1. Nandanasuttavaṇṇanā
11.‘‘ Tatra bhagavā ’’ ti vutte na tathā byañjanānaṃ siliṭṭhatā , yathā ‘‘ tatra kho bhagavā ’’ ti vutteti āha ‘‘ byañjanasiliṭṭhatāvasenā ’’ ti .
Parisajeṭṭhaketi parisāya jeṭṭhake , ye tassā desanāya visesato bhājanabhūtā .
Parisajeṭṭhake bhikkhūti catuparisajeṭṭhake bhikkhū .
Catunnaṃ hi parisānaṃ jeṭṭhā bhikkhuparisā paṭhamuppannattā .
Āmantesīti sambodhesi , sambodhanañca jānāpananti āha ‘‘ jānāpesī ’’ ti .
Bhadanteti garugāravasappatissavavacanametaṃ , atthato pana bhadanteti bhaddaṃ tava hotu attano niṭṭhānapariyosānattā paresañca santatāvahattā .
Bhagavato paccassosun ti ettha bhagavatoti sāmivacanaṃ āmantanameva sambandhiatthapadaṃ apekkhatīti adhippāyenāha ‘‘ bhagavato vacanaṃ patiassosun ’’ ti .
Bhagavatoti pana idaṃ patissavanasambandhena sampadānavacanaṃ yathā ‘‘ devadattassa paṭissuṇātī ’’ ti .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ nidānavaggassa ādisuttavaṇṇanāyaṃ āgamissati .
Tāvatiṃsakāyoti tāvatiṃsasaññito devanikāyo .
Dutiyadevalokoti chasu kāmalokesu dutiyo devaloko .
Tettiṃsa janā sahapuññakārino tattha uppannā , taṃsahacaritaṭṭhānaṃ tāvatiṃsaṃ
M1.74 , tannivāsinopi tāvatiṃsanāmakā sahacaraṇañāyenāti āha ‘‘ maghena māṇavenā ’’ tiādi .Ayaṃ pana kecivādo byāpanno hotīti taṃ arocentena ‘‘ vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Byāpannataṃ dassento ‘‘ yasmā panā ’’ tiādimāha .
Tathā hi vakkhati ‘‘ evaṃ hi niddosaṃ padaṃ hotī ’’ ti .
Nāmapaṇṇattiyevāti atthanirapekkhattā niruḷhasamaññā eva .
Taṃ vanan ti taṃ upavanaṃ .
Paviṭṭhe paviṭṭhe dukkhappattepi attano sampattiyā nandayati , pageva
V1.66 adukkhappatteti dassetuṃ ‘‘ pañcasu hī ’’ tiādi vuttaṃ .Pavesitānan ti pakoṭṭhavārena pavesitānampīti adhippāyo .
Cavanakāleyeva thokaṃ dissamānavikārā hutvā cavanti , te sandhāya ‘‘ himapiṇḍo viya vilīyantī ’’ ti vuttaṃ .
Ye pana adissamānavikārā sahasā antaradhāyanti , te sandhāya ‘‘ dīpasikhā viya vijjhāyantī ’’ ti vuttanti vadanti .
Nandayati pakatiyā somanassitaṃ domanassitañca .
Nandaneti evaṃanvatthanāmake uyyāne .
Parivutāti ‘‘ devatā ’’ ti vacanaṃ upādāya itthiliṅgavasena vuttaṃ .
Devaputto hi so .
Divi bhavattā dibbāti āha ‘‘ devaloke nibbattehī ’’ ti .
Kāmetabbatāya kāmabandhanehi , tathā aññamaññaṃ asaṃkiṇṇasabhāvatāya kāmakoṭṭhāsehi .
Upetāti upagatā samannāgatā .
Paricārayamānāti pariramamānā .
Idañhi padaṃ apekkhitvā ‘‘ kāmaguṇehī ’’ ti kattari karaṇavacanaṃ , purimāni apekkhitvā sahayoge .
Ramamānā carantīti katvā vuttaṃ ‘‘ ramamānā ’’ ti .
Paricārayamānāti vā parito samantato cārayamānāti atthoti āha ‘‘ indriyāni sañcārayamānā ’’ ti .
Paṭhamanaye hi anubhavanattho paricaraṇasaddo , dutiyanaye parivattanattho .
So panāti ‘‘ tāyaṃ velāyan ’’ ti vuttakālo .
Adhunāti sampati .
So vicarīti sambandho .
Kāmaguṇehīti hetumhi karaṇavacanaṃ .
Ovutoti yathā taṃ na ñāyati , evaṃ pihitacitto .
Nivuto pariyonaddhoti tasseva vevacanaṃ .
Tenāha ‘‘ lokābhibhūto ’’ ti .
Āsabhin ti seṭṭhaṃ ‘‘ aggohamasmi lokassā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.31; ma . ni .3.207) bhāsanto bodhisatto viya .
Kevalaṃ
M1.75 dassanaṃ kimatthiyanti āha –‘‘ ye … pe … vasenā ’’ ti , tasmiṃ nandanavane avaṭṭhitakāmabhāgānubhavanavasenāti attho .
Naradevānan ti purisabhūtadevatānaṃ .
Tenāha ‘‘ devapurisānan ’’ ti .
Appakaṃ adhikaṃ ūnaṃ vā gaṇanūpagaṃ nāma na hotīti ‘‘ tikkhattuṃ dasannan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Tettiṃsānan ’’ ti hi vattabbe ayaṃ ruḷhī .
Parivārasaṅkhātena , na kittisaṅkhātenāti adhippāyo .
Sīlācārādiguṇanemittikā hi kitti .
‘‘ Tāvatiṃsā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā ’’ ti evamādivacanena yase icchite avisesetvāva ‘‘ yasena sampannānan ’’ ti sakkā vattuṃ .
Ariyasāvikāti sotāpannā .
‘‘ Sakadāgāminī ’’ ti keci .
Adhippāyaṃ vivaṭṭetvāti yathā tvaṃ andhabāle maññasi , dhammasabhāvo evaṃ na hotīti tassā devatāya adhippāyaṃ viparivattetvā .
Ekantato sukhaṃ nāma nibbānameva .
Kāmā hi dukkhā vipariṇāmadhammāti iminā
V1.67 adhippāyena tassā adhippāyaṃ paṭikkhipitvā .Kāmaṃ catutthabhūmakāpi saṅkhārā aniccā eva , te pana sammasanūpagā na hontīti tebhūmaka ggahaṇaṃ sammasanayoggena .
Hutvāti pubbe avijjamānā paccayasamavāyena bhavitvā uppajjitvā .
Etena nesaṃ bhāvabhāgo dassito .
Abhāvatthenāti sarasanirodhabhūtena viddhaṃsanabhāvena .
Aniccā addhuvā , tato eva ‘‘ mayhaṃ ime sukhā ’’ ti vā na iccāti aniccā .
Uppādavayasabhāvāti khaṇe khaṇe uppajjananirujjhanasabhāvā .
Tenāha ‘‘ uppa … pe … vevacanan ’’ ti .
Purimassa vā pacchimaṃ kāraṇavevacananti āha ‘‘ yasmā vā ’’ tiādi .
Tadanantarāti tesaṃ uppādavayānaṃ antare .
Vemajjhaṭṭhānan ti ṭhitikkhaṇaṃ vadati .
Ye pana ‘‘ saṅkhārānaṃ ṭhiti natthī ’’ ti vadanti , tesaṃ taṃ micchā .
Yathā hi tasseva dhammassa uppādāvatthāya bhinnā bhaṅgāvatthā icchitā , aññathā aññaṃ uppajjati , aññaṃ nirujjhatīti āpajjati , evaṃ uppannassa bhaṅgābhimukhāvatthā icchitabbā , sāva ṭhitikkhaṇo .
Na hi uppajjamāno bhijjatīti sakkā viññātunti .
Vūpasamasaṅkhātan ti accantaṃ vūpasamasaṅkhātaṃ nibbānameva sukhaṃ , na tayā adhippetā kāmāti adhippāyo .
Nandanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .