6. Surāpānavaggo
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
Surāpānavaggassa
M0.238V0.227 paṭhame surāmerayapāneti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ surā , pupphādīhi kato āsavo merayaṃ , tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivato payoge payoge pācittiyaṃ .Kosambiyaṃ sāgatattheraṃ ārabbha majjapivanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , amajje majjasaññissa , vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Amajjasaññissa , amajjaṃ majjavaṇṇagandharasaṃ loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vā pivato , vāsaggāhāpanatthaṃ īsakaṃ majjaṃ pakkhipitvā sūpādīni pacanti , tesu sūpasampākādīsu
P0.119 , āmalakarasādīhi amajjaṃ majjasadisaṃ ariṭṭhaṃ karonti , taṃ pivato , ummattakādīnañca anāpatti .Majjabhāvo , tassa pānañcāti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni , idaṃ pana lokavajjaṃ , akusalacittaṃ , tivedananti .
Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
Dutiye aṅgulipatodaketi aṅgulīhi upakacchakādighaṭṭanaṃ vuccati , apica yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upasampannaṃ phusato pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha aṅgulipatodakena hasanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , anupasampanne tikadukkaṭaṃ , idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa , bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno eva , kāyappaṭibaddhādīsu sabbattha dukkaṭameva .
Na hasanādhippāyassa , sati karaṇīye āmasato , ummattakādīnañca anāpatti .
Hasādhippāyatā , upasampannassa
V0.228 kāyena kāyāmasananti imānettha dve aṅgāni .Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti .
Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
Tatiye
M0.239 udake hasadhammeti udakakīḷā vuccati .Tasmā yo bhikkhu uparigopphake udakeyeva gacchanto hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā , tassa nimujjanādīnaṃ atthāya otarantassa hatthavāre padavāre dukkaṭaṃ , nimujjanummujjanesu payoge payoge pācittiyaṃ , nimujjitvā antoudakeyeva gacchantassa hatthavārapadavāresu , tarantassa vā yena yena aṅgena tarati , tassa tassa payoge payoge pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha udake kīḷanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , udake ahasadhamme hasadhammasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ , tathā nāvāya kīḷato hatthena vā pādena vā kaṭṭhena vā kathalāya vā udakaṃ paharato , bhājanagataṃ udakaṃ vā kañjikādīni vā cikkhallaṃ vā khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ .
Atthajotakaṃ pana akkharaṃ chindituṃ vaṭṭati .
Na hasādhippāyassa , sati karaṇīye otaritvā nimujjanādīni karontassa , pāraṃ gacchato , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Uparigopphakatā , hasādhippāyena kīḷananti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti .
Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
Catutthe
P0.120 anādariyeti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇe .Tasmā yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya , taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti , tassa tasmiṃ anādariye pācittiyaṃ .
Kosambiyaṃ
V0.229 channattheraṃ ārabbha anādariyakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , anupasampanne tikadukkaṭaṃ , upasampannena vā anupasampannena vā ‘‘ idaṃ na sallekhāya saṃvattatī ’’ tiādināM0.240 nayena apaññattena vuccamānassa anādariyepi dukkaṭameva .Paveṇiāgataṃ pana uggahaṃ gahetvā ‘‘ evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā ’’ ti ( pāci .344) bhaṇantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Upasampannassa paññattena vacanaṃ , anādariyakaraṇanti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana dukkhavedananti .
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
Pañcame bhiṃsāpeyyāti bhiṃsāpanatthaṃ rūpādīni upasaṃhareyya , bhayānakakathaṃ vā katheyya .
So pana bhāyatu vā , mā vā , itarassa pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhiṃsāpanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ .
Anupasampanne tikadukkaṭaṃ , na bhiṃsāpetukāmassa tathā karoto , ummattakādīnañca anāpatti .
Upasampannatā , tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyāmananti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti .
Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
Chaṭṭhe visibbanāpekkhoti tappitukāmo .
Samādaheyyāti jāleyya , aññatra tathārūpappaccayāti padīpujjālanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ vinā .
Tatrāyaṃ vinicchayo – sayaṃ samādahantassa araṇisaṇṭhāpanato paṭṭhāya yāva jālā na uṭṭhahati , tāva sabbappayogesu dukkaṭaṃ , jāluṭṭhāne pācittiyaṃ .
Samādahāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ , sakiṃ āṇattena bahumpi samādahite ekameva pācittiyaṃ .
Bhaggesu
M0.241V0.230 sambahule bhikkhū ārabbha jotiṃ samādahitvā visibbanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ agilāno , aññatra tathārūpappaccayā ’’ ti imānettha dve anupaññattiyo , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , gilānassa agilānasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ , tathā paṭilātaṃ ukkhipantassa , tañca avijjhātaṃ ukkhipitvā yathāṭhāne ṭhapentassa .Vijjhātaṃ pana jālayato pācittiyameva .
Gilānassa gilānasaññissa
P0.121 , aññena kataṃ vā vītaccitaṅgāraṃ vā visibbentassa , padīpajotikajantāgharādike tathārūpappaccaye , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .Agilānatā , anuññātakāraṇābhāvo , visibbetukāmatā , samādahananti imānettha cattāri aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni sañcaritte vuttanayeneva veditabbānīti .
Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
Sattame nahāyeyyāti yo bhikkhu majjhimadese nahānadivasato paṭṭhāya addhamāse apuṇṇe aññatra samayā ‘‘ nahāyissāmī ’’ ti cuṇṇaṃ vā mattikaṃ vā abhisaṅkharoti , tassa tato paṭṭhāya sabbappayogesu dukkaṭaṃ , nahānapariyosāne pācittiyaṃ .
Samayesu pariveṇasammajjanamattampi kammasamayo , addhayojanaṃ gantukāmassa , gacchato , gatassa vā addhānagamanasamayo , sarajena vātena okiṇṇassa dvīsu vā tīsu vā udakaphusitesu kāye patitesu vātavuṭṭhisamayoti veditabbo .
Sesaṃ uttānameva .
Rājagahe sambahule bhikkhū ārabbha na mattaṃ jānitvā nahāyanavatthusmiṃ paññattaṃ ,‘‘ aññatra samayā ’’ ti ayamettha chabbidhā anupaññatti , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , atirekaddhamāse ūnakasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Atirekasaññissa , samaye vā nahāyantassa , yo vā nadīpāraṃ gacchanto vālukaṃ ukkiritvā kataāvāṭesupi nahāyati , tassa , paccantime janapade sabbesaṃ , āpadāsu , ummattakādīnañca anāpatti .
Majjhimadeso , ūnakaddhamāse nahānaṃ , samayānaṃ vā nadīpāragamanassa vā
M0.242 āpadānaṃ vā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni .Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti .
Nahānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhame
V0.231 alabhīti labho , labho eva lābho , kiṃ alabhi ?Cīvaraṃ , kīdisaṃ ?
Navaṃ , iti ‘‘ navacīvaralābhenā ’’ ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā navaṃcīvaralābhenāti vuttaṃ , paṭiladdhanavacīvarenāti attho .
Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipātamattaṃ .
Bhikkhunāti yena laddhaṃ , tassa nidassanaṃ , sesaṃ padatthato uttānameva .
Ayaṃ panettha vinicchayo – nivāsanapārupanupagaṃ cīvaraṃ labhitvā tassa niṭṭhitarajanassa yasmiṃ vā tasmiṃ vā padese kaṃsanīlena vā pattanīlena vā kaddamena vā yena kenaci kāḷakena vā morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ ādiyitvā taṃ cīvaraṃ paribhuñjitabbaṃ , anādiyitvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha attano cīvaraajānanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , ādinne anādinnasaññino , vematikassa vā dukkaṭaṃ .
Ādinnasaññissa
P0.122 , kappe naṭṭhe , kappakatokāse jiṇṇe , kappakatena akappakate saṃsibbite , pacchā āropitesu aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesu taṃ paribhuñjantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Vuttappakārassa cīvarassa akatakappakatā , na naṭṭhacīvarāditā , nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
Navame vikappetvāti ettha dve vikappanā sammukhāvikappanā parammukhāvikappanā ca .
Kathaṃ sammukhāvikappanā hoti ?
Cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca
M0.243 ñatvā ‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’ ti vā vatvā ‘ tuyhaṃ vikappemī ’ ti vattabbaṃ , ayamekā sammukhāvikappanā .Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhuñjituṃ pana vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati .
‘‘ Mayhaṃ santakaṃ , mayhaṃ santakāni paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī ’’ ti ( pāci .374) evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti , tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti .
Aparo nayo , tatheva cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ
V0.232 sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’ ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘ tissassa bhikkhuno vikappemī ’’ ti vā ‘‘ tissāya bhikkhuniyā , sikkhamānāya , sāmaṇerassa , tissāya sāmaṇeriyā vikappemī ’’ ti vā vattabbaṃ , ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā .Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati .
Tena pana bhikkhunā ‘‘ tissassa bhikkhuno santakaṃ … pe … tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī ’’ ti vutte paccuddhāro nāma hoti , tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti .
Kathaṃ parammukhāvikappanā hoti ?
Cīvarānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’ ti vā vatvā ‘‘ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī ’’ ti vattabbaṃ .
Tena vattabbo ‘‘ ko te mitto vā sandiṭṭho vā ’’ ti .
Tato itarena purimanayeneva ‘ tisso bhikkhū ’ ti vā … pe …‘ tissā sāmaṇerī ’ ti vā vattabbaṃ .
Puna tena bhikkhunā ‘‘ ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī ’’ ti vā … pe …‘‘ tissāya sāmaṇeriyā dammī ’’ ti vā vattabbaṃ
P0.123 , ayaṃ parammukhāvikappanā .Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati .
Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘ itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī ’’ ti vutte paccuddhāro nāma hoti , tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭantīti .
Pattavikappanāyampi eseva nayo .
Iti imāsu dvīsu vikappanāsu yāya kāyaci vikappanāya pañcasu sahadhammikesu yassa kassaci cīvaraṃ vikappetvā vuttanayena
M0.244 akatappaccuddhāraṃ vā yena vinayakammaṃ kataṃ , tassa vā vissāsena aggahetvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ .Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha appaccuddhāraṇaṃ paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , taṃ pana adhiṭṭhahantassa vā vissajjentassa vā dukkaṭaṃ , tathā paccuddhāraṇe appaccuddhāraṇasaññissa vematikassa vā .
Paccuddhāraṇasaññissa pana vissāsena paribhuñjantassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Sāmaṃ vikappitassa appaccuddhāro , vikappanupagacīvaratā , paribhogoti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva , idaṃ pana kiriyākiriyanti .
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame
V0.233 pattan ti adhiṭṭhānupagaṃ .Cīvaran ti vikappanupagaṃ .
Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati .
Sūcigharaṃ nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā .
Kāyabandhanaṃ nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā .
Apanidheyyāti apanetvā nidaheyya .
Hasāpekkhoti hasādhippāyo .
Pācittiyan ti sayaṃ apanidhentassa pācittiyaṃ , aññaṃ āṇāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ , tena apanihite itarassa pācittiyaṃ .
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha apanidhānavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ , anupasampanne tikadukkaṭaṃ , vuttappakārāni pana pattādīni ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ upasampannassa vā anupasampannassa vā santakaṃ apanidhentassa dukkaṭameva .
Dunnikkhittaṃ paṭisāmentassa ,‘‘ dhammakathaṃ katvā dassāmī ’’ ti paṭisāmentassa , ummattakādīnañca anāpatti .
Upasampannassa santakānaṃ pattādīnaṃ apanidhānaṃ , vihesetukāmatā vā hasādhippāyatā vāti imānettha dve aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti .
Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Surāpānavaggo chaṭṭho .