2. Eḷakalomavaggo
1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā
Eḷakalomavaggassa
M0.172 paṭhame kosiyamissakan ti ekenāpi kosiyaṃsunā antamaso tassa karaṇaṭṭhāneV0.168 vātavegena nipātitenāpi missīkataṃ .Santhatan ti same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjiyādīhi siñcitvā kattabbatālakkhaṇaṃ .
Kārāpeyya nissaggiyan ti karaṇakārāpanappayogesu dukkaṭaṃ , paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti .
Ettha ca ‘‘ idaṃ me , bhante , kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpitaṃ nissaggiyan ’’ ti ( pārā .544) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ , imasseva vacanassa anusārena ito paraṃ sabbasanthataṃ veditabbaṃ .
Sakkā hi ettāvatā jānitunti na taṃ ito paraṃ dassayissāma .
Āḷaviyaṃ chabbaggiye ārabbha kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , attano atthāya kārāpanavasena sāṇattikaṃ , attanā vippakatapaayosāpananayena catukkapācittiyaṃ , aññassatthāya karaṇakārāpanesu aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane ca dukkaṭaṃ .
Vitānādikaraṇe , ummattakādīnañca anāpatti .
Kosiyamissakabhāvo , attano atthāya santhatassa karaṇakārāpanaṃ , paṭilābho cāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayenevāti .
Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye suddhakāḷakānan ti suddhānaṃ kāḷakānaṃ aññehi amissīkatānaṃ .
Vesāliyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .
Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye
P0.70M0.173 dve bhāgāti dve koṭṭhāsā .Ādātabbāti gahetabbā .
Gocariyānan ti kapilavaṇṇānaṃ .
Ayaṃ panettha vinicchayo – yattakehi kattukāmo hoti , tesu tulayitvā dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ gahetabbā , eko odātānaṃ , eko gocariyānaṃ .
Ekassāpi kāḷakalomassa atirekabhāve nissaggiyaṃ hoti , ūnakaṃ vaṭṭati .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , kiriyākiriyaṃ , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .
Imāni pana tīṇi nissajjitvā paṭiladdhānipi paribhuñjituṃ na vaṭṭanti .
Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe orena ce channaṃ vassānan ti channaṃ vassānaṃ orimabhāge , antoti attho .
Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno santhatasammutiṃ deti , taṃ ṭhapetvā aladdhasammutikassa chabbassabbhantare aññaṃ santhataṃ karontassa nissaggiyaṃ hoti .
Sāvatthiyaṃ
V0.169 sambahule bhikkhū ārabbha anuvassaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra bhikkhusammutiyā ’’ ti ayamettha anupaññatti , sā yena laddhā hoti , tassa yāva rogo na vūpasammati , vūpasanto vā puna kuppati , tāva gatagataṭṭhāne anuvassampi kātuṃ vaṭṭati , aññassatthāya kāretuṃ , katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame purāṇasanthataṃ nāma yattha sakimpi nisinno vā hoti nipanno vā .
Samantāti ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathā
M0.174 vidatthimattaṃ hoti , evaṃ gahetabbaṃ .Santharantena pana ekadese vā santharitabbaṃ , vijaṭetvā vā missakaṃ katvā santharitabbaṃ , evaṃ thirataraṃ hoti .
Anādā ceti sati purāṇasanthate aggahetvā .
Asati pana aggahetvāpi vaṭṭati , aññassatthāya kāretuṃ , katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati .
Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha santhatavissajjanavatthusmiṃ paññattaṃ , sesaṃ tatiyasadisamevāti .
Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe
V0.170 addhānamaggappaṭipannassāti addhānasaṅkhātaṃ dīghamaggaṃ paṭipannassa , sabbañcetaṃ vatthumattadīpanameva , yattha katthaci pana dhammena labhitvā gaṇhato doso natthi .Tiyojanaparaman ti gahitaṭṭhānato tiyojanappamāṇaṃ desaṃ .
Sahatthāti sahatthena , attanā haritabbānīti attho .
Asante hāraketi
P0.71 asanteyeva aññasmimpi hārake .Sace pana atthi , taṃ gāhetuṃ vaṭṭati .
Attanā pana antamaso vātābādhappaṭikāratthaṃ suttakena abandhitvā kaṇṇacchidde pakkhittānipi ādāya tiyojanaṃ ekaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ , dutiyapādātikkame nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha tiyojanātikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , ūnakatiyojane atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Tiyojanaṃ haraṇapaccāharaṇe , vāsādhippāyena gantvā tato paraṃ haraṇe , acchinnaṃ vā nissaṭṭhaṃ vā paṭilabhitvā haraṇe , aññaṃ harāpane , antamaso suttakenapi baddhakatabhaṇḍaharaṇe , ummattakādīnañca anāpatti .
Eḷakalomānaṃ akatabhaṇḍatā , paṭhamappaṭilābho , attanā ādāya vā aññassa ajānantassa yāne pakkhipitvā vā tiyojanātikkamanaṃ , āharaṇapaccāharaṇaṃ , avāsādhippāyatāti imānettha pañca aṅgāni .
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ
M0.175 , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame sakkesu chabbaggiye ārabbha eḷakalomadhovāpanavatthusmiṃ paññattaṃ .
Tattha purāṇacīvaradhovāpane vuttanayeneva sabbopi vinicchayo veditabbo .
Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame
V0.171 jātarūparajatan ti suvaṇṇañceva rūpiyañca , apica kahāpaṇo lohamāsakadārumāsakajatumāsakādayopi ye vohāraṃ gacchanti , sabbe te idha rajatantveva vuttā .Uggaṇheyya vāti attano atthāya diyyamānaṃ vā yatthakatthaci ṭhitaṃ vā nippariggahitaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya vā .
Uggaṇhāpeyya vāti tadeva aññena gāhāpeyya vā .
Upanikkhittaṃ vā sādiyeyyāti ‘‘ idaṃ ayyassa hotū ’’ ti evaṃ sammukhā vā ,‘‘ asukasmiṃ nāma ṭhāne mama hiraññasuvaṇṇaṃ , taṃ tuyhaṃ hotū ’’ ti evaṃ parammukhā ṭhitaṃ vā kevalaṃ vācāya vā hatthamuddāya vā ‘‘ tuyhan ’’ ti vatvā pariccattaṃ yo kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya , ayaṃ ‘‘ sādiyeyyā ’’ ti vuccati .
Sace pana cittena sādiyati , gaṇhitukāmo hoti , kāyena vā vācāya vā ‘‘ nayidaṃ kappatī ’’ ti paṭikkhipati , kāyavācāhi appaṭikkhipitvā suddhacitto hutvā ‘‘ nayidaṃ amhākaṃ kappatī ’’ ti na sādiyati , vaṭṭati .
Nissaggiyan ti uggahaṇādīsu yaṃkiñci karontassa
P0.72 aghanabaddhesu vatthūsu vatthugaṇanāya nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .Taṃ nissajjantena ‘‘ ahaṃ , bhante , rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ , idaṃ me , bhante , nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī ’’ ti ( pārā .584) evaṃ saṅghamajjheyeva nissajjitabbaṃ .
Sace tattha koci gahaṭṭho āgacchati
M0.176 ,‘‘ idaṃ jānāhī ’’ ti vattabbo .‘‘ Iminā kiṃ āhariyyatū ’’ ti bhaṇante pana ‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti avatvā ‘‘ sappiādīni bhikkhūnaṃ kappantī ’’ ti evaṃ kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ .
Sace so āharati , rūpiyappaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sabbehi bhājetvā paribhuñjitabbaṃ .
Rūpiyappaṭiggāhakassa pana yaṃ tappaccayā uppannaṃ , taṃ aññena labhitvā diyyamānampi antamaso tato nibbattarukkhacchāyāpi paribhuñjituṃ na vaṭṭati .
Sace pana so kiñci āharituṃ na icchati ,‘‘ imaṃ chaṭṭehī ’’ ti vattabbo .
Sace yattha katthaci nikkhipati , gahetvā vā gacchati , na vāretabbo .
No ce chaṭṭeti , pañcaṅgasamannāgato bhikkhu rūpiyachaṭṭako sammannitabbo .
Tena animittaṃ katvāva gūthaṃ viya chaṭṭetabbaṃ .
Sace nimittaṃ karoti , dukkaṭaṃ āpajjati .
Rājagahe upanandaṃ ārabbha rūpiyappaṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , arūpiye rūpiyasaññino vematikassa vā , saṅghacetiyādīnaṃ atthāya gaṇhantassa , muttāmaṇiādippaṭiggahaṇe ca dukkaṭaṃ .
Ratanasikkhāpadanayena nikkhipantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Jātarūparajatabhāvo , attuddesikatā , gahaṇādīsu aññatarabhāvoti
V0.172 imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīsu siyā kiriyaṃ gahaṇena āpajjanato , siyā akiriyaṃ paṭikkhepassa akaraṇato , sesaṃ sañcaritte vuttanayamevāti .
Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
Navame nānappakārakan ti katādivasena anekavidhaṃ .
Rūpiyasaṃvohāran ti jātarūparajataparivattanaṃ .
Purimasikkhāpadena hi nissaggiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ paṭiggahaṇaṃ vāritaṃ , iminā parivattanaṃ .
Tasmā dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthukappiyavatthūni , kappiyavatthunā ca dukkaṭavatthuṃ parivattentassa dukkaṭaṃ .
Nissaggiyavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ vā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā , dukkaṭavatthukappiyavatthūhi ca nissaggiyavatthuṃ parivattentassa nissaggiyaṃ hoti , taṃ purimanayānusāreneva saṅghamajjhe nissajjitabbaṃ , nissaṭṭhavatthusmiñca tattha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .
Sāvatthiyaṃ
M0.177 chabbaggiye ārabbha rūpiyasaṃvohāravatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , yaṃ attano dhanena parivatteti , tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva , parivattanañcāti imānetthaP0.73 dve aṅgāni .Kiriyaṃ , sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayamevāti .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame nānappakārakan ti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ .
Kayavikkayan ti kayañceva vikkayañca .
‘‘ Iminā imaṃ dehi , imaṃ āhara , parivattehi , cetāpehī ’’ ti iminā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati , attano kappiyabhaṇḍaṃ dento vikkayaṃ samāpajjati .
Tasmā ṭhapetvā pañca sahadhammike yaṃ evaṃ attano kappiyabhaṇḍaṃ datvā mātu santakampi kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhāti , taṃ nissaggiyaṃ hoti .
Vuttalakkhaṇavasena saṅghagaṇapuggalesu yassa kassaci nissajjitabbaṃ ,‘‘ imaṃ bhuñjitvā vā gahetvā vā idaṃ nāma āhara
V0.173 vā karohi vā ’’ ti rajanādiṃ āharāpetvā vā dhamakaraṇādiparikkhāraṃ bhūmisodhanādiñca navakammaṃ kāretvā vā santaṃ vatthu nissajjitabbaṃ , asante pācittiyaṃ desetabbameva .Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha kayavikkayavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ idaṃ kiṃ agghatī ’’ ti evaṃ agghaṃ pucchantassa , yassa hatthato bhaṇḍaṃ gaṇhitukāmo hoti , taṃ ṭhapetvā aññaṃ antamaso tasseva puttabhātukampi kappiyakārakaṃ katvā ‘‘ iminā idaṃ nāma gahetvā dehī ’’ ti ācikkhantassa ,‘‘ idaṃ amhākaṃ atthi , amhākañca iminā ca iminā ca attho ’’ ti evaṃ vatvā attano dhanena laddhaṃ gaṇhantassa , sahadhammikehi saddhiṃ kayavikkayaṃ karontassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Yaṃ attano dhanena parivatteti , yena ca parivatteti , tesaṃ kappiyavatthutā , asahadhammikatā , kayavikkayāpajjanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Sesaṃ rūpiyasaṃvohāre vuttanayamevāti .
Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Eḷakalomavaggo dutiyo .