2. Bhūtagāmavaggo
1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
Bhūtagāmavaggassa
V0.191 paṭhame bhūtagāmapātabyatāyāti ettha bhavanti ahesuñcāti bhūtā , jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho .Gāmoti rāsi , bhūtānaṃ gāmo , bhūtā eva vā gāmoti bhūtagāmo , patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ .
Pātabyassa bhāvo pātabyatā , chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho , tassaṃ bhūtagāmapātabyatāya , nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ , bhūtagāmapātabyatāhetu bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyanti attho .
Tasmā yo bhikkhu
M0.198 pathaviudakapākārādīsu yatthakatthaci jātaṃ asukkhaṃ antamaso atisukhumatiṇampi sāsapabījakasevālampi uddharaṇacchedanavijjhanādīhi vikopeti vā pathavikhaṇane vuttanayena vikopāpeti vā pācittiyaṃ āpajjati .Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha rukkhachindanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , bhūtagāmato viyojitamūlabījakhandhabījaphalubījaaggabījabījabījānaṃ aññataraṃ bhājanagataṃ vā rāsikataṃ vā bhūmiyaṃ ropitampi nikkhantamūlamattaṃ vā nikkhantaaṅkuramattaṃ vā sacepissa vidatthimattā pattavaṭṭi niggacchati , anikkhante vā mūle nikkhante vā mūle yāva aṅkuro harito na hoti , tāva taṃ vikopentassa dukkaṭaṃ , tathā bhūtagāmabījagāme vematikassa , abhūtagāmabījagāme bhūtagāmabījagāmasaññino ceva vematikassa ca .
Ubhayattha pana atathāsaññissa , ummattakādīnañca anāpatti , asañcicca asatiyā ajānitvā vā vikopentassa ,‘ imaṃ rukkhan ’ ti evaṃ aniyametvā ‘‘ rukkhaṃ chinda , valliṃ chindā ’’ tiādīni bhaṇantassa ,‘‘ imaṃ pupphaṃ vā phalaṃ vā jāna , imaṃ dehi , imaṃ āhara , iminā me attho , imaṃ kappiyaṃ karohī ’’ ti bhaṇantassa ca anāpatti .
Evaṃ kappiyavacanena bhūtagāmato viyojitaṃ pana bījajātaṃ puna pi ‘‘ kappiyaṃ karohī ’’ ti kāretvāva paribhuñjitabbaṃ .
Evañhissa bījagāmaparimocanampi kataṃ hoti .
Kappiyaṃ karontena pana agginā vā nakhena vā satthena vā kattabbaṃ , agginā karontena ca yena kenaci agginā ekadese phusantena ‘ kappiyan ’ ti
P0.89 vatvāva kātabbaṃ .Satthena
V0.192 karontena yassa kassaci tikhiṇasatthassa antamaso sūcinakhacchedanādīnampi tuṇḍena vā dhārāya vā vedhaṃ vā chedaṃ vā dassentena tatheva kātabbaṃ .Nakhena karontena ṭhapetvā gomahiṃsādīnaṃ khure yena kenaci apūtinā manussānaṃ vā tiracchānānaṃ vā nakhena antamaso chinditvā āhaṭenāpi satthe vuttanayeneva kātabbaṃ .
Tattha sacepi bījānaṃ pabbatamatto rāsi , rukkhasahassaṃ vā chinditvā ekābaddhaṃ , ucchūnaṃ vā mahābhāro bandhitvā ṭhapito hoti , ekasmiṃ bīje vā rukkhasākhāya vā ucchumhi vā kappiye kate sabbaṃ kataṃ hoti .
Ucchuṃ ‘‘ kappiyaṃ karissāmī ’’ ti tehi saddhiṃ baddhaṃ dārukaṃ vijjhati , vaṭṭatiyeva .
Sace pana yāya valliyā bhāro baddho , taṃ vijjhati , na vaṭṭati .
Maricapakkādīhi missetvā
M0.199 bhattaṃ āharanti ,‘‘ kappiyaṃ karohī ’’ ti vutte sacepi bhattasitthe vijjhati , vaṭṭatiyeva , tilataṇḍulesupi eseva nayo .Yāguyā pakkhittāni pana ekābaddhāni hutvā na santiṭṭhanti , tattha ekekaṃ vijjhitvāva kātabbaṃ .
Kapiṭṭhaphalādīnaṃ anto miñjaṃ kaṭāhaṃ muñcitvā sañcarati , bhindāpetvā kappiyaṃ kāretabbaṃ .
Ekābaddhā ce , kaṭāhepi kātuṃ vaṭṭati .
Yaṃ pana phalaṃ taruṇaṃ hoti abījaṃ yañca nibbattabījaṃ bījaṃ apanetvā paribhuñjitabbaṃ , tattha kappiyakaraṇakiccaṃ natthi .
Bhūtagāmo , bhūtagāmasaññitā , vikopanaṃ vā vikopāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni pathavikhaṇanasadisānevāti .
Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye yamatthaṃ saṅghamajjhe vinayadharo pucchati , tato aññaṃ vadatīti aññavādako , aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ .
Vihesatīti vihesako , tuṇhībhāvassetaṃ nāmaṃ , tasmiṃ aññavādake vihesake .
Pācittiyan ti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ .
Tasmā yo bhikkhu sāvasesaṃ āpattiṃ āpanno saṅghamajjhe anuyuñjiyamāno taṃ na kathetukāmo aññena vacanena aññaṃ chādento tathā tathā vikkhipati , yo ca tuṇhībhāvena viheseti , tesaṃ yaṃ bhagavatā aññavādakakammañceva vihesakakammañca anuññātaṃ , tasmiṃ saṅghena kate puna tathā karontānaṃ pācittiyaṃ .
Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha aññenaññaṃ paṭicaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , dhammakamme tikapācittiyaṃ , adhammakamme tikadukkaṭaṃ , anāropite pana aññavādake
V0.193 vā vihesake vā tathā karontassa dukkaṭameva .Āpattiṃ āpannabhāvaṃ vā ajānantassa ‘‘ kiṃ tumhe bhaṇathā ’’ ti pucchato , gelaññena vā ,‘‘ saṅghassa bhaṇḍanādīni vā bhavissanti , adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karissantī ’’ ti
P0.90 iminā adhippāyena na kathentassa , ummattakādīnañca anāpatti .Dhammakammena āropitatā , āpattiyā vā vatthunā vā anuyuñjiyamānatā , chādetukāmatāya
M0.200 aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ vā tuṇhībhāvo vāti imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana siyā kiriyaṃ , siyā akiriyaṃ , dukkhavedanañca hotīti .
Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye yena vacanena ujjhāpenti ‘‘ chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī ’’ tiādīni vadantā upasampannaṃ saṅghena sammataṃ senāsanapaññāpakādibhedaṃ tassa ayasakāmā hutvā bhikkhūhi avajānāpenti , avaññāya olokāpenti , lāmakato vā cintāpenti , taṃ vacanaṃ ujjhāpanakaṃ .
Yena ca tatheva vadantā khiyyanti , sabbattha tassa avaṇṇaṃ pakāsenti , taṃ khiyyanakaṃ , tasmiṃ ujjhāpanake khiyyanake .
Pācittiyan ti vatthudvaye pācittiyadvayaṃ vuttaṃ .
Tasmā yo sammatassa bhikkhuno ayasakāmatāya upasampannassa vadanto ujjhāpeti vā khiyyati vā , tassa pācittiyaṃ hoti .
Rājagahe mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha ujjhāpanakhiyyanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , yaṃ tassa upasampannassa sammutikammaṃ kataṃ , tasmiṃ dhammakamme tikapācittiyaṃ , adhammakamme tikadukkaṭaṃ , anupasampannassa pana santike tathā bhaṇantassa , asammatassa ca avaṇṇaṃ yassa kassaci santike bhaṇantassa , anupasampannassa pana sammatassa vā asammatassa vā avaṇṇaṃ yassa kassacideva santike bhaṇantassa ca dukkaṭameva .
Pakatiyāva chandādivasena karontaṃ ujjhāpentassa vā khiyyantassa vā , ummattakādīnañca anāpatti .
Dhammakammena sammatatā , upasampannatā , agatigamanābhāvo , tassa avaṇṇakāmatā , yassa santike vadati , tassa upasampannatā , ujjhāpanaṃ vā khiyyanaṃ vāti imānettha cha aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana dukkhavedanamevāti .
Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe
M0.201V0.194 saṅghikan ti saṅghassa santakaṃ .Mañcādīsu yokoci mañcasaṅkhepena kato sabbopi mañco yeva , pīṭhe pi eseva nayo .
Yena kenaci pana coḷena vā kappiyacammena vā chaviṃ katvā ṭhapetvā manussalomaṃ tālīsapattañca yehi kehici lomapaṇṇatiṇavākacoḷehi pūretvā katasenāsanaṃ bhisīti vuccati .
Tattha nisīditumpi nipajjitumpi vaṭṭati , pamāṇaparicchedopi cettha natthi .
Kocchaṃ pana vākausīramuñjapabbajādīnaṃ aññataramayaṃ anto saṃvellitvā baddhaṃ heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ paṇavasaṇṭhānaṃ majjhe sīhacammādiparikkhittaṃ hoti , akappiyacammaṃ nāmettha natthi .
Senāsanañhi sovaṇṇamayampi vaṭṭati .
Ajjhokāseti
P0.91 ettha ye avassikasaṅketā vassānamāsāti evaṃ asaññitā aṭṭha māsā , te ṭhapetvā itaresu catūsu māsesu sacepi devo na vassati .Tathāpi pakatiajjhokāse ca ovassakamaṇḍape ca santharituṃ na vaṭṭati .
Yattha pana hemante vassati , tattha aparepi cattāro māse na vaṭṭati .
Gimhe pana sabbattha vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hoti , tasmā tadā kenacideva karaṇīyena gacchati , vaṭṭati .
Kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūle pana kadācipi na vaṭṭati .
Iti yattha ca yadā ca santharituṃ na vaṭṭati , taṃ sabbamidha ajjhokāsasaṅkhameva gatanti veditabbaṃ .
Santharitvāti tathārūpe ṭhāne attano vā parassa vā atthāya santharitvā .
Aññassatthāya santhatampi hi yāva so tattha na nisīdati ,‘ gaccha tvan ’ ti vā na bhaṇati , tāva santhārakasseva bhāro .
Santharāpetvāti anupasampannena santharāpetvā .
Etadeva hi tassa palibodho hoti , upasampannena santhataṃ santhārakasseva bhāro , tañca kho yāva āṇāpako tattha na nisīdati ,‘ gaccha tvan ’ ti vā na bhaṇati .
Yasmiñhi attanā santharāpite vā pakatisanthate vā upasampanno nisīdati , sabbaṃ taṃ nisinnasseva bhāro , tasmā santharāpitantveva saṅkhaṃ gacchati .
Taṃ pakkamanto neva uddhareyya , na uddharāpeyyāti attanā vā uddharitvā patirūpe ṭhāne na ṭhapeyya , parena vā tathā na kārāpeyya .
Anāpucchaṃ vā gaccheyyāti yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī
M0.202 hoti , attano palibodhaṃ viya maññati , tathārūpaṃ anāpucchitvā taṃ senāsanaṃ tassa aniyyātetvā nirapekkho gacchati , thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkameyya , tassa ekena pādena leḍḍupātātikkame dukkaṭaṃ , dutiyapādātikkame pācittiyaṃ .Bhojanasālāya ṭhito pana ‘‘ asukasmiṃ nāma divāvihāraṭṭhāne paññapetvā gacchāhī ’’ ti pesetvā tato nikkhamitvā aññattha gacchanto pāduddhārena kāretabbo .
Sāvatthiyaṃ
V0.195 sambahule bhikkhū ārabbha santhataṃ anuddharitvā anāpucchaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , puggalike tikadukkaṭaṃ , cimilikaṃ vā uttarattharaṇaṃ vā bhūmattharaṇaṃ vā taṭṭikaṃ vā cammakkhaṇḍaṃ vā pādapuñchanaṃ vā phalakapīṭhaṃ vā yaṃ vā panaññaṃ kañci dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ antamaso pattādhārakampi vuttalakkhaṇe ajjhokāse ṭhapetvā gacchantassa dukkaṭameva .Āraññakena pana asati anovassake sabbaṃ rukkhe laggetvāpi yathā vā upacikāhi na khajjati , evaṃ katvāpi gantuṃ vaṭṭati .
Abbhokāsikena pana cīvarakuṭikaṃ katvāpi rakkhitabbaṃ .
Attano santake , vissāsikapuggalike , uddharaṇādīni katvā gamane , otāpentassa ,‘‘ āgantvā uddharissāmī ’’ ti gacchato , vuḍḍhatarā uṭṭhāpenti , amanusso tattha nisīdati , koci issaro gaṇhāti , sīhādayo taṃ ṭhānaṃ āgantvā tiṭṭhanti , evaṃ senāsanaṃ palibuddhaṃ hoti , tathā palibuddhe vā senāsane , jīvitabrahmacariyantarāyakarāsu
P0.92 āpadāsu vā gacchantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Mañcādīnaṃ saṅghikatā , vuttalakkhaṇe dese santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā , apalibuddhatā , āpadāya abhāvo , nirapekkhatā , leḍḍupātātikkamoti imānettha cha aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame vihāreti gabbhe vā aññatarasmiṃ vā sabbaparicchanne vuttasenāsane .
Seyyan ti seyyā nāma bhisī cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā
M0.203 cammakkhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti vuttaṃ .Tattha cimilikā nāma parikammakatāya bhūmiyā vaṇṇānurakkhaṇatthaṃ katā .
Uttarattharaṇaṃ nāma mañcapīṭhādīnaṃ upari attharitabbayuttakaṃ paccattharaṇaṃ .
Bhūmattharaṇaṃ nāma cimilikāya sati tassā upari , asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādi vikati .
Taṭṭikā nāma tālapaṇṇādīhi katataṭṭikā .
Cammakkhaṇḍo nāma yaṃkiñci cammaṃ , sīhacammādīnañhi pariharaṇeyeva parikkhepo , senāsanaparibhoge pana akappiyacammaṃ nāma natthi .
Paccattharaṇaṃ nāma pāvāro kojavoti ettakameva , sesaṃ pākaṭameva .
Iti imāsu dasasu seyyāsu ekampi seyyaṃ attano vassaggena gahetvā vuttalakkhaṇe vihāre santharitvā vā santharāpetvā vā yo bhikkhu disaṃgamiko yathā ṭhapitaṃ upacikāhi na khajjati , tathā ṭhapanavasena neva uddhareyya , na uddharāpeyya , purimasikkhāpade vuttanayena anāpucchaṃ
V0.196 vā gaccheyya , tassa parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ , aparikkhittassa upacāraṃ atikkamantassa paṭhamapāde dukkaṭaṃ , dutiyapāde pācittiyaṃ .Yattha pana upacikāsaṅkā natthi , tato anāpucchāpi gantuṃ vaṭṭati , āpucchanaṃ pana vattaṃ .
Sāvatthiyaṃ sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha saṅghike vihāre seyyaṃ santharitvā anuddharitvā anāpucchā pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , puggalike tikadukkaṭaṃ , vuttalakkhaṇassa pana vihārassa upacāre bahi āsanne upaṭṭhānasālāya vā aparicchannamaṇḍape vā paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātabhūte rukkhamūle vā santharitvā vā santharāpetvā vā , mañcapīṭhañca vihāre vā vuttappakāre vihārūpacāre vā santharitvā vā santharāpetvā vā uddharaṇādīni akatvā gacchantassa dukkaṭameva .
Attano santake , vissāsikapuggalike , uddharaṇādīni katvā , purimanayeneva palibuddhaṃ chaḍḍetvā gamane , yo ca ‘‘ ajjeva āgantvā paṭijaggissāmī ’’ ti evaṃ sāpekkho nadipāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ , tattheva ṭhito kañci pesetvā vā āpucchati , nadipūrarājacorādīsu vā kenaci palibuddho na sakkoti paccāgantuṃ , tassa ca , āpadāsu ca , ummattakādīnañca anāpatti .
Vuttalakkhaṇaseyyā
P0.93 , tassā saṅghikatā , vuttalakkhaṇe vihāre santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā , apalibuddhatā , āpadāya abhāvo , anapekkhassa disāpakkamanaṃM0.204 , upacārasīmātikkamoti imānettha satta aṅgāni .Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpade vuttanayānevāti .
Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe jānan ti ‘‘ anuṭṭhāpanīyo ayan ’’ ti jānanto , tenevassa padabhājane ‘‘ vuḍḍho ’ ti jānāti ,‘ gilāno ’ ti jānāti ,‘ saṅghena dinno ’ ti jānātī ’’ ti ( pāci .121) vuttaṃ .
Vuḍḍho hi attano vuḍḍhatāya anuṭṭhāpanīyo , gilāno gilānatāya , saṅgho pana bhaṇḍāgārikassa vā dhammakathikavinayadharagaṇavācakācariyānaṃ vā bahūpakārataṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhetvā dhuvavāsatthāya vihāraṃ sallakkhetvā sammannitvā deti , tasmā yassa saṅghena dinno , sopi anuṭṭhāpanīyo .
Pubbupagatan ti pubbaṃ upagataṃ .
Anupakhajjāti mañcapīṭhānaṃ vā tassa vā bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāraṃ anupavisitvā .
Tattha mañcapīṭhānaṃ tāva mahallake vihāre samantā diyaḍḍho hattho upacāro , khuddake yato pahoti , tato diyaḍḍho hattho
V0.197 , tassa pana pavisantassa pādadhovanapāsāṇato yāva mañcapīṭhaṃ , nikkhamantassa mañcapīṭhato yāva passāvaṭṭhānaṃ , tāva upacāro .Seyyaṃ kappeyyāti tassa sambādhaṃ kattukāmatāya tasmiṃ upacāre dasasu seyyāsu ekampi santharantassa vā santharāpentassa vā dukkaṭaṃ , tattha nisīdantassa vā nipajjantassa vā pācittiyaṃ , dvepi karontassa dve pācittiyāni , punappunaṃ karontassa payogagaṇanāya pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha anupakhajja seyyakappanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , puggalike tikadukkaṭaṃ , vuttūpacārato vā bahi , upaṭṭhānasālādike vā , vihārassa upacāre vā , santharaṇasantharāpanesupi nisajjasayanesupi dukkaṭameva .
Attano vā , vissāsikassa vā santake pana vihāre santharantassa , yo ca gilāno vā sītuṇhapīḷito vā pavisati , tassa ca , āpadāsu ca , ummattakādīnañca anāpatti .
Saṅghikavihāratā , anuṭṭhāpanīyabhāvajānanaṃ , sambādhetukāmatā , upacāre nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha
M0.205 cattāri aṅgāni .Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāneva , idaṃ pana dukkhavedanamevāti .
Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame kupitoti kuddho .
Anattamanoti atuṭṭhacitto .
Nikkaḍḍheyya vā nikkaḍḍhāpeyya vā pācittiyan ti ettha ye anekabhūmakā
P0.94 pāsādā , anekakoṭṭhakāni vā catussālāni , tādisesu senāsanesu gahetvā antarā aṭṭhapetvā ekeneva payogena atikkāmentassa ekaṃ pācittiyaṃ , ṭhapetvā ṭhapetvā nānāpayogehi atikkāmentassa dvāragaṇanāya pācittiyāni , hatthena anāmasitvā ‘ nikkhamā ’ ti vatvā vācāya nikkaḍḍhantassāpi eseva nayo .Nikkaḍḍhāpentassa pana ‘ nikkaḍḍhā ’ ti āṇattamatte dukkaṭaṃ , sakiṃ āṇatte pana tasmiṃ bahukepi dvāre nikkhamante itarassa ekameva pācittiyaṃ .
Sace pana ‘‘ ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī ’’ ti vā ,‘‘ yāva mahādvāraṃ , tāva nikkaḍḍhāhī ’’ ti vā evaṃ niyametvā āṇatto hoti , dvāragaṇanāya pācittiyāni .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhikkhuṃ saṅghikā vihārā nikkaḍḍhanavatthusmiṃ
Paññattaṃ
V0.198 , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , puggalike tikadukkaṭaṃ , tassa parikkhāranikkaḍḍhane , upaṭṭhānasālādikā vihārūpacārā tassa vā tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane , anupasampannassa pana anupasampannaparikkhārassa vā vihārā vā vihārūpacārā vā nikkaḍḍhane nikkaḍḍhāpane ca dukkaṭameva .Tañca kho asambaddhesu parikkhāresu parikkhāragaṇanāya veditabbaṃ .
Attano vā , vissāsikassa vā santakā vihārā nikkaḍḍhane , sakalasaṅghārāmatopi bhaṇḍanakārakassa vā tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane nikkaḍḍhāpane vā , attano vasanaṭṭhānato alajjissa , ummattakassa , na sammāvattantānaṃ antevāsikasaavihārikānaṃ , tesaṃ parikkhārassa vā nikkaḍḍhane ca , sayaṃ ummattakādīnañca anāpatti .
Saṅghikavihāro
M0.206 , upasampannassa bhaṇḍanakārakabhāvādivinimuttatā , kopena nikkaḍḍhanaṃ vā nikkaḍḍhāpanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana dukkhavedananti .
Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame uparivehāsakuṭiyāti upari acchannatalāya dvibhūmikakuṭiyā vā tibhūmikakuṭiyā vā , padabhājane pana idha adhippetaṃ kuṭiṃ dassetuṃ ‘‘ majjhimassa purisassa asīsaghaṭṭā ’’ ti ( pāci .131) vuttaṃ .
Āhaccapādakan ti aṅge vijjhitvā pavesitapādakaṃ .
Abhinisīdeyyāti abhibhavitvā ajjhottharitvā nisīdeyya , bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ , mañce vā pīṭhe vā nisīdeyya vā nipajjeyya vāti attho .
Abhīti idaṃ pana padasobhaṇatthe upasaggamattameva , tasmā yo bhikkhu vuttalakkhaṇāya vehāsakuṭiyā sabbantimena paricchedena yāva pamāṇamajjhimassa purisassa sabbaso heṭṭhimāhi tulāhi sīsaṃ na ghaṭṭeti , ettakaṃ uccāya tulānaṃ upari ṭhapite āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā nisīdati vā nipajjati vā , tassa anupakhajjasikkhāpade vuttanayena payogagaṇanāya pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ
P0.95 aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha uparivehāsakuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ pīṭhaṃ sahasā abhinisīdanaabhinipajjanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , puggalike tikadukkaṭaṃ , attano vā , vissāsikassa vā santake vihāre , avehāsakuṭiyā , sīsaghaṭṭāya , yassa vā heṭṭhā dabbasambhārādīnaṃ nikkhittattā aparibhogaṃ hoti , uparitalaṃ vā padarasañcitaṃ sudhādiparikammakataṃ vā , tattha āhaccapādake nisīdantassa , yoV0.199 ce tasmiṃ vehāsaṭṭhepi āhaccapādake ṭhito kiñci gaṇhāti vā laggati vā , yassa ca paṭāṇī dinnā hoti , pādasīsānaṃ upari āṇī pavesitā , tattha nisīdantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Saṅghiko vihāro , asīsaghaṭṭā vehāsakuṭi , heṭṭhā saparibhogaṃ
M0.207 , apaṭāṇidinne āhaccapādake nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni .Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti .
Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā
Navame mahallakan ti sassāmikaṃ .
Vihāran ti ullittāvallittaṃ .
Yāva dvārakosā tiettha dvārakoso nāma ukkaṭṭhaparicchedena piṭṭhasaṅghāṭassa sāmantā aḍḍhateyyahattho padeso .
Aggaḷaṭṭhapanāyāti sakavāṭakassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāya .
Kavāṭañhi lahuparivattakaṃ vivaraṇakāle bhittiṃ āhanati , pidahanakāle dvārabandhaṃ .
Tena āhanena bhitti kampati , tato mattikā calati , calitvā sithilā vā hoti patati vā , tenāha bhagavā ‘‘ yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ ti .
Tattha kiñcāpi ‘‘ idaṃ nāma kattabban ’’ ti neva mātikāyaṃ , na padabhājane vuttaṃ , aṭṭhuppattiyaṃ pana ‘‘ punappunaṃ chādāpesi , punappunaṃ lepāpesī ’’ ti ( pāci .134) adhikārato yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vāti evamattho daṭṭhabbo .
Ālokasandhiparikammāyā tiettha ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccanti .
Te vivaraṇakāle vidatthimattampi atirekampi bhittippadesaṃ paharanti , upacāro panettha sabbadisāsu labbhati , tasmā sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso ālokasandhiparikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti ayamettha adhippāyo .
Evaṃ lepakamme yaṃ kattabbaṃ , taṃ dassetvā idāni chadane kattabbaṃ dassetuṃ dvatticchadanassātiādimāha .
Tattha dvatticchadanassa pariyāyan ti chadanassa dvattipariyāyaṃ , pariyāyaṃ vuccati parikkhepo , parikkhepadvayaṃ vā parikkhepattayaṃ vā adhiṭṭhātabbanti attho .
Appaharite ṭhitenāti aharite ṭhitena .
Haritan ti cettha sattadhaññādibhedaṃ
P0.96 pubbaṇṇaṃ , muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippetaṃ .Yaṃ tasmiṃ khette vuttaṃ
M0.208 na tāva sampajjati , vasse pana patite sampajjissati , tampi haritasaṅkhameva gacchati .Tasmā tasmiṃ ṭhatvā adhiṭṭhahanto dukkaṭaṃ āpajjati .
Appaharite ṭhatvā adhiṭṭhahantassāpi ayaṃ paricchedo , piṭṭhivaṃsassa
V0.200 vā kūṭāgārathūpikāya vā passe nisinno puriso chadanamukhavaṭṭiantena olokento yasmiṃ bhūmibhāge ṭhitaṃ bhikkhuṃ passati , yasmiñca ṭhito taṃ upari nisinnakaṃ tatheva ullokento passati , tasmiṃ ṭhātabbaṃ , tassa anto aharitepi ṭhātuṃ na labhati .Tato ce uttarīti maggena chādiyamāne tiṇṇaṃ maggānaṃ , pariyāyena chādiyamāne tiṇṇaṃ pariyāyānaṃ upari iṭṭhakasilāsudhāhi chādiyamāne iṭṭhakasilāsudhāpiṇḍagaṇanāya , tiṇapaṇṇehi chādiyamāne paṇṇagaṇanāya ceva tiṇamuṭṭhigaṇanāya ca pācittiyaṃ .
Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha punappunaṃ chādāpanalepāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , ūnadvattipariyāye atirekasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Setavaṇṇādikaraṇe , dvattipariyāye vā ūnakadvattipariyāye vā , leṇaguhātiṇakuṭikādīsu , aññassatthāya , attano dhanena kārentassa , vāsāgāraṃ ṭhapetvā sesāni adhiṭṭhahantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Mahallakavihāratā , attano vāsāgāratā , uttari adhiṭṭhānanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni sañcaritte vuttanayānevāti .
Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame jānaṃ sappāṇakan ti ‘‘ sappāṇakaṃ etan ’’ ti disvā vā sutvā vā yena kenaci ākārena jānanto .
Siñceyya vā siñcāpeyya vāti tena udakena sayaṃ vā siñceyya , aññaṃ vā āṇāpetvā siñcāpeyya .
Tattha dhāraṃ avicchinditvā siñcantassa ekasmiṃ ghaṭe ekāva āpatti , vicchindantassa payogagaṇanāya āpattiyo .
Mātikaṃ pamukhaṃ karoti , divasampi sandatu , ekāva āpatti .
Tattha tattha bandhitvā aññato nentassa payogagaṇanāya āpattiyo .
Bahukampi tiṇapaṇṇasākhādiṃ ekappayogena
M0.209 udake pakkhipantassa ekāva āpatti , ekekaṃ pakkhipantassa payogagaṇanāya āpattiyo .Idañca yaṃ evaṃ pakkhipiyamāne pariyādānaṃ gacchati , āvilaṃ vā hoti , yathā pāṇakā maranti , tādisaṃ sandhāya vuttaṃ , na mahāudakaṃ .
Siñcāpane āṇattiyā dukkaṭaṃ , ekāṇattiyā bahukampi siñcatu , āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ .
Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha siñcanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ
V0.201 , appāṇake sappāṇakasaññino , ubhosuP0.97 vematikassa dukkaṭaṃ .Appāṇakasaññino , asañcicca assatiyā vā siñcantassa , ajānantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Udakassa sappāṇakatā ,‘‘ siñcanena pāṇakā marissantī ’’ ti jānanaṃ , tañca udakaṃ tādisameva , vinā vadhakacetanāya yena kenaci karaṇīyena tiṇādīnaṃ siñcananti imānettha cattāri aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Bhūtagāmavaggo dutiyo .