikkhāya vā sappibhikkhāya
V0.255 vā caritukāmena sace passe bhikkhu atthi , āpucchitabbo , asante ‘ natthī ’ ti gantabbaṃ .Vīthiṃ otaritvā pana bhikkhuṃ disvāpi āpucchanakiccaṃ natthi .
Yo pana gāmamajjhena maggo hoti , sace tena gacchantassa ‘‘ telādīnaṃ atthāya carissāmī ’’ ti cittaṃ uppajjati , passe bhikkhuṃ disvā āpucchitabbaṃ .
Maggā anokkamma carantassa pana āpucchanakiccaṃ natthi , okkamantassa vuttanayeneva pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha vikāle gāmappavesanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ santaṃ bhikkhun ’’ ti ca ‘‘ anāpucchā ’’ ti ca ‘‘ aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā ’’ ti ca imā panettha tisso anupaññattiyo , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , kāle vikālasaññino , vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Kālasaññino pana , yo ca accāyike vā karaṇīye , santaṃ vā āpucchitvā , asantaṃ vā anāpucchitvā pavisati , antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanesu vā aññataraṃ gacchati , tassa , gāmena maggo hoti , tena gacchato , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchatā , anuññātakāraṇābhāvo , vikāle gāmappavisananti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni kathinasadisāneva , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe
M0.269 bhedanameva bhedanakaṃ , taṃ assa atthīti bhedanakaṃ .Tasmā evarūpe sūcighare karaṇakārāpanesu dukkaṭaṃ , paṭilābhena pana taṃ bhinditvā pācittiyaṃ desetabbaṃ .
Sakkesu sambahule bhikkhū ārabbha bahusūcigharaviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , attanā vippakataṃ attanā vā , parehi vā , parehi vippakatampi attanā vā , parehi vā pariyosāpetvā labhantassa catukkapācittiyaṃ .
Aññassatthāya karaṇakārāpanesu , aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane dukkaṭaṃ .
Gaṇṭhike araṇike vidhe añjaniyā añjanisalākāya vāsijaṭe udakapuñchaniyāti etesu yaṃkiñci aṭṭhiādīhi karontassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Sūcigharatā , aṭṭhimayāditā , attano atthāya karaṇaṃ vā
V0.256 kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti .
Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame
P0.142 mañcan ti masārakādīsu aññataraṃ .Pīṭha mpi tādisameva , taṃ pana mañco viya atidīghaṃ , āsandiko viya ca samaṃ caturassaṃ na hoti .
Chedanakaṃ bhedanakasadisameva .
Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha ucce mañce sayanavatthusmiṃ paññattaṃ , pamāṇikaṃ karontassa , pamāṇātikkantaṃ labhitvā chinditvā yathā pamāṇameva upari dissati , evaṃ nikhaṇitvā vā , uttānaṃ vā katvā , aṭṭakaṃ vā bandhitvā paribhuñjantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Pamāṇātikkantamañcapīṭhatā , attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni .
Sesaṃ sabbaṃ sūcigharasikkhāpadasadisamevāti .
Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe
M0.270 tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ , cimilikaṃ pattharitvā tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhanti vuttaṃ hoti .Uddālanakaṃ bhedanakasadisameva .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tūlonaddhakārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , āyoge kāyabandhane aṃsabaddhake pattatthavikāya parissāvane bimbohane , aññena kataṃ tūlonaddhaṃ paṭilabhitvā uddāletvā paribhuñjantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Bimbohana ñcettha sīsappamāṇameva vaṭṭati , sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu koṇesu dvinnaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti , majjhe muṭṭhiratanaṃ , dīghato diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vā .
Tūlonaddhamañcapīṭhatā , attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti .
Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame
V0.257 nisīdanan ti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthippamāṇaṃ dvīsu ṭhānesu phāletvā katāhi tīhi dasāhi yuttassa parikkhārassetaṃ nāmaṃ .Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāni nisīdanāni dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ dasā vidatthī ’’ ti ayamettha anupaññatti , asādhāraṇapaññatti , pamāṇikaṃ vā ūnakaṃ vā karontassa , aññena kataṃ pamāṇātikkantaṃ paṭilabhitvā chinditvā paribhuñjantassa , vitānādīsu yaṃkiñci karontassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Nisīdanassa pamāṇātikkantatā , attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti .
Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame
P0.143M0.271 kaṇḍuppaṭicchādin ti adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalaṃ kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānaṃ paṭicchādanatthaṃ anuññātaṃ cīvaraṃ .Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo kaṇḍuppaṭicchādikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sesaṃ nisīdane vuttanayeneva veditabbanti .
Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā
Navame sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo vassikasāṭikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sesamettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ nisīdane vuttanayamevāti .
Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Nandasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame
V0.258 sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ nandaṃ ārabbha sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sesaṃ nisīdane vuttanayamevāti .Nandasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ratanavaggo navamo .
Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .