Issues
Sagāthāvaggaṭīkā
Sagāthāvaggaṭīkā

1. Paṭhamavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Paṭhamavaggo

1. Tapokammasuttavaṇṇanā

137. UruvelāyaV1.176M1.201 samīpe gāmo uruvelagāmo , taṃ uruvelagāmaṃ abhimukhabhāvena sammadeva sabbadhamme bujjhatīti abhisambodhi , sabbaññutaññāṇaṃ , tena samannāgatattā ca bhagavā abhisambuddhoti vuccati .
Tassa pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhi , idha pana sattāhabbhantarameva adhippetanti āha ‘‘ abhisambuddho hutvā antosattāhasmiṃ yevā ’’ ti .
Asukhabhāvena aññehi kātuṃ asakkuṇeyyattā dukkaraṃ karotīti dukkarakāro , so eva itthiliṅgavasena dukkarakārikā .
Tāya mutto vatamhīti cintesi .
Yadi evaṃ kasmā taṃ lokanātho chabbassāni samanuyuñjati ?
Kammapīḷitavasena .
Vuttañhetaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.92-94)–
‘‘ Avacāhaṃ jotipālo , sugataṃ kassapaṃ tadā ;
Kuto nu bodhi muṇḍassa , bodhi paramadullabhā .
‘‘ Tena kammavipākena , acariṃ dukkaraṃ bahuṃ ;
Chabbassānuruvelāyaṃ , tato bodhimapāpuṇiṃ .
‘‘ Nāhaṃ etena maggena , pāpuṇiṃ bodhimuttamaṃ ;
Kummaggena gavesissaṃ , pubbakammena vārito ’’ ti .
Māretīti vibādheti .
Vipattiādisaṃyojanañhi sādhūnaṃ paramatthato maraṇaṃ saccapaṭivedhamāraṇattā , pāpatarattā pāpatamoti pāpimā .
Sā cassa pāpatamatā pāpavuttitāyāti āha ‘‘ pāpeV1.177 niyutto ’’ ti .
Adhipatīti kāmādhipati .
Appahīnakāmarāge attano vase vattetīti vasavattī .
Tesaṃyeva kusalakammānaṃ antaṃ karotīti antako .
Vaṭṭadukkhato aparimuttapaccayattā namuci .
Mattānaṃ pamattānaṃ bandhūti pamattabandhu .
TapokammātiM1.202 attakilamathānuyogato .
Aparaddhoti virajjhasi .
‘‘ Aparādho ’’ tipi atthi , soyeva attho .
Kāyakilamathaṃ anuyuñjanto yebhuyyena amaratthāya anuyuñjati , so ca kammavādīhi anuyuñjiyamāno devatthāya siyāti āha ‘‘ amarabhāvatthāyā ’’ ti .
Sabbaṃ tapan ti sabbaṃ attaparitāpanaṃ .
Atthāvahaṃ na bhavati bodhiyā anupāyattā .
Kiñcassāti kiñci siyāti attho .
Phiyārittaṃva dhammanīti dhammaṃ vuccati vaṇṇu , so idha ‘‘ dhamman ’’ ti vutto , dhammani vaṇṇupadeseti attho .
Tenāha ‘‘ araññe ’’ ti .
Ubhosu passesu phiyāhi ākaḍḍheyya ceva arittehi uppīḷeyya ca .
Sammāvācākammantājīvā gahitā maggasīlassa adhippetattā .
Samādhino hi gahaṇena sammāvāyāmasatisamādhayo gahitā upakārabhāvato .
Paññāyāti etthāpi eseva nayo .
Bujjhati etenāti bodho .
Maggoti āha ‘‘ bodhāyāti maggatthāyā ’’ ti .
Kathaṃ pana maggaṃ maggatthāya bhāvetīti āha ‘‘ yathā hī ’’ tiādi .
Tena yathā yāgupacanārambho yāvadeva yāguattho , evaṃ maggabhāvanārambho maggādhigamatthāyāti dasseti .
Ārambhoti ca ariyamaggabhāvanāya bandhāpanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Keci pana ‘‘ magganti ariyamaggaṃ , bodhāyāti arahattasambodhāya , evañca katvā ‘ pattosmi paramasuddhin ’ ti idampi vacanaṃ samatthitan ’’ ti vadanti , apare pana ‘‘ sabbaññutaññāṇasambodhāyāti .
So hi sabbasmāpi bodhito uttaritaro ’’ ti .
Nihato nibbisevanabhāvaṃ pāpito .
Tenāha ‘‘ parājito ’’ ti .
Tapokammasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Hatthirājavaṇṇasuttavaṇṇanā

138. Andhabhāvakāraketi pacurajanassa cakkhuviññāṇuppattinivāraṇena andhabhāvakārake .
Mahātameti mahati tamasi .
Pāsāṇaphalake mahācīvaraṃ sīse ṭhapetvāti etena taṃ phalakaṃ apassāya nisinnoti dassetiM1.203 .
Padhānan ti bhāvanaṃ .
Pariggaṇhamānoti sabbaso gaṇhanto avissajjento , bhāvanaṃ anuyuñjanto anupubbasamāpattiyo phalasamāpattiñca manasikarontoti attho .
Tenāha ‘‘ nanu cā ’’ tiādi .
Ariṭṭhakoti ariṭṭhakavaṇṇo .
Tenāha ‘‘ kāḷako ’’ ti .
Dīghamaddhānan tiV1.178 cirataraṃ kālaṃ .
Saṃsaran ti āsādanādhippāyena sañcaranto , alaṃ tuyhaṃ etena nippayojananti adhippāyo .
Na hi tena mārassa kāci atthasiddhīti .
Hatthirājavaṇṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Subhasuttavaṇṇanā

139. Susaṃvutāti maggasaṃvarena suṭṭhu saṃvutā .
Supihitāti suṭṭhu pihitā .
Vasānugāti kāyādidvāravasānugā vasavattino na honti .
Baddhacarāti paṭibaddhacariyāti .
Subhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Paṭhamamārapāsasuttavaṇṇanā

140. Upāyamanasikārenāti aniccādīsu aniccādito manasikaraṇena .
Upāyavīriyenāti anuppannākusalānaṃ anuppādanāya vidhinā pavattavīriyena .
Kāraṇavīriyenāti anuppannānuppādanādiatthassa kāraṇabhūtena vīriyena .
Anuppannapāpakānuppādanādiatthāni hi vīriyāni yadatthaṃ honti , taṃ atthaṃ sādhentiyevāti etassa atthassa dīpako sammā-saddo .
Yonisosammāsaddena hi upāyakāraṇatthadīpakataṃ sandhāya ‘‘ upāyavīriyena kāraṇavīriyenā ’’ ti vuttaṃ .
Arahattaphalavimutti ukkaṭṭhaniddesena .
Mārena ‘‘ mayhaṃ kho , bhikkhave ’’ tiādikaṃ bhagavato vacanaṃ sutvā vuttaṃ ‘‘ arahattaṃ patvāpi na tussatī ’’ tiādi .
KilesapāsenātiM1.204 kilesamārassa upāyabhūtena .
Kilesamāro hi satte kāmaguṇapāsehi nibandhati , na pana sayameva .
Tenāha ‘‘ ye dibbā kāmaguṇasaṅkhātā ’’ tiādi .
Mārabandhaneti kilesamārassa bandhanaṭṭhāne , bhavacāraketi attho .
Na me samaṇa mokkhasīti idaṃ māro ‘‘ anuttarā vimutti anuppattā , vimuttā sabbapāsehī ’’ ti ca bhagavato vacanaṃ asaddahanto vadati saddahantopi vā ‘‘ evamayaṃ paresaṃ sattānaṃ mokkhāya ussāhaṃ na kareyyā ’’ ti attano kohaññe ṭhatvā vadati .
Paṭhamamārapāsasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Dutiyamārapāsasuttavaṇṇanā

141. Anupubbagamanacārikan tiV1.179 gāmanigamarājadhānīsu anukkamena gamanasaṅkhātaṃ cārikaṃ .
Evaṃ hi gatesūti evaṃ tumhesu bahūsu ekajjhaṃ gatesu .
Ādimhi kalyāṇaṃ etassāti ādikalyāṇaṃ , tathā sesesu .
Sāsanassa ādi sīlaṃ mūlakattā .
Tassa samathādayo majjhaṃ sāsanasampattiyā vemajjhabhāvato .
Phalanibbānāni pariyosānaṃ tadadhigamato uttari karaṇīyābhāvato .
Sāsane sammāpaṭipatti nāma paññāya hoti , tassā ca sīlaṃ samādhi ca mūlanti āha ‘‘ sīlasamādhayo vā ādī ’’ ti .
Yasmā paññā anubodhapaṭivedhavasena duvidhā , tasmā tadubhayaṃ gaṇhanto ‘‘ vipassanāmaggā majjhan ’’ ti āha .
Paññānipphatti phalakiccaṃ , nibbānasacchikiriyā pana sammāpaṭipattiyā pariyosānaṃ tato paraṃ kattabbābhāvatoti āha ‘‘ phalanibbānāni pariyosānan ’’ ti .
Phalaggahaṇena hi saupādisesanibbānaṃ gayhati , itarena itaraṃ , tadubhayavasena paṭipattiyā osānanti āha ‘‘ phalanibbānāni pariyosānan ’’ ti .
‘‘ Tasmātiha tvaṃ , bhikkhu , ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu .
Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ ?
Sīlañca suvisuddhaṃ , diṭṭhi ca ujukā ’’ ti ( saṃ . ni .5.369) vacanato sīladiṭṭhujukatāya matthakabhūtā vipassanā , tadadhiṭṭhānā sīlasamādhīti imeM1.205 tassa sāsanassa mūlanti āha ‘‘ sīlasamādhivipassanā vā ādī ’’ ti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Kiñcāpi avayavavinimutto samudāyo natthi , yesu pana avayavesu samudāyarūpena apekkhitesu gāthāti samaññā , taṃ tato bhinnaṃ viya katvā dassento ‘‘ catuppadikagāthāya tāva paṭhamapādo ’’ tiādimāha .
Pañcapadachappadānaṃ gāthānaṃ ādipariyosānaggahaṇena itare dutiyādayo tayo cattāro vā majjhanti avuttasiddhamevāti na vuttaṃ .
Ekānusandhikasuttassāti idaṃ bahuvibhāgaṃ yathānusandhinā ekānusandhikaṃ suttaṃ sandhāya vuttaṃ , itarassa pana teyeva desetabbadhammavibhāgena ādimajjhapariyosānabhāgā labbhanti .
Nidānan ti kāladesakaparisādi-apadisanalakkhaṇādiko attho .
Idamavocāti iti -saddo ādiattho .
Tena tadavasesanigamanapāḷiṃ saṅgaṇhāti .
Anekānusandhīkassa saha nidānena paṭhamo anusandhi ādi .
Saha nigamanena pacchimo pariyosānaṃ , itarena majjhimantiādimajjhapariyosānāni veditabbāni .
Sātthakan ti atthasampattiyā sātthakaṃ katvā .
Sabyañjanan ti byañjanasampattiyā sabyañjanaṃ .
Sampatti ca nāma paripuṇṇabyañjanatāti āha ‘‘ byañjanehi … pe … desetā ’’ ti .
Sakalaparipuṇṇan tiV1.180 sabbaso paripuṇṇaṃ sīlādipañcadhammakkhandhapāripūriyā .
Nirupakkilesaṃ diṭṭhimānādiupakkilesābhāvato .
Avisesato tisso sikkhā sakale sāsane bhavanti .
Dhammoti pana brahmacariyaṃ vā sandhāya vuttaṃ ‘‘ katamesānaṃ kho , bhante , buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ tiādīsu ( pārā .18) viya .
Dukūlasāṇiyā paṭicchannā viya , na tu pākāraselādipaṭicchannā viya .
Tena dhammaniruttiyā sakalakilesānaṃ pahānānubhāvaṃ vadati .
Alābhaparihāniyā , na laddhaparihāniyā .
Aḍḍhuḍḍhānīti pañcasatādhikāni tīṇi pāṭihāriyasahassāni .
Sātan ti sukhaṃ .
Dutiyamārapāsasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Sappasuttavaṇṇanā

142. Surākārakānan tiM1.206 piṭṭhasurāyojanakānaṃ .
Kosalānaṃ issaroti kosalo , kosalarājassa ayanti kosalikā .
Paribhogapātīti bhattaparibhojanatthāya pāti paribhogapāti .
Kammāruddhanapaṇāḷiyāti kammāruddhanapaṇāḷimukhe .
Dhamamānāyāti dhamiyamānāya .
Taṃ pana yasmā bhastavātehi pūritaṃ nāma hoti , tasmā ‘‘ bhastavātena pūriyamānāyā ’’ ti vuttaṃ .
Niyāmabhūmiyan ti bhagavato paṭisallānaṭṭhāne sañcarantaṃ māraṃ maṃsacakkhunāva disvā .
Tenāha ‘‘ vijjulatālokenā ’’ ti .
Seyyatthāyāti seyyānisaṃsāya .
Tenāha ‘‘ ṭhassāmī ’’ tiādi .
Attasaññatoti attabhāvena saṃyato .
Tenāha ‘‘ saṃyatattabhāvo ’’ ti .
Taṃsaṇṭhitassāti tasmiṃ hatthapādakukkuccarahite buddhamunismiṃ avaṭṭhitassa .
Vossajja careyya tattha soti iminā bhagavā taṃ byākaramāno vibhiṃsitā buddhānaṃ kiṃ karissati bhayābhāvato ?
Kevalaṃ pana anaṭṭhavalikaṃ uppīḷento viya tvameva āyāsaṃ āpajjissasīti māraṃ santajjeti .
Bheravāti avītarāgānaṃ bhayajanakā .
Tatthāti taṃnimittaṃ .
Phaleyyāti bhijjeyya .
Sattisallan ti sattisaṅkhātaṃ puthusallaṃ .
Urasmiṃ cārayeyyun ti phāsuṃ vijjhituṃ ṭhapeyyuṃ uggireyyuṃ .
Khandhupadhīsūti khandhasaṅkhātesu upadhīsu .
Tāṇaṃ karonti nāmāti tato bhayanimittato attano tāṇaṃ karonti nāma .
Sappasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Supatisuttavaṇṇanā

143. UtugāhāpanatthaṃV1.181 dhovitvā , na rajojallavikkhālanatthaṃ .
Tenāha ‘‘ buddhānaṃ panā ’’ tiādi .
Dhotapādake geheti dhotapādehi akkamitabbake .
Vattabhedo nāma natthi dhammassāmibhāvato .
VattasīseM1.207 ṭhatvā dhovanti aññesaṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ .
Soppapariggāhakenāti ettha soppaṃ nāma niddāya antarantarā pavattakiriyamayacittappavattirahitā nirantarabhavaṅgasantatīti taṃ sabhāvato payojanato kālaparicchedato pariggāhakaṃ upariniddesasatisampajaññaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ soppapariggāhakena satisampajaññenā ’’ ti .
Keci pana ‘‘ niddāsoppanā ’’ ti vadanti , taṃ bhagavato soppaṃ hīḷento vadati .
Kiṃ nūti etthaṃ kin ti hetunissakke paccattavacananti āha ‘‘ kasmā nu supasī ’’ ti ?
Dubbhago vuccati nissiriko bhinnabhago , so pana matasadiso visaññisadiso ca hotīti āha ‘‘ mato viya visaññī viya cā ’’ ti .
Ādināti ādi -saddena ‘‘ bāhirassa upādāya aṭṭhārasā ’’ tiādinā ( vibha .842) āgataṃ taṇhākoṭṭhāsaṃ saṅgaṇhāti .
Tattha tattha visattatāyāti tammiṃ tasmiṃ ārammaṇe visesato āsattabhāvena .
Visassa dukkhanibbattakakammassa hetubhāvato visamūlatā visaṃ vā dukkhadukkhādibhūtavedanā mūlaṃ etassāti visamūlā , taṇhā .
Tassa rūpādikassa dukkhassa paribhogo , na amatassāti visaparibhogatā .
Katthaci netun ti katthaci bhave sabbathā netuṃ ?
Parikkhayāti sabbaso khīṇattā .
Tuyhaṃ kiṃ etthāti sabbupadhiparikkhayā suddhassa mama paṭipattiyaṃ tuyhaṃ kiṃ ujjhāyanaṃ ?
Kevalaṃ vighātoyeva teti dasseti .
Supatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Nandatisuttavaṇṇanā

144. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva .
Nandatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Paṭhamaāyusuttavaṇṇanā

145. PaṇṇāsaṃV1.182M1.208 vā vassāni jīvati vassasatato upari seyyathāpi thero anuruddho .
Saṭṭhi vā vassāni seyyathāpi thero bākulo .
Paṭiharitvā paccanīkabhāve sātaṃ sukhaṃ etassāti paccanīkasāto , tabbhāvo paccanīkasātatā , tāya .
Abhibhavitvā abhāsi paṭivacanaṃ jānamānova .
Na hīḷeyya na jiguccheyya .
Evan ti so dārako viya kiñci acintento sappuriso careyya , evaṃ hissa cittadukkhaṃ na hotīti adhippāyo .
Pajjalitasīso viya careyyāti yathā pajjalitasīso puriso aññaṃ kiñci akatvā tasseva vūpasamāya vāyameyya , evaṃ sappuriso āyuṃ parittanti ñatvā teneva nayena sabbasaṅkhāragataṃ aniccaṃ , aniccattā eva dukkhaṃ , anattāti vipassanampi otaritvā taṃ ussukkāpentopi saṅkhāravigamāya careyya paṭipajjeyya .
Paṭhamaāyusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Dutiyaāyusuttavaṇṇanā

146. Nemīvāti nemisīsena cakkaṃ vadati .
Kubbaraṃ anupariyāyatīti kubbaraṃ anuparivattati .
Tathābhūto pana so taṃ ajahantovāti āha ‘‘ na vijahatī ’’ ti .
Āyu anupariyāyatīti maccānaṃ āyu gatampi paccāgacchatīti bhagavato paṭāṇi hutvā vadati , bhagavā pana taṃ abhibhavitvā ‘‘ accayanti ahorattā ’’ tiādinā āyuno accayagamanamaraṇataṃyeva pavedesi .
Dutiyaāyusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .