10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
Dasame
V0.190 pathavin ti duvidhā pathavī jātapathavī ajātapathavīti .Tattha jātapathavī suddhamissapuñjavasena tividhā , tattha suddhapathavī nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā .
Missapathavī nāma yattha paṃsuto vā mattikāto vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti .
Puñjapathavī nāma ‘‘ atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ’’ ti ( pāci .86) vuttaṃ , vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusāyante sakiṃ tintaṃ catumāsaccayena tintokāso puñjapathavisaṅkhameva gacchati .
Tividhāpi cesā pathavī uddhanapattapacanādivasena vā yathā tathā vā adaḍḍhā ‘ jātapathavī ’ ti vuccati , daḍḍhā pana vuttappamāṇato adhikatarapāsāṇādimissā vā ajātapathavī nāma hoti , ko pana vādo suddhapāsāṇādibhedāya .
Tattha yā ‘ jātapathavī ’ ti vuttā , ayaṃ akappiyapathavī .
Yo bhikkhu taṃ evarūpaṃ pathaviṃ sayaṃ khaṇati , khaṇanabhedanavilekhanapacanādīhi vikopeti , tassa payogagaṇanāya pācittiyaṃ .
Yo pana khaṇāpeti , vuttanayeneva vikopāpeti , tassa ‘‘ imaṃ padesan ’’ ti vā ‘‘ imaṃ pathavin ’’ ti vā evaṃ niyametvā ‘‘ khaṇa , bhindā ’’ tiādinā nayena āṇāpentassa āṇattiyā
M0.197 dukkaṭaṃ , sakiṃ āṇatte divasampi khaṇante āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ , sace itaro punappunaṃ āṇāpeti , vācāya vācāya pācittiyaṃ .Āḷaviyaṃ āḷavake bhikkhū ārabbha pathavikhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ , sādhāraṇapaññatti , sāṇattikaṃ , pathaviyā vematikassa , apathaviyā pathavisaññino ceva vematikassa ca dukkaṭaṃ .
Okāsaṃ aniyametvā ‘‘ pokkharaṇiṃ khaṇa , āvāṭaṃ khaṇa , kandaṃ khaṇā ’’ tiādīni bhaṇantassa , ātapena sussitvā phalitakaddamaṃ vā gokaṇṭakaṃ vā heṭṭhā pathaviyā asambaddhaṃ bhijjitvā patitanaditaṭaṃ vā mahantampi naṅgalacchinnamattikāpiṇḍantievamādīni sabbañca ajātapathaviṃ vikopentassa ,‘‘ imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna
P0.88 , mattikaṃ dehi , mattikaṃ āhara , paṃsunā me attho , mattikaṃ kappiyaṃ karohī ’’ ti bhaṇantassa , asañcicca rukkhādipavaṭṭanena bhindantassa , asatiyā pādaṅguṭṭhakādīhi vilekhantassa , jātapathavibhāvaṃ vā ,‘‘ khaṇāmi vā ahan ’’ ti ajānantassa , ummattakādīnañca anāpatti .Jātapathavī , pathavisaññitā , khaṇanakhaṇāpanānaṃ aññataranti imānettha tīṇi aṅgāni .
Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana paṇṇattivajjaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Musāvādavaggo paṭhamo .