1. Sabbhisuttavaṇṇanā
31. Sataṃ sādhūnaṃ saraṇagamanasīlādibhedassa dhammassa ullapanato , attano vā pubbenivāsānussatiyā tassa dhammassa ullapanato kathanato satullapā , devatā , tāsaṃ kāyo samūho , tattha bhavāti satullapakāyikā .
Tenāha ‘‘ sataṃ dhamman ’’ tiādi .
Samādānavasena ullapetvā , na vaṇṇanākathanamattena tatrāti tasmiṃ tāsaṃ devatānaṃ satullapakāyikabhāve .
Idaṃ vatthūti idaṃ kāraṇaṃ .
Samuddavāṇijāti saṃyattikā .
Khittasaravegenāti jiyāmuttasarasadisavegena , sīghaoghenāti attho .
Uppatatīti uppāto .
Uppāte bhavaṃ byasanaṃ uppātikaṃ .
Patiṭṭhāti hitapatiṭṭhā .
Paraloke hitasukhāvahaṃ abhayakāraṇaṃ .
Jaṅghasatan ti manussasataṃ .
Jaṅghāsīsena hi manusse vadati sahacāribhāvato .
Aggahesi pañcasīlāni .
Āsannānāsannesu āsannasseva paṭhamaṃ vipaccanato ‘‘ āsannakāle gahitasīlaṃ nissāyā ’’ ti vuttaṃ .
Ghaṭāvasenāti samūhavasena .
Sabbhīti
M1.100 sādhūhi .Te hi saparahitasādhanato pāsaṃsatāya santaguṇatāya ca santoti vuccati .
Te pana yasmā paṇḍitalakkhaṇehi samannāgatā honti , tasmā ‘‘ paṇḍitehī ’’ ti āha .
Samāsethāti saṃvasethāti ayamettha adhippāyoti āha ‘‘ sabbairiyāpathe ’’ tiādi .
Mittasanthavan ti mettisandhānaṃ .
Sattānaṃ hitesitālakkhaṇā hi metti , sā ca ñāṇasahitā ñāṇapubbaṅgamāvāti mittasanthavo asaṃkiliṭṭho , itaro saṃkiliṭṭhoti āha ‘‘ na kenaci saddhiṃ kātabbo ’’ ti .
Saddhamman ti diṭṭhadhammikādihitāvahaṃ sundaradhammaṃ .
Seyyoti hitavaḍḍhanatādi vuttanti āha ‘‘ vaḍḍhī ’’ ti .
Sataṃ sādhūnaṃ , paṇḍitānanti ayamettha attho .
Tappaṭiyogavisayattā añña-saddassa vuttaṃ ‘‘ aññato
V1.89 andhabālato ’’ ti .Sokanimittaṃ sokakāraṇaṃ uttarapadalopena idha sokasaddena gahitanti āha ‘‘ sokavatthūnan ’’ tiādi .
Sokavatthūni nāma corādayo acchindanādivasena paresaṃ sokakaraṇato .
Sokānugatā sokappattā .
Therassāti saṃkiccattherassa .
Attano bhaginiyā jeṭṭhattā ‘‘ tumhe ’’ ti āha .
Ayaṃ ‘‘ idha corā paṭipajjiṃsū ’’ ti amhe tiṇāyapi na maññatīti cintetvā ekacce ‘‘ mārema nan ’’ ti āhaṃsu .
Karuṇāya ekacce ‘‘ vissajjemā ’’ ti āhaṃsu .
Mantetvāti bhāsetvā .
Ahu ahosi , bhūtapubbanti attho .
Araññasmiṃ brahāvaneti tādise brahāvane , mahāraññe nivāsīti attho cetoti byādho .
Kūṭānīti vākurādayo .
Oḍḍetvāti sajjetvā .
Sasakan ti pelakaṃ ubbiggāti bhītatasitā .
Ekarattin ti ekaratteneva .
Dhanajānīti paribbayavasena addhikehi laddhabbadhanato hāni ,‘‘ samaṇampi nāma hanti , kiṃ amhesu lajjissatī ’’ ti addhikānaṃ anāgamanato ekadivasaṃ laddhabbaparibbayampi na labhissantīti adhippāyo .
Ñātayopi mātāpitubhātubhaginiādike ñātake .
Te kira adhimuttassa bhaginiyā santikaṃ upagacchantā antarāmagge tena samāgatā , adhimutto
M1.101 saccavācaṃ anurakkhanto corabhayaṃ tesaṃ nārocesi .Tena vuttaṃ ‘‘ tesampī ’’ tiādi .
Taṃ nissāya pabbajitattā ‘‘ adhimuttasāmaṇerassa santike ’’ ti vuttaṃ , na upasampadācariyo hutvā .
Tenāha ‘‘ attano antevāsike katvā ’’ ti .
Saccānurakkhaṇena anuttaraguṇādhigamena ca ñātimajjhe virocati .
Sātatan ti satataṃ .
Sa-saddassa hi idha sābhāvo yathā ‘‘ sārāgo ’’ tiādīsu .
Sātabhāvo vā sātatan ti āha ‘‘ sukhaṃ vā ’’ ti .
Kāraṇenāti tena tena kāraṇena .
Sabbāsaṃ tāsaṃ vacanaṃ subhāsitaṃ , bhagavato pana ukkaṃsagataṃ subhāsitameva .
Svāyamattho taṃtaṃgāthāpadeneva viññāyatīti taṃ nīharitvā dassetuṃ ‘‘ na kevalan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tena sappurisūpasaṃsevasaddhammābhiyogo yathā sattānaṃ vaḍḍhiyā paññāpaṭilābhassa ekantikaṃ kāraṇaṃ , evaṃ sokapaccaye sati visokabhāvassa , ñātimajjhe sobhāya , sugatigamanassa , ciraṃ sukhaṭṭhānassa , vaṭṭadukkhamocanassapi aññāsādhāraṇaṃ hotīti vuttamevāti daṭṭhabbaṃ .
Sabbhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .