1. Tapokammasuttavaṇṇanā
137. Uruvelāya
V1.176M1.201 samīpe gāmo uruvelagāmo , taṃ uruvelagāmaṃ abhimukhabhāvena sammadeva sabbadhamme bujjhatīti abhisambodhi , sabbaññutaññāṇaṃ , tena samannāgatattā ca bhagavā abhisambuddhoti vuccati .Tassa pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhi , idha pana sattāhabbhantarameva adhippetanti āha ‘‘ abhisambuddho hutvā antosattāhasmiṃ yevā ’’ ti .
Asukhabhāvena aññehi kātuṃ asakkuṇeyyattā dukkaraṃ karotīti dukkarakāro , so eva itthiliṅgavasena dukkarakārikā .
Tāya mutto vatamhīti cintesi .
Yadi evaṃ kasmā taṃ lokanātho chabbassāni samanuyuñjati ?
Kammapīḷitavasena .
Vuttañhetaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.92-94)–
‘‘ Avacāhaṃ jotipālo , sugataṃ kassapaṃ tadā ;
Kuto nu bodhi muṇḍassa , bodhi paramadullabhā .
‘‘ Tena kammavipākena , acariṃ dukkaraṃ bahuṃ ;
Chabbassānuruvelāyaṃ , tato bodhimapāpuṇiṃ .
‘‘ Nāhaṃ etena maggena , pāpuṇiṃ bodhimuttamaṃ ;
Kummaggena gavesissaṃ , pubbakammena vārito ’’ ti .
Māretīti vibādheti .
Vipattiādisaṃyojanañhi sādhūnaṃ paramatthato maraṇaṃ saccapaṭivedhamāraṇattā , pāpatarattā pāpatamoti pāpimā .
Sā cassa pāpatamatā pāpavuttitāyāti āha ‘‘ pāpe
V1.177 niyutto ’’ ti .Adhipatīti kāmādhipati .
Appahīnakāmarāge attano vase vattetīti vasavattī .
Tesaṃyeva kusalakammānaṃ antaṃ karotīti antako .
Vaṭṭadukkhato aparimuttapaccayattā namuci .
Mattānaṃ pamattānaṃ bandhūti pamattabandhu .
Tapokammāti
M1.202 attakilamathānuyogato .Aparaddhoti virajjhasi .
‘‘ Aparādho ’’ tipi atthi , soyeva attho .
Kāyakilamathaṃ anuyuñjanto yebhuyyena amaratthāya anuyuñjati , so ca kammavādīhi anuyuñjiyamāno devatthāya siyāti āha ‘‘ amarabhāvatthāyā ’’ ti .
Sabbaṃ tapan ti sabbaṃ attaparitāpanaṃ .
Atthāvahaṃ na bhavati bodhiyā anupāyattā .
Kiñcassāti kiñci siyāti attho .
Phiyārittaṃva dhammanīti dhammaṃ vuccati vaṇṇu , so idha ‘‘ dhamman ’’ ti vutto , dhammani vaṇṇupadeseti attho .
Tenāha ‘‘ araññe ’’ ti .
Ubhosu passesu phiyāhi ākaḍḍheyya ceva arittehi uppīḷeyya ca .
Sammāvācākammantājīvā gahitā maggasīlassa adhippetattā .
Samādhino hi gahaṇena sammāvāyāmasatisamādhayo gahitā upakārabhāvato .
Paññāyāti etthāpi eseva nayo .
Bujjhati etenāti bodho .
Maggoti āha ‘‘ bodhāyāti maggatthāyā ’’ ti .
Kathaṃ pana maggaṃ maggatthāya bhāvetīti āha ‘‘ yathā hī ’’ tiādi .
Tena yathā yāgupacanārambho yāvadeva yāguattho , evaṃ maggabhāvanārambho maggādhigamatthāyāti dasseti .
Ārambhoti ca ariyamaggabhāvanāya bandhāpanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Keci pana ‘‘ magganti ariyamaggaṃ , bodhāyāti arahattasambodhāya , evañca katvā ‘ pattosmi paramasuddhin ’ ti idampi vacanaṃ samatthitan ’’ ti vadanti , apare pana ‘‘ sabbaññutaññāṇasambodhāyāti .
So hi sabbasmāpi bodhito uttaritaro ’’ ti .
Nihato nibbisevanabhāvaṃ pāpito .
Tenāha ‘‘ parājito ’’ ti .
Tapokammasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .