Issues
Select Version
Kaṅkhāvitaraṇī-aṭṭhakathā
Kaṅkhāvitaraṇī-aṭṭhakathā

2. Eḷakalomavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Eḷakalomavaggo

1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā
EḷakalomavaggassaM0.172 paṭhame kosiyamissakan ti ekenāpi kosiyaṃsunā antamaso tassa karaṇaṭṭhāneV0.168 vātavegena nipātitenāpi missīkataṃ .
Santhatan ti same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjiyādīhi siñcitvā kattabbatālakkhaṇaṃ .
Kārāpeyya nissaggiyan ti karaṇakārāpanappayogesu dukkaṭaṃ , paṭilābhena nissaggiyaṃ hoti .
Ettha ca ‘‘ idaṃ me , bhante , kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpitaṃ nissaggiyan ’’ ti ( pārā .544) iminā nayena nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ , imasseva vacanassa anusārena ito paraṃ sabbasanthataṃ veditabbaṃ .
Sakkā hi ettāvatā jānitunti na taṃ ito paraṃ dassayissāma .
Āḷaviyaṃ chabbaggiye ārabbha kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , attano atthāya kārāpanavasena sāṇattikaṃ , attanā vippakatapaayosāpananayena catukkapācittiyaṃ , aññassatthāya karaṇakārāpanesu aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane ca dukkaṭaṃ .
Vitānādikaraṇe , ummattakādīnañca anāpatti .
Kosiyamissakabhāvo , attano atthāya santhatassa karaṇakārāpanaṃ , paṭilābho cāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni dhovāpanasikkhāpade vuttanayenevāti .
Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye suddhakāḷakānan ti suddhānaṃ kāḷakānaṃ aññehi amissīkatānaṃ .
Vesāliyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .
Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā
TatiyeP0.70M0.173 dve bhāgāti dve koṭṭhāsā .
Ādātabbāti gahetabbā .
Gocariyānan ti kapilavaṇṇānaṃ .
Ayaṃ panettha vinicchayo – yattakehi kattukāmo hoti , tesu tulayitvā dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ gahetabbā , eko odātānaṃ , eko gocariyānaṃ .
Ekassāpi kāḷakalomassa atirekabhāve nissaggiyaṃ hoti , ūnakaṃ vaṭṭati .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tādisaṃ santhataṃ karaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , kiriyākiriyaṃ , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .
Imāni pana tīṇi nissajjitvā paṭiladdhānipi paribhuñjituṃ na vaṭṭanti .
Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe orena ce channaṃ vassānan ti channaṃ vassānaṃ orimabhāge , antoti attho .
Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno santhatasammutiṃ deti , taṃ ṭhapetvā aladdhasammutikassa chabbassabbhantare aññaṃ santhataṃ karontassa nissaggiyaṃ hoti .
SāvatthiyaṃV0.169 sambahule bhikkhū ārabbha anuvassaṃ santhataṃ kārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra bhikkhusammutiyā ’’ ti ayamettha anupaññatti , sā yena laddhā hoti , tassa yāva rogo na vūpasammati , vūpasanto vā puna kuppati , tāva gatagataṭṭhāne anuvassampi kātuṃ vaṭṭati , aññassatthāya kāretuṃ , katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati , sesaṃ paṭhamasadisamevāti .
Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame purāṇasanthataṃ nāma yattha sakimpi nisinno vā hoti nipanno vā .
Samantāti ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathāM0.174 vidatthimattaṃ hoti , evaṃ gahetabbaṃ .
Santharantena pana ekadese vā santharitabbaṃ , vijaṭetvā vā missakaṃ katvā santharitabbaṃ , evaṃ thirataraṃ hoti .
Anādā ceti sati purāṇasanthate aggahetvā .
Asati pana aggahetvāpi vaṭṭati , aññassatthāya kāretuṃ , katañca paṭilabhitvā paribhuñjitumpi vaṭṭati .
Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha santhatavissajjanavatthusmiṃ paññattaṃ , sesaṃ tatiyasadisamevāti .
Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā
ChaṭṭheV0.170 addhānamaggappaṭipannassāti addhānasaṅkhātaṃ dīghamaggaṃ paṭipannassa , sabbañcetaṃ vatthumattadīpanameva , yattha katthaci pana dhammena labhitvā gaṇhato doso natthi .
Tiyojanaparaman ti gahitaṭṭhānato tiyojanappamāṇaṃ desaṃ .
Sahatthāti sahatthena , attanā haritabbānīti attho .
Asante hāraketiP0.71 asanteyeva aññasmimpi hārake .
Sace pana atthi , taṃ gāhetuṃ vaṭṭati .
Attanā pana antamaso vātābādhappaṭikāratthaṃ suttakena abandhitvā kaṇṇacchidde pakkhittānipi ādāya tiyojanaṃ ekaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ , dutiyapādātikkame nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha tiyojanātikkamanavatthusmiṃ paññattaṃ , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , ūnakatiyojane atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Tiyojanaṃ haraṇapaccāharaṇe , vāsādhippāyena gantvā tato paraṃ haraṇe , acchinnaṃ vā nissaṭṭhaṃ vā paṭilabhitvā haraṇe , aññaṃ harāpane , antamaso suttakenapi baddhakatabhaṇḍaharaṇe , ummattakādīnañca anāpatti .
Eḷakalomānaṃ akatabhaṇḍatā , paṭhamappaṭilābho , attanā ādāya vā aññassa ajānantassa yāne pakkhipitvā vā tiyojanātikkamanaṃ , āharaṇapaccāharaṇaṃ , avāsādhippāyatāti imānettha pañca aṅgāni .
EḷakalomasamuṭṭhānaṃM0.175 , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame sakkesu chabbaggiye ārabbha eḷakalomadhovāpanavatthusmiṃ paññattaṃ .
Tattha purāṇacīvaradhovāpane vuttanayeneva sabbopi vinicchayo veditabbo .
Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā
AṭṭhameV0.171 jātarūparajatan ti suvaṇṇañceva rūpiyañca , apica kahāpaṇo lohamāsakadārumāsakajatumāsakādayopi ye vohāraṃ gacchanti , sabbe te idha rajatantveva vuttā .
Uggaṇheyya vāti attano atthāya diyyamānaṃ vā yatthakatthaci ṭhitaṃ vā nippariggahitaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya vā .
Uggaṇhāpeyya vāti tadeva aññena gāhāpeyya vā .
Upanikkhittaṃ vā sādiyeyyāti ‘‘ idaṃ ayyassa hotū ’’ ti evaṃ sammukhā vā ,‘‘ asukasmiṃ nāma ṭhāne mama hiraññasuvaṇṇaṃ , taṃ tuyhaṃ hotū ’’ ti evaṃ parammukhā ṭhitaṃ vā kevalaṃ vācāya vā hatthamuddāya vā ‘‘ tuyhan ’’ ti vatvā pariccattaṃ yo kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya , ayaṃ ‘‘ sādiyeyyā ’’ ti vuccati .
Sace pana cittena sādiyati , gaṇhitukāmo hoti , kāyena vā vācāya vā ‘‘ nayidaṃ kappatī ’’ ti paṭikkhipati , kāyavācāhi appaṭikkhipitvā suddhacitto hutvā ‘‘ nayidaṃ amhākaṃ kappatī ’’ ti na sādiyati , vaṭṭati .
Nissaggiyan ti uggahaṇādīsu yaṃkiñci karontassaP0.72 aghanabaddhesu vatthūsu vatthugaṇanāya nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Taṃ nissajjantena ‘‘ ahaṃ , bhante , rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ , idaṃ me , bhante , nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī ’’ ti ( pārā .584) evaṃ saṅghamajjheyeva nissajjitabbaṃ .
Sace tattha koci gahaṭṭho āgacchatiM0.176 ,‘‘ idaṃ jānāhī ’’ ti vattabbo .
‘‘ Iminā kiṃ āhariyyatū ’’ ti bhaṇante pana ‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti avatvā ‘‘ sappiādīni bhikkhūnaṃ kappantī ’’ ti evaṃ kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ .
Sace so āharati , rūpiyappaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sabbehi bhājetvā paribhuñjitabbaṃ .
Rūpiyappaṭiggāhakassa pana yaṃ tappaccayā uppannaṃ , taṃ aññena labhitvā diyyamānampi antamaso tato nibbattarukkhacchāyāpi paribhuñjituṃ na vaṭṭati .
Sace pana so kiñci āharituṃ na icchati ,‘‘ imaṃ chaṭṭehī ’’ ti vattabbo .
Sace yattha katthaci nikkhipati , gahetvā vā gacchati , na vāretabbo .
No ce chaṭṭeti , pañcaṅgasamannāgato bhikkhu rūpiyachaṭṭako sammannitabbo .
Tena animittaṃ katvāva gūthaṃ viya chaṭṭetabbaṃ .
Sace nimittaṃ karoti , dukkaṭaṃ āpajjati .
Rājagahe upanandaṃ ārabbha rūpiyappaṭiggahaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , arūpiye rūpiyasaññino vematikassa vā , saṅghacetiyādīnaṃ atthāya gaṇhantassa , muttāmaṇiādippaṭiggahaṇe ca dukkaṭaṃ .
Ratanasikkhāpadanayena nikkhipantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Jātarūparajatabhāvo , attuddesikatā , gahaṇādīsu aññatarabhāvotiV0.172 imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīsu siyā kiriyaṃ gahaṇena āpajjanato , siyā akiriyaṃ paṭikkhepassa akaraṇato , sesaṃ sañcaritte vuttanayamevāti .
Jātarūpasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
Navame nānappakārakan ti katādivasena anekavidhaṃ .
Rūpiyasaṃvohāran ti jātarūparajataparivattanaṃ .
Purimasikkhāpadena hi nissaggiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ paṭiggahaṇaṃ vāritaṃ , iminā parivattanaṃ .
Tasmā dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthukappiyavatthūni , kappiyavatthunā ca dukkaṭavatthuṃ parivattentassa dukkaṭaṃ .
Nissaggiyavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ vā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā , dukkaṭavatthukappiyavatthūhi ca nissaggiyavatthuṃ parivattentassa nissaggiyaṃ hoti , taṃ purimanayānusāreneva saṅghamajjhe nissajjitabbaṃ , nissaṭṭhavatthusmiñca tattha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .
SāvatthiyaṃM0.177 chabbaggiye ārabbha rūpiyasaṃvohāravatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , yaṃ attano dhanena parivatteti , tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva , parivattanañcāti imānetthaP0.73 dve aṅgāni .
Kiriyaṃ , sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayamevāti .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame nānappakārakan ti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ .
Kayavikkayan ti kayañceva vikkayañca .
‘‘ Iminā imaṃ dehi , imaṃ āhara , parivattehi , cetāpehī ’’ ti iminā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati , attano kappiyabhaṇḍaṃ dento vikkayaṃ samāpajjati .
Tasmā ṭhapetvā pañca sahadhammike yaṃ evaṃ attano kappiyabhaṇḍaṃ datvā mātu santakampi kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhāti , taṃ nissaggiyaṃ hoti .
Vuttalakkhaṇavasena saṅghagaṇapuggalesu yassa kassaci nissajjitabbaṃ ,‘‘ imaṃ bhuñjitvā vā gahetvā vā idaṃ nāma āharaV0.173 vā karohi vā ’’ ti rajanādiṃ āharāpetvā vā dhamakaraṇādiparikkhāraṃ bhūmisodhanādiñca navakammaṃ kāretvā vā santaṃ vatthu nissajjitabbaṃ , asante pācittiyaṃ desetabbameva .
Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha kayavikkayavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ idaṃ kiṃ agghatī ’’ ti evaṃ agghaṃ pucchantassa , yassa hatthato bhaṇḍaṃ gaṇhitukāmo hoti , taṃ ṭhapetvā aññaṃ antamaso tasseva puttabhātukampi kappiyakārakaṃ katvā ‘‘ iminā idaṃ nāma gahetvā dehī ’’ ti ācikkhantassa ,‘‘ idaṃ amhākaṃ atthi , amhākañca iminā ca iminā ca attho ’’ ti evaṃ vatvā attano dhanena laddhaṃ gaṇhantassa , sahadhammikehi saddhiṃ kayavikkayaṃ karontassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Yaṃ attano dhanena parivatteti , yena ca parivatteti , tesaṃ kappiyavatthutā , asahadhammikatā , kayavikkayāpajjanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Sesaṃ rūpiyasaṃvohāre vuttanayamevāti .
Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Eḷakalomavaggo dutiyo .