5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame bhuttāvīti bhuttavā , yena pañcannaṃ bhojanānaṃ sāsapamattampi ajjhoharitaṃ , so evaṃ vuccati .
Pavāritoti ‘‘ asanaṃ paññāyati , bhojanaṃ paññāyati , hatthapāse ṭhito abhiharati , paṭikkhepo paññāyatī ’’ ti ( pāci .239) evaṃ pāḷiyaṃ vuttapañcaṅgavasena katappavāraṇo , katappaṭikkhepoti attho .
Tattha yasmā ‘‘ asanaṃ paññāyatī ’’ ti iminā vippakatabhojano ‘ pavārito ’ ti vutto .
Yo ca vippakatabhojano , tena kiñci bhuttaṃ , kiñci abhuttaṃ , yañca bhuttaṃ , taṃ sandhāya ‘ bhuttāvī ’ tipi saṅkhaṃ gacchati .
Tasmā ‘ bhuttāvī ’ tivacanena visuṃ kiñci atthasiddhiṃ na passāma ,‘‘ dirattatirattan ’’ tiādīsu ( pāci .52) pana dirattādivacanaṃ viya pavāritapadassa parivārabhāvena byañjanasiliṭṭhatāya cetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Pavāraṇaṅgesu pana asanaṃ paññāyatīti vippakatabhojanaṃ dissati , taṃ bhuñjamāno cesa puggalo hotīti attho .
Bhojanaṃ paññāyatīti pavāraṇappahonakaṃ
M0.220 bhojanaṃ dissati , odanādīnaṃ ce aññataraṃ paṭikkhipitabbaṃ bhojanaṃ hotīti attho .Hatthapāse ṭhitoti pavāraṇappahonakaṃ ce bhojanaṃ gaṇhitvā dāyako aḍḍhateyyahatthappamāṇe okāse ṭhito hotīti attho
V0.211 .Abhiharatīti
P0.105 so ce dāyako tassa taṃ bhojanaṃ kāyena abhisaṃharatīti attho .Paṭikkhepo paññāyatīti paṭikkhepo dissati , taṃ ce abhihaṭaṃ so bhikkhu kāyena vā vācāya vā paṭikkhipatīti attho .
Evaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ vasena pavārito hoti .
Tatrāyaṃ vinicchayo –
‘ asanan ’ tiādīsu tāva yañca asnāti , yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipati , taṃ odano kummāso sattu maccho maṃsanti imesaṃ aññatarameva veditabbaṃ .
Tattha odano nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsakoti imesaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍule gahetvā ‘‘ bhattaṃ pacāmā ’’ ti vā ‘‘ yāguṃ pacāmā ’’ ti vā yaṃkiñci sandhāya pacantu , sace uṇhaṃ vā sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitagahitaṭṭhāne odhi paññāyati , odano hoti , pavāraṇaṃ janeti .
Yo pana pāyāso vā ambilayāgu vā uddhanato otāritamattā abbhuṇhā sakkā hoti āvijjhitvā pivituṃ , sā yassa hatthena gahitokāsepi odhi na paññāyati , pavāraṇaṃ na janeti .
Sace pana usumāya vigatāya ghanabhāvaṃ gacchati , odhiṃ dasseti , puna pavāraṇaṃ janeti , pubbe tanukabhāvo na rakkhati .
Sacepi bahū paṇṇaphalakaḷīre pakkhipitvā muṭṭhimattāpi taṇḍulā pakkhittā honti , bhojanakāle ce odhi paññāyati , pavāraṇaṃ janeti .
Ayāguke nimantane ‘‘ yāguṃ dassāmā ’’ ti bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti denti , kiñcāpi tanukā hoti , pavāraṇaṃ janetiyeva .
Sace pana pakkuthitesu udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti , yāgusaṅgahameva gacchati .
Sace yāguyāpi sāsapamattampi macchamaṃsakkhaṇḍaṃ vā nhāru vā pakkhittaṃ hoti , pavāraṇaṃ janeti .
Ṭhapetvā sānulomānaṃ vuttadhaññānaṃ taṇḍule aññehi veḷutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhattaṃ pavāraṇaṃ na janeti .
Kummāso nāma yavehi kato .
Aññehi pana muggādīhi katakummāso pavāraṇaṃ na janeti .
Sattu nāma satta dhaññāni bhajjitvā kato .
Antamaso kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ taṇḍule
M0.221 koṭṭetvā katacuṇṇampi kuṇḍakampi sattusaṅgahameva gacchati .Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ kuṇḍakaṃ vā , ye keci taṇḍulā vā lājā vā , lājehi katabhattasattuādīni vā na pavārenti .
Macchamaṃsesu sace yāguṃ pivantassa yāgusitthamattāneva dve macchakkhaṇḍāni vā maṃsakkhaṇḍāni vā ekabhājane vā nānābhājane vā denti , tāni ce akhādanto aññaṃ pavāraṇappahonakaṃ yaṃkiñci paṭikkhipati , na pavāreti .
Tato ekaṃ khāditaṃ , ekaṃ hatthe vā patte vā hoti , sace aññaṃ paṭikkhipati pavāreti .
Dvepi khāditāni honti , mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi , sacepi aññaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Yo pana akappiyamaṃsaṃ kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi
P0.106V0.212 nibbattaṃ akappiyabhojanañca aññaṃ kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā khādanto paṭikkhipati , na pavāreti .Evaṃ yañca asnāti , yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipanto pavāraṇaṃ janeti , taṃ ñatvā idāni yathā āpajjati , tassa jānanatthaṃ ayaṃ vinicchayo veditabbo –
‘‘ asanaṃ bhojanan ’’ ti ettha tāva yena ekasitthampi ajjhohaṭaṃ hoti , so sace pattamukhahatthesu yatthakatthaci bhojane sati sāpekkhova aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ bhojanaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Sace pana nirapekkho hoti , yaṃ pattādīsu avasiṭṭhaṃ , taṃ na ca ajjhoharitukāmo , aññassa vā dātukāmo , aññatra vā gantvā bhuñjitukāmo , so paṭikkhipantopi na pavāreti .
‘‘ Hatthapāse ṭhito ’’ ti ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti , ānisadassa pacchimantato paṭṭhāya , sace ṭhito , paṇhīnaṃ antato paṭṭhāya , sace nipanno , yena passena nipanno , tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa vā ṭhitassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ , tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahattho ‘ hatthapāso ’ ti veditabbo .
Tasmiṃ ṭhatvā abhihaṭaṃ paṭikkhipantasseva pavāraṇā hoti , na tato paraṃ .
‘ Abhiharatī ’ ti hatthapāsabbhantare ṭhito gahaṇatthaṃ upanāmeti .
Sace pana anantaranisinnopi bhikkhu hatthe vā ādhārake vā ṭhitaṃ pattaṃ anabhiharitvāva ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi .
Bhattapacchiṃ ānetvā purato bhūmiyaṃ ṭhapetvā evaṃ vuttepi eseva nayo .
Īsakaṃ pana uddharitvā vā apanāmetvā vā ‘ gaṇhathā ’ ti vutte taṃ paṭikkhipato pavāraṇā
M0.222 hoti .Bhattapacchiṃ gahetvā parivisantassa añño ‘‘ ahaṃ dhāressāmī ’’ ti gahitamattameva karoti , parivesakoyeva pana taṃ dhāreti , tasmā sā abhihaṭāva hoti , tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā hoti .
Sace pana parivesakena phuṭṭhamattāva hoti , itarova naṃ dhāreti , tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā na hoti .
Kaṭacchunā uddhaṭe pana hoti , dvinnaṃ samabhārepi paṭikkhipanto pavāretiyeva .
Anantarassa diyyamāne itaro pattaṃ pidahati , aññassa abhihaṭaṃ nāma paṭikkhittaṃ hoti , tasmā pavāraṇā natthi .
‘ Paṭikkhepo ’ ti ettha vācāya abhihaṭe paṭikkhepo na ruhati , kāyena abhihaṭaṃ pana aṅgulicalanādinā kāyavikārena vā ‘‘ alaṃ , mā dehī ’’ tiādinā vacīvikārena vā paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Eko samaṃsakaṃ rasaṃ abhiharati ,‘‘ rasaṃ paṭiggaṇhathā ’’ ti vadati , taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthi .
‘ Maṃsarasan ’ ti vutte pana paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
‘‘ Imaṃ gaṇhathā ’’ ti
V0.213 vuttepi hotiyeva .Maṃsaṃ visuṃ katvā ‘ maṃsarasan ’ ti vuttepi sace sāsapamattampi khaṇḍaṃ
P0.107 atthi , paṭikkhipato pavāraṇā hoti .Sace natthi , vaṭṭati .
Kaḷīrapanasādīhi missetvā macchamaṃsaṃ pacanti , taṃ gahetvā ‘‘ kaḷīrasūpaṃ gaṇhatha , panasabyañjanaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , evampi na pavāreti .
Kasmā ?
Apavāraṇārahassa nāmena vuttattā .
‘‘ Macchamaṃsaṃ byañjanan ’’ ti vā ‘‘ imaṃ gaṇhathā ’’ ti vā vutte pana pavāreti , ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ vutto .
Gamanādīsu pana yasmiṃ iriyāpathe pavāreti , taṃ avikopenteneva bhuñjitabbaṃ .
Anatirittan ti na atirittaṃ , na adhikanti attho .
Taṃ pana kappiyakatādīhi sattahi vinayakammākārehi akataṃ vā gilānassa anadhikaṃ vā hoti .
Tasmā padabhājane ( pāci .239)‘ akappiyakatan ’ tiādi vuttaṃ , tattha yaṃ phalaṃ vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappiyehi kappiyaṃ akataṃ , yañca akappiyamaṃsaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā , etaṃ akappiyaṃ nāma , taṃ akappiyaṃ ‘‘ alametaṃ sabban ’’ ti evaṃ atirittaṃ kataṃ akappiyakatan ti veditabbaṃ .
Appaṭiggahitakatan ti bhikkhunā appaṭiggahitaṃyeva purimanayena atirittaṃ kataṃ .
Anuccāritakatan ti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi anukkhittaṃ
M0.223 vā anapanāmitaṃ vā kataṃ .Ahatthapāse katan ti kappiyaṃ kāretuṃ āgatassa hatthapāsato bahi ṭhitena kataṃ .
Abhuttāvinā katan ti yo atirittaṃ karoti , tena pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ abhuttena kataṃ .
Bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena katan ti idaṃ uttānameva .
‘‘ Alametaṃ sabban ’’ ti avuttan ti vacībhedaṃ katvā evaṃ avuttaṃ hoti .
Iti imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ akataṃ , yañca pana na gilānātirittaṃ , tadubhayampi anatirittaṃ .
Atirittaṃ pana tasseva paṭipakkhanayena veditabbaṃ .
Apicettha bhuttāvinā kataṃ hotīti ( pāci .239) antamaso anantaranisinnassa pattato ekampi sitthaṃ vā maṃsahīraṃ vā khāditvā katampi bhuttāvinā kataṃ hoti , yo pātova evaṃ bhuttāvī pavārito nisīdatiyeva , so upakaṭṭhepi kāle abhihaṭaṃ piṇḍaṃ bhikkhunā upanītaṃ kappiyaṃ kātuṃ labhati .
Sace pana tasmiṃ kappiye kate bhuñjantassa aññaṃ āmisaṃ ākiranti , taṃ so puna kātuṃ na labhati .
Yañhi akataṃ , taṃ kātabbaṃ .
Yena ca akataṃ , tena ca kātabbanti ( pāci . aṭṭha .238-9) vuttaṃ , tasmā tasmiṃ bhājane kariyamāne paṭhamakatena saddhiṃ kataṃ hotīti taṃ kātuṃ na vaṭṭati .
Aññasmiṃ pana bhājane tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati .
Evaṃ kataṃ paṭhamakatena missetvāpi bhuñjituṃ vaṭṭati , na kevalañca tassa
V0.214 yena pana kataṃ , taṃ ṭhapetvā aññesaṃ pavāritānampi bhuñjituṃ vaṭṭati .Yathā pana akatena missaṃ na hoti , evaṃ mukhañca hatthañca suddhaṃ katvā bhuñjitabbaṃ .
Gilānātirittaṃ pana na kevalaṃ gilānassa bhuttāvasesameva , atha kho yaṃkiñci gilānaṃ uddissa ‘‘ ajja vā sve
P0.108 vā yadā vā icchati , tadā khādissatī ’’ ti āhaṭaṃ , taṃ sabbaṃ ‘ gilānātirittan ’ ti veditabbaṃ .Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vāti yaṃkiñci yāvakālikaṃ .
Khādeyya vā bhuñjeyya vā pācittiyan ti ettha vuttanayena pavāritassa anatirittaṃ yaṃkiñci āmisaṃ ajjhoharaṇatthāya paṭiggaṇhato gahaṇe dukkaṭaṃ , ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha aññatra bhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ anatirittan ’’ ti ayamettha anupaññatti , asādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , yāmakālikādīni āhāratthāya gaṇhato , nirāmisāni ajjhoharato ca dukkaṭaṃ , tathā atiritte anatirittasaññino ceva vematikassa
M0.224 ca .Atirittasaññino pana ,‘‘ atirittaṃ kārāpetvā bhuñjissāmī ’’ ti gaṇhantassa , aññassatthāya gaṇhantassa , yāmakālikādīni tesaṃ anuññātaparibhogavasena nirāmisāni paribhuñjantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Pavāritabhāvo , āmisassa anatirittatā , kālena ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .