1. Musāvādavaggo
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
Pācittiyesu
M0.190V0.184 musāvādavaggassa paṭhame sampajānamusāvādeti pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantasseva musāvādabhaṇane .Bhaṇanañca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ , bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanappayogo , nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Tasmā yo sampajānamusāvādaṃ vadati , tassa taṃnimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ hotīti evamettha aññesu ca īdisesu attho veditabbo .
Sāvatthiyaṃ hatthakaṃ sakyaputtaṃ ārabbha avajānitvā paṭijānanādivatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , uttarimanussadhammārocanatthaṃ musā bhaṇantassa pārājikaṃ , amūlakena pārājikena anuddhaṃsanatthaṃ saṅghādiseso , saṅghādisesena anuddhaṃsanatthaṃ pācittiyaṃ , ācāravipattiyā anuddhaṃsanatthaṃ dukkaṭaṃ ,‘‘ yo te vihāre vasī ’’ tiādinā ( pārā .220) pariyāyena uttarimanussadhammārocanatthaṃ paṭivijānantassa musā bhaṇite thullaccayaṃ , appaṭivijānantassa dukkaṭaṃ , kevalaṃ musā bhaṇantassa idha pācittiyaṃ .
Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassa ,‘‘ aññaṃ
P0.83 bhaṇissāmī ’’ ti aññaṃ bhaṇantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Visaṃvādanapurekkhāratā , visaṃvādanacittena yamatthaṃ vattukāmo , tassa puggalassa viññāpanapayogo cāti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti .
Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye
V0.185 omasavādeti ovijjhanavacane , jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosesu bhūtena vā abhūtena vā yena kenaci pārājikaṃ āpannaṃ vā anāpannaṃ vā yaṃkiñci bhikkhuṃ yāya kāyaciM0.191 vācāya vā hatthamuddāya vā anaññāpadesena akkosanavacane pācittiyanti attho .Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha omasanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tehiyeva dasahi akkosavatthūhi ‘‘ santi idhekacce caṇḍālā ’’ tiādinā ( pāci .26) nayena aññāpadesaṃ katvā akkosantassa ,‘‘ corosi gaṇṭhibhedakosī ’’ tiādīhi pāḷimuttakapadehi akkosantassa , yathā tathā vā anupasampannaṃ akkosantassa ca dukkaṭaṃ .
Idha bhikkhunīpi anupasampannasaṅkhyaṃ gacchati .
Anakkositukāmassa kevalaṃ davakamyatāya vadato sabbattha dubbhāsitaṃ .
Atthadhammaanusāsanipurekkhārānaṃ , ummattakādīnañca anāpatti .
Yaṃ akkosati , tassa upasampannatā , anaññāpadesena jātiādīhi akkosanaṃ ,‘‘ maṃ akkosatī ’’ ti jānanā , atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha cattāri aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , vedanā pana idha dukkhāti .
Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye bhikkhupesuññeti bhikkhussa pesuññe , jātiādīhi akkosavatthūhi bhikkhū akkosantassa bhikkhuno sutvā vacanaṃ bhikkhuno piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā yo akkuddho , tassa bhikkhussa kāyena vā vācāya vā upasaṃhaṭe tasmiṃ pesuññakaraṇavacane pācittiyanti attho .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha pesuññaupasaṃharaṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , vuttanayeneva aññāpadesena akkosantassa vacanūpasaṃhāre vā pāḷimuttakaakkosūpasaṃhāre vā anupasampannassa ca upasaṃhāre dukkaṭaṃ .
Idhāpi bhikkhunī anupasampannaṭṭhāne
V0.186 ṭhitā .Na piyakamyatāya , na bhedādhippāyena kevalaṃ pāpagarahitāya vadantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Jātiādīhi anaññāpadesena akkosantassa bhikkhuno sutvā vacanaṃ bhikkhussa upasaṃharaṇaṃ , piyakamyatābhedādhippāyesu
M0.192 aññataratāP0.84 , tassa vijānanāti imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānevāti .
Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe padaso dhammaṃ vāceyyāti saṅgītittayaṃ anāruḷhampi rājovādatikkhindriyacatuparivattananandopanandakulumpasuttamaggakathādidhammañca saṅgītittayamāruḷhaṃ tipiṭakadhammañca padaṃ padaṃ vāceyya , padānupadaanvakkharaanubyañjanesu ekekaṃ koṭṭhāsanti attho .
Pācittiyan ti etesu padādīsu bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā yaṃkañci koṭṭhāsaṃ avasesapuggalehi saddhiṃ ekato bhaṇantassa padādigaṇanāya pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha padaso dhammavācanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ .
Upasampanne anupasampannasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe , sajjhāyakaraṇe , tassa santike uddesaggahaṇe , yebhuyyena paguṇaganthaṃ bhaṇantassa , osārentassa ca khalitaṭṭhāne ‘‘ evaṃ bhaṇāhī ’’ ti vacane ca ekato bhaṇantassāpi , ummattakādīnañca anāpatti .
Anupasampannatā , vuttalakkhaṇaṃ dhammaṃ padaso vācanatā , ekato osāpanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame anupasampannenāti bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūtena tiracchānagatenāpi .
Uttaridirattatirattan ti dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā rattīnaṃ upari .
Sahaseyyan ti sabbacchannaparicchanne yebhuyyena channaparicchanne vā senāsane pubbāpariyena vā ekakkhaṇena vā ekato
V0.187 nipajjanaṃ .Kappeyyāti
M0.193 vidaheyya sampādeyya .Tattha chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā paricchinnampi sabbaparicchannamicceva veditabbaṃ , tasmā iminā lakkhaṇena samannāgato sacepi sattabhūmiko pāsādo ekūpacāro hoti , satagabbhaṃ vā catusālaṃ , yo tattha vā aññattha vā tādise tena vā aññena vā anupasampannena saha tisso rattiyo sayitvā catutthadivase atthaṅgate sūriye anupasampanne nipanne gabbhadvāraṃ pidhāya vā apidhāya vā nipajjati , paṭhamanipanno vā tasmiṃ nipajjante na vuṭṭhāti , tassa ubhinnaṃ uṭṭhahitvā nipajjanappayogagaṇanāya anupasampannagaṇanāya ca pācittiyaṃ .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ ( pāci . aṭṭha .51) sabbappakārato vutto .
Āḷaviyaṃ
P0.85 sambahule bhikkhū ārabbha anupasampannena sahaseyyavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ uttaridirattatirattan ’’ ti ayamettha anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , upasampanne anupasampannasaññino vematikassa vā upaddhacchannaparicchannādīsu ca dukkaṭaṃ .Ūnakadirattatirattaṃ vasantassa , tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasantassa , sabbacchannasabbāparicchannādīsu vasantassa , itarasmiṃ nisinne nipajjantassa , nipanne vā nisīdantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Pācittiyavatthukasenāsanaṃ , tattha anupasampannena saha nipajjanaṃ , catutthadivase sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti .
Paṭhamasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe mātugāmenāti antamaso tadahujātāyapi manussitthiyā .
Dissamānarūpā pana yakkhipetiyo paṇḍako methunavatthubhūtā ca tiracchānitthiyo idha dukkaṭavatthukā honti .
Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha mātugāmena sahaseyyavatthusmiṃ paññattaṃ , sesaṃ anantarasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ aññatra
M0.194 rattiparicchedā , tatra hi catutthadivase āpatti , idha pana paṭhamadivasepīti .Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
Sattame
V0.188 uttarichappañcavācāhī tiettha eko gāthāpādo ekā vācāti evaṃ sabbattha vācāpamāṇaṃ veditabbaṃ .Dhammaṃ deseyyāti padasodhammasikkhāpade vuttalakkhaṇaṃ dhammaṃ vā aṭṭhakathādhammaṃ vā bhāseyya .
Aññatra viññunā purisaviggahenāti vinā viññunā purisena .
Manussaviggahaṃ gahetvā ṭhitena pana yakkhena vā petena vā tiracchānena vā saddhiṃ ṭhitāyapi dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭati .
Pācittiyan ti dutiyāniyate vuttalakkhaṇena manussena vinā viññumanussitthiyā channaṃ vācānaṃ upari padādivasena dhammaṃ desentassa padādigaṇanāya , bahūnaṃ desayato mātugāmagaṇanāya ca pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha mātugāmassa dhammadesanāvatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra viññunā ’’ ti ayamettha anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , amātugāme mātugāmasaññino vematikassa vā yakkhipetipaṇḍakamanussaviggahatiracchānitthīnaṃ desentassa ca dukkaṭaṃ .
Chahi vācāhi , tato vā oraṃ desentassa , vuttalakkhaṇe vā purise sati , sayaṃ vā uṭṭhāya , puna nisīditvā mātugāmassa vā uṭṭhahitvā puna nisinnassa , aññassa vā mātugāmassa desayato ,‘‘ dīghanikāyo nāma bhante kimatthiyo ’’ ti
P0.86 evaṃ pana puṭṭhe sabbampi dīghanikāyaṃ desentassa , aññassatthāya vuccamānaṃ mātugāme suṇante , ummattakādīnañca anāpatti .Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā , vuttalakkhaṇo mātugāmo , iriyāpathaparivattābhāvo , kappiyakārakassābhāvo , apañhāvissajjanāti imānettha pañca aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisāneva , kevalaṃ idha kiriyākiriyaṃ hotīti .
Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame
M0.195 uttarimanussadhamman ti catutthapārājike vuttalakkhaṇaṃ uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ .Bhūtasmiṃ pācittiyan ti attani jhānādidhamme sati taṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā aññassa ārocayato pācittiyaṃ .
Vesāliyaṃ vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha tesaṃ bhūtārocanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti
V0.189 , anāṇattikaṃ , nippariyāyena attani vijjamānaṃ jhānādidhammaṃ ārocentassa sace yassa āroceti , so anantarameva ‘‘ ayaṃ jhānalābhī ’’ ti vā ‘‘ ariyo ’’ ti vā yena kenaci ākārena tamatthaṃ jānāti , pācittiyaṃ .No ce jānāti , dukkaṭaṃ .
Pariyāyena ārocitaṃ pana jānātu vā , mā vā , dukkaṭameva .
Tathārūpe kāraṇe sati upasampannassa ārocayato , ādikammikassa ca anāpatti .
Yasmā pana ariyānaṃ ummattakādibhāvo natthi , jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti , tasmā te idha na gahitā .
Uttarimanussadhammassa bhūtatā , anupasampannassa ārocanaṃ , taṅkhaṇavijānanā , anaññāpadesoti imānettha cattāri aṅgāni .
Bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , kusalābyākatacittehi dvicittaṃ , sukhamajjhattavedanāhi dvivedananti .
Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā
Navame bhikkhussāti pārājikaṃ anajjhāpannassa .
Duṭṭhullan ti kiñcāpi dvinnaṃ āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ , idha pana saṅghādisesameva adhippetaṃ .
Aññatra bhikkhusammutiyāti yaṃ saṅgho abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā katikaṃ karoti , taṃ ṭhapetvā , ayathākatikāya ‘‘ ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno ’’ tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā ārocentassa pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ
M0.196 chabbaggiye bhikkhū ārabbha duṭṭhullāpattiārocanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃP0.87 , aduṭṭhullāya duṭṭhullasaññino vematikassa vā dukkaṭaṃ , avasese cha āpattikkhandhe , anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ vā itaraṃ aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāraṃ ārocentassāpi dukkaṭameva .Vatthumattaṃ vā āpattimattaṃ vā ārocentassa , bhikkhusammutiparicchedaṃ anatikkamitvā ārocentassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Vuttalakkhaṇassa bhikkhuno savatthuko saṅghādiseso , anupasampannassa ārocanaṃ , bhikkhusammutiyā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , vedanā pana idha dukkhāyevāti .
Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame
V0.190 pathavin ti duvidhā pathavī jātapathavī ajātapathavīti .Tattha jātapathavī suddhamissapuñjavasena tividhā , tattha suddhapathavī nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā .
Missapathavī nāma yattha paṃsuto vā mattikāto vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti .
Puñjapathavī nāma ‘‘ atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ’’ ti ( pāci .86) vuttaṃ , vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusāyante sakiṃ tintaṃ catumāsaccayena tintokāso puñjapathavisaṅkhameva gacchati .
Tividhāpi cesā pathavī uddhanapattapacanādivasena vā yathā tathā vā adaḍḍhā ‘ jātapathavī ’ ti vuccati , daḍḍhā pana vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissā vā ajātapathavī nāma hoti , ko pana vādo suddhapāsāṇādibhedāya .
Tattha yā ‘ jātapathavī ’ ti vuttā , ayaṃ akappiyapathavī .
Yo bhikkhu taṃ evarūpaṃ pathaviṃ sayaṃ khaṇati , khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopeti , tassa payogagaṇanāya pācittiyaṃ .
Yo pana khaṇāpeti , vuttanayeneva vikopāpeti , tassa ‘‘ imaṃ padesan ’’ ti vā ‘‘ imaṃ pathavin ’’ ti vā evaṃ niyametvā ‘‘ khaṇa , bhindā ’’ tiādinā nayena āṇāpentassa āṇattiyā
M0.197 dukkaṭaṃ , sakiṃ āṇatte divasampi khaṇante āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ , sace itaro punappunaṃ āṇāpeti , vācāya vācāya pācittiyaṃ .Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha pathavikhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , pathaviyā vematikassa , apathaviyā pathavisaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Okāsaṃ aniyametvā ‘‘ pokkharaṇiṃ khaṇa , āvāṭaṃ khaṇa , kandaṃ khaṇā ’’ tiādīni bhaṇantassa , ātapena sussitvā phalitakaddamaṃ vā gokaṇṭakaṃ vā heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ bhijjitvā patitanaditaṭaṃ vā mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍantievamādīni sabbañca ajātapathaviṃ vikopentassa ,‘‘ imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna
P0.88 , mattikaṃ dehi , mattikaṃ āhara , paṃsunā me attho , mattikaṃ kappiyaṃ karohī ’’ ti bhaṇantassa , asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassa , asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilekhantassa , jātapathavibhāvaṃ vā ,‘‘ khaṇāmi vā ahan ’’ ti ajānantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Jātapathavī , pathavisaññitā , khaṇanakhaṇāpanānaṃ aññataranti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Musāvādavaggo paṭhamo .