7. Samayasuttavaṇṇanā
37. Udānaṃ
V1.97 paṭiccāti ukkākaraññā jātisambhedaparihāranimittaṃ attano vaṃsaparisuddhaṃ nissāya vuttaṃ pītiudāhāraṃ paṭicca gottavasena ‘‘ sakkā ’’ ti laddhanāmānaṃ .Yadi ekopi janapado , kathaṃ bahuvacananti āha ‘‘ ruḷhīsaddenā ’’ ti .
Akkharacintikā hi īdisesu ṭhānesu yutte viya saliṅgavacanāni icchanti , ayamettha ruḷhī yathā ‘‘ avantī kurū ’’ ti , tabbisesane pana janapadasadde jātisaddatāya ekavacanameva .
Aropimeti kenaci na ropime .
Āvaraṇenāti setunā .
Bandhāpetvāti paṇḍupalāsapāsāṇamattikakhaṇḍādīhi āliṃ thiraṃ kārāpetvā .
Sassāni kārentīti jeṭṭhamāse kira ghammassa balavabhāvena himavante himaṃ vilīyitvā sanditvā anukkamena rohiṇiṃ nadiṃ pavisati , taṃ bandhitvā sassāni kārenti .
‘‘ Jātiṃ
M1.110 ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsū ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ koliyakammakarā vadantī ’’ ti āha .Niyuttaamaccānan ti tasmiṃ sassaparipālanakamme niyojitamahāmattānaṃ .
Tīṇi jātakānīti ‘‘ kuṭhārihattho puriso ’’ tiādinā phandanajātakaṃ ( jā .1.13.14 ādayo )‘‘ duddubhāyati bhaddante ’’ tiādinā duddubhajātakaṃ ,( jā .1.4.85 ādayo )‘‘ vandāmi taṃ kuñjarā ’’ tiādinā laṭukikajātakan ti ( jā .1.5.39 ādayo ) imāni tīṇi jātakāni .
Dve jātakānīti –
‘‘ Sādhu sambahulā ñātī , api rukkhā araññajā ;
Vāto vahati ekaṭṭhaṃ , brahantampi vanappatin ’’ ti .
–
Ādinā rukkhadhammajātakaṃ ( jā .1.1.74).
‘‘ Sammodamānā gacchanti , jālamādāya pakkhino ;
Yadā te vivadissanti , tadā ehinti me vasan ’’ ti .( jā .1.1.33)–
Ādinā sammodamānajātakan ti imāni dve jātakāni .
‘‘ Attadaṇḍā
V1.98 bhayaṃ jātaṃ , janaṃ passatha medhagaṃ ;Saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti .( su . ni .941)–
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ .
Tenāti bhagavatā .
Kalahakaraṇabhāvoti kalahakaraṇassa atthibhāvo .
Mahāpathaviyā mahagghe khattiye kasmā nāsethāti dassetvā kalahaṃ vūpasametukāmo bhagavā pathaviṃ nidassanabhāvena gaṇhīti dassento ‘‘ pathavī nāma kiṃ agghatī ’’ tiādimāha .
Aṭṭhāneti akāraṇe .
Veraṃ katvāti virodhaṃ uppādetvā .
Taṃtaṃpalobhanakiriyāya parakkamantiyo ‘‘ ukkaṇṭhantū ’’ ti sāsanaṃ pesenti .
Kuṇāladaheti kuṇāladahatīre patiṭṭhāya .
Pucchitaṃ kathesi anukkamena kuṇālasakuṇarājassa pucchāpasaṅgena kuṇālajātakaṃ ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) kathessāmīti .
Anabhiratiṃ vinodesi itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ ādīnavokārasaṃkilesavibhāvanavasena .
Purisapurisehīti kosajjaṃ viddhaṃsetvā purisathāmabrūhanena uttamapurisehi no bhavituṃ vaṭṭatīti uppannacittā
M1.111 .Avissaṭṭhasamaṇakammantā apariccattakammaṭṭhānābhiyogāti attho .
Nisīdituṃ vaṭṭatīti bhagavā cintesīti yojanā .
Paduminiyan ti padumavane .
Vikasiṃsu guṇagaṇavibodhena .
Ayaṃ imassa … pe … na kathesīti iminā sabbepi te bhikkhū tāvadeva paṭipāṭiyā āgatattā aññamaññassa lajjamānā attanā paṭiladdhavisesaṃ bhagavato nārocesunti dasseti .
Khīṇāsavānan tiādinā tattha kāraṇamāha .
Osaṭamatteti bhagavato santikaṃ upagatamatte .
Ariyamaṇḍaleti ariyapuggalasamūhe .
Pācīnayugandharaparikkhepatoti yugandharapabbatassa pācīnaparikkhepato , na bāhirakehi vuccamānaudayapabbatato .
Rāmaṇeyyakadassanatthan ti buddhuppādapaṭimaṇḍitattā visesato ramaṇīyassa lokassa ramaṇīyabhāvadassanatthaṃ .
Ullaṅghitvāti uṭṭhahitvā .
Evarūpe khaṇe laye muhutteti yathāvutte candamaṇḍalassa uṭṭhitakkhaṇe uṭṭhitavelāyaṃ uṭṭhitamuhutteti uparūparikālassa vaḍḍhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Tesaṃ bhikkhūnaṃ jātiādivasena bhagavato anurūpaparivārabhāvaṃ dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Mahāsammatassa vaṃse uppannotiādi kulavaṃsasuddhidassanaṃ .
Khattiyagabbhe jātoti idaṃ satipi jātivisuddhiyaṃ mātāpitūnaṃ vasena avisuddhatā siyāti tesampi ‘‘ avisuddhatā natthi imesan ’’ ti
V1.99 visuddhidassanatthaṃ vuttaṃ .Satipi ca gabbhavisuddhiyaṃ katadosena missakattā arajjārahatāpi siyāti ‘‘ tampi natthi imesan ’’ ti dassanatthaṃ ‘‘ rājapabbajitā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sāmantāti samīpe .
Caliṃsūti uṭṭhahiṃsu .
Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ ,‘‘ saddasavanaṭṭhānameva saddantaran ’’ ti apare .
Tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesūti jambudīpe kira ādito mahantāni tesaṭṭhi nagarasahassāni uppannāni , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ .
Taṃ sandhāyāha ‘‘ tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesū ’’ ti .
Tāni pana sampiṇḍetvā satasahassato paraṃ navasahassādhikāni asītisahassāni .
Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti navasatasahassādhikesu
M1.112 navutisatasahassesu doṇamukhesu .Doṇamukhan ti ca mahānagarassa āyuppattiṭṭhānabhūtaṃ pādanagaraṃ vuccati .
Chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti chakoṭisatasahassaadhikesu navutikoṭisatasahassapaṭṭanesu .
Tambapaṇṇidīpādi chapaṇṇāsāya ratanākaresu .
Evaṃ pana nagara-doṇamukhapaṭṭana-ratanākarādibhāvena kathanaṃ taṃtaṃadhivatthāya vasantīnaṃ tāsaṃ devatānaṃ bahubhāvadassanatthaṃ .
Yadi dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitā .
Atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘ dasahi ca lokadhātūhī ’’ ti ?
Vuttanti āha ‘‘ dasasahassa … pe … adhippetan ’’ ti .
Tena sahassilokadhātu idha ‘‘ ekā lokadhātū ’’ ti veditabbā .
Lohapāsādeti sabbapaṭhamakate lohapāsāde .
Brahmaloketi heṭṭhime brahmaloke .
Yadi tā devatā evaṃ nirantarā hutvā sannipatitā , pacchā āgatānaṃ okāso eva na bhaveyyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ yathā kho panā ’’ tiādi .
Suddhāvāsakāye uppannā suddhāvāsakāyikā .
Tāsaṃ pana yasmā suddhāvāsabhūmi nivāsaṭṭhānaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ suddhāvāsavāsīnan ’’ ti .
Āvāsāti āvāsaṭṭhānabhūtā .
Devatā pana orambhāgiyānaṃ itaresañca saṃyojanānaṃ samucchinnaṭṭhena suddho āvāso vihāro etesanti suddhāvāsā .
Mahāsamāgamaṃ ñatvāti mahāsamāgamaṃ gatāti ñatvā .
Puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari aññattha okāsaṃ alabhamāno .
Evaṃ sesāpi .
Maṇivamman ti indanīlamaṇimayaṃ kavacaṃ .
Buddhānaṃ abhimukhabhāgo buddhavīthi , sā yāva cakkavāḷā uttarituṃ na sakkā .
Mahatiyā buddhavīthiyāvāti buddhānaṃ santikaṃ upasaṅkamantehi tehi devabrahmehi valañjitabuddhavīthiyāva .
Samiti
V1.100 saṅgati sannipāto samayo , mahanto samayo mahāsamayoti āha ‘‘ mahāsamūho ’’ ti .Pavaddhaṃ vanaṃ pavanan ti āha ‘‘ vanasaṇḍo ’’ ti .
Devaghaṭāti devasamūhā .
Samādahaṃsūti samāhitaṃ lokuttarasamādhiṃ suṭṭhu appitaṃ akaṃsu .
Tathā samāhitaṃ pana samādhinā niyojitaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘ samādhinā yojesun ’’ ti .
Sabbesaṃ gomuttavaṅkādīnaṃ dūrasamussāritattā attano … pe … akariṃsu .
Vinayati asse etehīti nettāni , yottāni .
Avīthipaṭipannānaṃ assānaṃ vīthipaṭipādanaṃ rasmiggahaṇena hotīti ‘‘ yottāni gahetvā acodento ’’ ti vatvā taṃ pana acodanaṃ avāraṇamevāti āha ‘‘ acodento avārento ’’ ti .
Yathā
M1.113 khīlaṃ bhittiyaṃ , bhūmiyaṃ vā ākoṭitaṃ dunnīharaṇaṃ , yathā ca palighaṃ nagarappavesanivāraṇaṃ , yathā ca indakhīlaṃ gambhīranemi sunikhātaṃ dunnīharaṇaṃ , evaṃ rāgādayo sattasantānato dunnīharaṇā nibbānanagarappavesanivāraṇā cāti te ‘‘ khīlaṃ palighaṃ indakhīlan ’’ ti ca vuttā .Ūhaccāti uddharitvā .
Taṇhāejāya abhāvena anejā .
Paramasantuṭṭhabhāvena cātuddisattā appaṭihatacārikaṃ caranti .
Buddhacakkhu-dhammacakkhu-dibbacakkhu-samantacakkhu-pakaticakkhūnaṃ vasena pañcahi cakkhūhi .
Sudantā kutoti āha ‘‘ cakkhutopī ’’ ti .
Chandādīhīti chandādīnaṃ vasena na gacchanti na vattanti .
Na āgacchanti anuppādanato .
Āgun ti aparādhaṃ .
Sabbasaṃyogāti vibhattilopena niddeso , sabbe saṃyogeti attho .
Visajjāti visajjitvā .
Evampīti imāyapi gāthāya vasena ‘‘ āguṃ na karotī ’’ ti pade .
Gatāseti gatā eva .
Na gamissanti pariniṭṭhitasaraṇagamanattā .
Lokuttarasaraṇagamanañhettha adhippetaṃ .
Tenāha ‘‘ nibbematikasaraṇagamanena gatā ’’ ti .
Te hi niyamena apāyaṃ na gamissanti , devakāyañca paripūressanti .
Ye pana lokiyena saraṇagamanena buddhaṃ saraṇaṃ gatā , na te gamissanti apāyaṃ , sati ca paccayantarasamavāye pahāya mānusaṃ dehaṃ devakāyaṃ paripūressantīti .
Tenāha so brahmā ‘‘ ye keci buddhaṃ … pe … paripūressantī ’’ ti .
Samayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .