4. Accentisuttavaṇṇanā
4. Kālayanti
V1.59 khepentīti kālā .Purebhattādayo hi kālā dhammappavattimattatāya paramatthato avijjamānāpi lokasaṅketamattasiddhā tassāyeva dhammappavattiyā gatagatāya anivattanato taṃ taṃ dhammappavattiṃ khepentā vināsayantā viya sayañca tāhi saddhiṃ accentā viya honti .
Tenāha –
‘‘ kālo ghasati bhūtāni , sabbāneva sahattanā ’’ ti ( jā .1.2.190).
‘‘ Tarayanti rattiyo ’’ ti etthāpi vuttanayeneva attho veditabbo .
‘‘ Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno ’’ ti vuccamānattā puggalaṃ maraṇūpagamanāya tarayantīti attho vutto .
Vayoguṇāti ettha koṭṭhāsā guṇā .
Titthiyānaṃ hi carimacittena sakalacitte vayasamūhe vayasamaññāti āha –
‘‘ paṭhamamajjhimapacchimavayānaṃ guṇā , rāsayoti attho ’’ ti .
Ānisaṃsaṭṭho guṇaṭṭho ‘‘ vākaciraṃ nivāsesiṃ , dvādasaguṇamupāgatan ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .2.30) viya .
‘‘ Tandiguṇāhaṃ karissāmi , diguṇaṃ diguṇaṃ vaddheyyā ’’ ti ca evamādīsu pana tabbhāvavuttiattho guṇaṭṭho .
‘‘ Asaṅkhyeyyāni nāmāni , saguṇena mahesino ;
Guṇena nāmamuddheyyaṃ , api nāma sahassato ’’ ti .( dha . sa . aṭṭha .1313; udā .53; paṭi . ma . aṭṭha .1.1.76)–
Ādīsu pasaṃsaṭṭho guṇaṭṭho daṭṭhabbo .
‘‘ Vayoguṇā anupubbaṃ jahantī ’’ ti ettha attho ‘‘ accenti kālā ’’ ti ettha vuttanayo eva .
Paṭhamamajjhimavayāti paṭhamaggahaṇañcettha vayassa gatassa apunarāvattidassanatthaṃ kataṃ .
Tenevāha –
‘‘ maraṇakkhaṇe pana tayopi vayā jahantevā ’’ ti .
Ettha
M1.67 ca pāḷiyaṃ ‘‘ accenti kālā ’’ ti sāmaññato kālassa apagamanaṃ dassitaṃ , puna taṃ visesatopi dassetuṃ itaradvayaṃ vuttaṃ .Aṭṭhakathāyaṃ pana mudindriyassa vasena ‘‘ vayoguṇā anupubbaṃ jahantī ’’ ti vuttaṃ , majjhimindriyassa vasena ‘‘ tarayanti rattiyo ’’ ti vuttanti adhippāyena ‘‘ kālāti purebhattādayo kālā ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā tattha ādi -saddena pacchābhattapaṭhamayāma-muhuttakālādi-kālakoṭṭhāso eva aṇupabhedo kālavibhāgo gahitoti veditabbo .
Sesan ti idha dvīsu gāthāsu pacchimaddho .
So hi idha atthato adhigatattā anantarasutte ca vuttattā atidisito .
Accentisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .