Issues
Editor
Settings
Sagāthāvaggaṭīkā
Sagāthāvaggaṭīkā

3. Sattivaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Sattivaggo

1. Sattisuttavaṇṇanā

21. Desanāsīsan tiM1.90 desanāpadesalakkhaṇavacananti adhippāyo .
Omaṭṭhoti adhomukhaṃ katvā dinnappahāro .
Iminā eva pasaṅgena pahāre vibhāgato dassetuṃ ‘‘ cattāro hī ’’ tiādi vuttaṃV1.80 .
Upari ṭhatvāti hatthiādīnaṃ upari ṭhatvā .
Adhomukhaṃ dinnappahāroti khaggakaravālādīnaṃ adhomukhaṃ katvā pahatapahāro .
Ummaṭṭho vuttavipariyāyena veditabbo .
Vividhappahāro vimaṭṭho .
‘‘ Omaṭṭho gahito ’’ ti vatvā tasseva gahaṇe kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ so hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Duggandhakimiādīnaṃ vasena antodoso .
Mañcena saddhiṃ bandhitvāti yasmiṃ mañce vaṇikapuggalo nipanno , tattha taṃ subandhaṃ katvā pādaṭṭhānaṃ uddhaṃ karontehi sīsaṭṭhānaṃ adho kātabbaṃ .
Tenāha ‘‘ adhosiro kātabbo ’’ ti .
Paribbajeti pavatteyya .
Sā pana pavatti bhāvanāvihārena yuttāti āha ‘‘ vihareyyā ’’ ti .
Sallassa ubbahanaṃ sallubbahanaṃ .
Atthaṃ parittakaṃ gahetvā ṭhitā upamākārassa vikkhambhanappahānassa adhippetattā .
Tenāha ‘‘ punappunan ’’ tiādi .
Anubandhova hoti sati paccaye uppajjanārahato devatāya kāmarāgappahānassa jotitattā .
Nanu bhagavatā anāgāmimaggena desanā niṭṭhāpetabbāti ?
Na , itarissā ñāṇabalānurūpadesanāya pavattetabbato .
Veneyyajjhāsayānukulañhi dhammaṃ dhammassāmī desetīti .
Sattisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Phusatisuttavaṇṇanā

22. Kammaṃ aphusantan ti kammaphassaṃ aphusantaṃ , kammaṃ akarontanti attho .
Vipāko na phusatīti vipākaphasso na phusati , vipāko na uppajjateva kāraṇassa abhāvato .
Evaṃ byatirekamukhena kammavaṭṭena vipākavaṭṭaṃ sambandhaṃ katvā atthaṃ vatvā idāni kevalaṃ kammavaṭṭavasena atthaṃ vadanto ‘‘ kammamevā ’’ tiādimāha .
Tattha nākaroto kariyatīti kammaṃ akubbato na kayirati , anabhisandhikatakammaṃ nāma natthīti attho .
IdāniM1.91 tamevatthaṃ anvayato dassetuṃ ‘‘ phusantañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tatoti phusanahetu .
Sesaṃ vuttanayameva .
Vuttamevatthaṃ sakāraṇaṃ katvā pariveṭhitavasena vibhūtaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ tasmā phusantan ’’ tiādi vuttaṃ .
Dhammatāti kārakasseva kammavipākānubandho , nākārakassāti ayaṃ kammavipākānaṃ sabhāvo .
Pacceti upagacchati anubandhati .
Pāpan ti pāpakaṃ kammaṃ phalañca .
Ayañca attho araññe luddakassa uyyojanāya sunakhehi parivāriyamānassa bhikkhuno bhayena rukkhaṃ āruḷhassaV1.81 cīvare luddassa upari patite tassa sunakhehi khāditvā māritavatthunā dīpetabboti .
Phusatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Jaṭāsuttavaṇṇanā

23. Yena atthena taṇhā ‘‘ jaṭā ’’ ti vuttā , tamevatthaṃ dassetuṃ ‘‘ jāliniyā ’’ ti vuttaṃ .
Sā hi aṭṭhasatataṇhāvicaritapabhedā attano avayavabhūtā eva jālā etissā atthīti jālinīti vuccati .
Idānissā jaṭākārena pavattiṃ dassetuṃ ‘‘ sā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rūpādīsu ārammaṇesūti tassā pavattiṭṭhānamāha rūpādichaḷārammaṇavinimuttassa taṇhāvisayassa abhāvato .
Heṭṭhupariyavasenāti kadāci rūpārammaṇe kadāci yāva dhammārammaṇā , kadāci dhammārammaṇe kadāci yāva rūpārammaṇāti evaṃ heṭṭhā ca upari ca pavattivasena .
Desanākkamena cettha heṭṭhupariyatā veditabbā , kāmarāgādivasenapi ayamattho veditabbo .
Saṅkhārānaṃ khaṇikabhāvato aparāparuppatti ettha saṃsibbananti āha ‘‘ punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhenā ’’ ti .
Idaṃ yena sambandhena jaṭā viyāti jaṭāti jaṭātaṇhānaṃ upamūpameyyatā , taṃdassanaṃ .
Ayañhettha attho – yathā jālinī veḷugumbassa sākhā , tāsaṃ sañcayādayo ca attano avayavehi saṃsibbitā vinaddhā ‘‘ jaṭā ’’ ti vuccanti , evaṃ taṇhāpi saṃsibbanasabhāvenāti .
ImeM1.92 sattā ‘‘ mama idan ’’ ti pariggahitaṃ attanibbisesaṃ maññamānā abbhantarimaṃ karonti .
Abbhantaraṭṭho ca anto-saddoti sakaparikkhāresu uppajjanamānāpi taṇhā ‘‘ antojaṭā ’’ ti vuttā .
Pabbajitassa pattādi , gahaṭṭhassa hatthiādi sakaparikkhāro .
Attāti bhavati ettha abhimānoti attabhāvo , upādānakkhandhapañcakaṃ .
Sarīranti keci .
‘‘ Mama attabhāvo sundaro , asukassa viya mama attabhāvo bhaveyyā ’’ tiādinā sakaattabhāvādīsu taṇhāya uppajjanākāro veditabbo .
Attano cakkhādīni ajjhattikāyatanāni , attano ca paresañca rūpādīni bāhirāyatanāni , paresaṃ sabbāni vā .
Saparasantatipariyāpannāni vā cakkhādīni ajjhattikāyatanāni , tathā rūpādīni bāhirāyatanāni .
Parittamahaggatabhavesu pavattiyāpi taṇhāya antojaṭābahijaṭābhāvo veditabbo .
Kāmabhavo hi kassacipi kilesassa avikkhambhitattā katthacipi avimutto ajjhattaggahaṇassa visesapaccayoti ‘‘ ajjhattaṃ anto ’’ tiV1.82 ca vuccati , tabbipariyāyato rūpārūpabhavo ‘‘ bahiddhā bahī ’’ ti ca .
Tenāha bhagavā –
‘‘ ajjhattasaṃyojano puggalo , bahiddhāsaṃyojano puggalo ’’ ti ( a . ni .2.37).
Visayabhedena pavattiākārabhedena anekabhedabhinnampi taṇhaṃ jaṭābhāvasāmaññena ekanti gahetvā ‘‘ tāya evaṃ uppajjamānāya jaṭāyā ’’ ti vuttaṃ .
Sā pana pajāti vuttasattasantānapariyāpannā eva hutvā punappunaṃ taṃ jaṭentī vinandhantī pavattatīti āha ‘‘ jaṭāya jaṭitā pajā ’’ ti .
Tathā hi paramatthato yadipi avayavabyatirekena samudāyo natthi , ekadeso pana samudāyo nāma na hotīti avayavato samudāyaṃ bhinnaṃ katvā upamūpameyyaṃ dassento ‘‘ yathā nāma veḷujaṭādīhi … pe … saṃsibbitā ’’ ti āha .
Imaṃ jaṭanti sambandho .
Tīsu dhātūsu ekampi asesetvā saṃsibbanena tedhātukaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ .
Tenassā mahāvisayataṃ vijaṭanassa ca sudukkarabhāvamāha .
Vijaṭetuṃ ko samatthoti iminā ‘‘ vijaṭaye ’’ ti padaṃ sattiatthaṃ , na vidhiatthanti dasseti .
Evaṃ ‘‘ antojaṭā ’’ tiādinā puṭṭho athassa bhagavā tamatthaṃ vissajjento ‘‘ sīle patiṭṭhāyā ’’ tiādimāha .
Ettha sīleti kusalasīle .
Taṃ pana pātimokkhasaṃvarādibhedesu parisuddhameva icchitabbanti āha ‘‘ catupārisuddhisīle ’’ ti .
NaratiM1.93 netīti naro , puriso .
Kāmaṃ itthīpi taṇhājaṭāvijaṭane samatthā atthi , padhānameva pana sattaṃ dassento ‘‘ naro ’’ ti āha yathā ‘‘ satthā devamanussānan ’’ ti , aṭṭhakathāyaṃ pana avibhāgena puggalapariyāyo ayanti dassetuṃ ‘‘ naroti satto ’’ ti vuttaṃ .
Vipākabhūtāya saha paññāya bhavatīti sapañño .
Tāya hi ādito paṭṭhāya santānavasena bahulaṃ pavattamānāya ayaṃ satto savisesaṃ sapaññoti vattabbataṃ arahati .
Vipākapaññāpi hi santānavisesena bhāvanāpaññuppattiyā upanissayapaccayo hoti ahetukadvihetukānaṃ tadabhāvato .
Kammajatihetukapaṭisandhipaññāyāti kammajāya tihetukapaṭisandhiyaṃ paññāyāti evaṃ tihetukasaddo paṭisandhisaddena sambandhitabbo , na paññāsaddena .
Na hi paññā tihetukā atthi .
Paṭisandhito pabhuti pavattamānā paññā ‘‘ paṭisandhiyaṃ paññā ’’ ti vuttā taṃmūlakattā , na paṭisandhikkhaṇe pavattā eva .
Cinteti ārammaṇaṃ upanijjhāyatīti cittaṃ , samādhi .
So hi sātisayaṃ upanijjhānakicco .
Na hi vitakkādayo vinā samādhinā tamatthaṃ sādhenti , samādhi pana tehi vināpiV1.83 sādhetīti .
Paguṇabalavabhāvāpādanena paccayehi cittaṃ , attasantānaṃ cinotītipi cittaṃ , samādhi .
Paṭhamajjhānādivasena cittavicittatāya iddhividhādicittakaraṇena ca samādhi cittanti vināpi paropadesenassa cittapariyāyo labbhateva .
Aṭṭhakathāyaṃ pana citta-saddo viññāṇe niruḷhoti katvā vuttaṃ ‘‘ cittasīsena hettha aṭṭha samāpattiyo kathitā ’’ ti .
Yathāsabhāvaṃ pakārehi jānātīti paññā .
Sā yadipi kusalādibhedato bahuvidhā ,‘‘ bhāvayan ’’ ti pana vacanato bhāvetabbā idhādhippetāti taṃ dassento ‘‘ paññānāmena vipassanā kathitā ’’ ti .
Yadipi kilesānaṃ pahānaṃ ātāpanaṃ , taṃ sammādiṭṭhiādīnampi attheva , ātappasaddo viya pana ātāpa-saddo vīriye eva niruḷhoti āha ‘‘ ātāpīti vīriyavā ’’ ti .
Yathā kammaṭṭhānaṃ tāya paññāya parito harīyati pavattīyati , evaṃ sāpi tadatthaṃ yogināti āha ‘‘ pārihāriyapaññā ’’ ti .
Abhikkamādīni sabbakiccāni sātthakasampajaññādivasena paricchijja netīti sabbakiccapariṇāyikā .
Yasmā puggalādhiṭṭhānena gāthā bhāsitā , tasmā puggalādhiṭṭhānameva upamaṃ dassento ‘‘ yathā nāma puriso ’’ tiādimāha .
Tattha sunisitan ti suṭṭhuM1.94 nisitaṃ , ativiya tikhiṇanti attho .
Satthassa nisitatarabhāvakaraṇaṃ nisānasilāyaṃ , bāhubalena cassa ukkhipananti ubhayampetaṃ atthāpannaṃ katvā upamā vuttāti tadubhayaṃ upameyyaṃ dassento ‘‘ samādhisilāyaṃ sunisitaṃ … pe … paññāhatthena ukkhipitvā ’’ ti āha .
Samādhiguṇena hi paññāya tikkhabhāvo .
Yathāha ‘‘ samāhito yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti ( saṃ . ni .3.5;4.99;5.1071).
Vīriyañcassā upatthambhakaṃ paggaṇhanato .
Vijaṭeyyāti vijaṭetuṃ sakkuṇeyya .
Vuṭṭhānagāminivipassanāya hi vattamānāya yogāvacaro taṇhājaṭaṃ vijaṭetuṃ samattho nāma .
Vijaṭanañcettha samucchedavasena pahānanti āha –
‘‘ sañchindeyya sampadāleyyā ’’ ti .
Maggakkhaṇe panesa vijaṭeti nāma , aggaphalakkhaṇe sabbaso vijaṭitajaṭo nāma .
Tenāha ‘‘ idānī ’’ tiādi .
Yasmā jaṭāya vijaṭanaṃ ariyamaggena , tañca kho nibbānaṃ āgamma , tasmā taṃ sandhāyāha ‘‘ jaṭāya vijaṭanokāsan ’’ ti .
Yattha pana sā vijaṭīyati , taṃ dassetuṃ ‘‘ yattha nāmañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Paṭighaṃ rūpasaññā cā ’’ ti gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā niddeso ,‘‘ paṭigharūpasaññā ’’ ti vuttaṃ hoti .
Paṭighasaññāvasena kāmabhavo gahito kāmabhavapariyāpannattā tāya .
Pathavīkasiṇādirūpe saññā rūpasaññā .
Ubhayatthāpi saññāsīsena cittuppādasseva gahaṇaṃ .
Bhavasaṅkhepenāti bhavabhāvena saṅkhipitabbatāya , bhavalakkhaṇena ekalakkhaṇattāti attho .
Rūpe vā virajjanavasena ca vattuṃ sakkuṇeyyā idha rūpasaññāti vuttāV1.84 , evampettha arūpabhavassa ca gahitatā veditabbā .
‘‘ Nāmañca rūpañcā ’’ ti anavasesato nāmarūpaṃ gahitanti arūpabhava-asaññabhavānampettha gahaṇaṃ siddhanti apare .
Pariyādiyanaṭṭhāneti pariyādiyanakāraṇe sabbaso khepananimitte nibbāne .
Tenāha ‘‘ nibbānaṃ … pe … dassito hotī ’’ ti .
Jaṭāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Manonivāraṇasuttavaṇṇanā

24. Evaṃladdhikāti sabbathāpi cittuppatti sadukkhā , sabbathāpi acittakabhāvo seyyo , tasmā yato kutoci cittaṃ nivāretabbanti evaṃdiṭṭhikāM1.95 .
Soti satto .
Aniyyānikakathaṃ katheti ayoniso cittanivāraṇaṃ vadantī .
Saṃyatabhāvaṃ āgatan ti rāgavisevanādito sammadeva saṃyatabhāvaṃ otarabhāvaṃ .
Dhammacariyāvasena hi pavattamāne citte natthi īsakampi rāgādivisevanaṃ , na tassa sampati āyatiñca koci anattho siyā , tasmā taṃ mano sabbato anavajjavuttito na nivāretabbaṃ .
Tenāha ‘‘ dānaṃ dassāmī ’’ tiādi .
Yato yatoti yato yato sāvajjavuttito ayonisomanasikārato .
Tan ti mano nivāretabbaṃ anatthāvahattā .
Manonivāraṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Arahantasuttavaṇṇanā

25. Katāvīti katavā , pariññādikiccaṃ katvā niṭṭhapetvā ṭhitoti attho .
Tenāha ‘‘ catūhi maggehi katakicco ’’ ti .
Svāyamattho arahantiādisaddasannidhānato viññāyati .
Evaṃ ‘‘ ahaṃ vadāmī ’’ tiādiākārena pucchati .
Khandhādīsu kusaloti khandhāyatanādīsu salakkhaṇādīsu ca samūhādivasena pavattiyañca cheko yathābhūtavedī .
Upaladdhinissitakathan ti attupaladdhinissitakathaṃ hitvā .
Vohārabhedaṃ akarontoti ‘‘ ahaṃ paramatthaṃ jānāmī ’’ ti lokavohāraṃ bhindanto avināsento loke lokasamaññameva nissāya ‘‘ ahaṃ , mamā ’’ ti vadeyya .
Khandhā bhuñjantītiādinā vohārabhedaṃ , tattha ca ādīnavaṃ dasseti .
Māno nāma diṭṭhiyā samadhuro .
Tathā hi dutiyamaggādīsu sammādiṭṭhiyā pahānābhisamayassaV1.85 paṭivipaccanīke paṭipattisiddhi .
Tenāha ‘‘ yadi diṭṭhiyā vasena na vadati , mānavasena nu kho vadatīti cintetvā ’’ ti .
Vidhūpitāti santāpitā ñāṇagginā daḍḍhā .
Te pana viddhaṃsitā nāma hontīti āha ‘‘ vidhamitā ’’ ti .
Mamaṅkārādayo mayanti sattasantāne sati pavattanti etenāti mayo , maññanā .
Mayo eva mayatāti āha ‘‘ mayatanti maññanan ’’ ti .
Arahantasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Pajjotasuttavaṇṇanā

26. Divārattin tiM1.96 na ādicco viya divā eva , na candimā viya rattiṃ eva , atha kho divā ca rattiñca .
Tattha tatthāti yattha yattha sampajjalito , tattha tattheva padese , na ādicco viya candimā viya sakalaṃ mahādisaṃ disantarāḷañca .
Ñāṇānubhāvena uppannāloko ñāṇālokoti vadanti .
‘‘ Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccanti pubbe me , bhikkhave , ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .15; paṭi . ma .2.30) pana vacanato maggo ñāṇāloko .
‘‘ Tamo vihato , āloko uppanno ’’ ti ( ma . ni .1.386; pārā .12) vā vacanato vijjattayāloko ñāṇāloko .
Paṭhamābhisambodhiyaṃ viya sañjātapītivipphāro , visesato ratanaghare samantapaṭṭhānavicinane sañjātapītivasena uppannasarīrobhāso vā pītiāloko .
Tattheva uppannapasādavasena sañjātaālokova pasādāloko .
Dhammacakkapavattane ‘‘ aññāsi vata , bho , koṇḍañño ’’ ti uppannapasādālokoti ca vadanti .
Sabbattheva satthu dhammadesanā sattānaṃ hadayatamaṃ vidhamantī dhammakathāāloko .
Sabbopi buddhānaṃ pātubhāvā uppanno ālokoti iminā sāvakānaṃ desanāya sañjātadhammālokopi buddhānubhāvoti dasseti .
Pajjotasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Sarasuttavaṇṇanā

27. Saraṇato avicchedavasena pavattanato khandhādīnaṃ paṭipāṭi sarā .
Tenāha ‘‘ ime saṃsārasarā ’’ ti .
Kutoti kena kāraṇena , kimhi vā ?
Tenāha ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti ?
Na patiṭṭhāti paccayābhāvato .
Āpotiādinā pāḷiyaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ appatiṭṭhānāpadesena tattha kāmarūpabhavānaṃ abhāvo dassito .
Tadubhayābhāvadassanena heṭṭhā vuttanayeneva arūpabhavassapiV1.86 abhāvo dassitova hoti , yathārutavasena vā ettha attho veditabbo .
Yasmā purimā dve gahitā , gahitañca atthaṃ pariggahetvāva pacchimattho pavattoti .
Sarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Mahaddhanasuttavaṇṇanā

28. NidhīyatītiM1.97 nidhānaṃ .
Nidhātabbataṃ gataṃ nihitanti attho .
Muttasārādīti muttāmaṇiveḷuriyapavāḷarajatajātarūpādi .
Suvaṇṇarajatabhājanādīti ādi -saddena kahāpaṇa-dhaññakoṭṭhabhaṇḍādiṃ saṅgaṇhāti .
Tampi hi niccaparibbayavasena bhuñjīyatīti ‘‘ bhogo ’’ ti vuccati .
Aññamaññaṃ abhigijjhantīti aññamaññassa santakaṃ abhigijjhanti .
Tenāha ‘‘ patthentī ’’ ti .
Analaṅkatāti na alaṃ pariyattanti evaṃ katacittā , atricchatāmahicchatāhi abhibhūtā .
Tenāha ‘‘ atittā apariyattajātā ’’ ti .
Ussukkajātesūti taṃtaṃkicce sañjātaussukkesu .
Nānākiccajātesūti nānāvidhakiccesu , sañjātanānākiccesu vā .
Vaṭṭagāmikapasutena vaṭṭasotaṃ anusarantesu .
Taṇhānivāsatāya gehantipi agārantipi vuccatīti āha ‘‘ mātugāmena saddhiṃ gehan ’’ ti .
Virājiyāti hetuatthadīpakaṃ padanti āha ‘‘ virājetvā ’’ ti , tvā -saddopi cāyaṃ hetuatthoti .
Mahaddhanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Catucakkasuttavaṇṇanā

29. Iriyā vuccati kāyena kattabbakiriyā , tassā pavattiṭṭhānabhāvato iriyāpatho , gamanādi .
Taṃ aparāparappavattiyā cakkaṃ .
Tenāha ‘‘ catucakkanti catuiriyāpathan ’’ ti .
Navadvāran ti karajakāyo adhippeto .
So ca kesādiasuciparipūroti āha ‘‘ puṇṇanti asucipūran ’’ ti .
Taṇhāya saṃyuttan ti taṇhāsahitaṃ .
Tena na kevalaṃ sabhāvato eva , atha kho nissitadhammo ca asuciṃ dasseti .
Mātukucchisaṅkhāte asucipaṅke jātattā paṅkajātaṃ , kesādiasucipaṅkajātattā ca paṅkajātaṃ .
Yātrāti apagamo .
Tena sabhāvato nissitadhammato ca asucisabhāvato kāyato kathaṃ apagamo siyāti pucchati .
Tenāha ‘‘ etassā ’’ tiādi .
Nahanaṭṭhena bandhanaṭṭhena naddhīti upanāho idhādhippetoti āha ‘‘ naddhinti upanāhan ’’ ti .
So pana ito pubbakāle kodhoti āha ‘‘ pubbakāle ’’ tiādiM1.98 .
Pāḷiniddiṭṭheti upanāhaiccādikeV1.87 idha pāḷiyaṃ niddiṭṭhe kilese ṭhapetvā avasesā diṭṭhivicikicchādayo satta kilesā dummocayatāya varattā viyāti varattāti veditabbā .
Ārammaṇaggahaṇasabhāvato eko evesa dhammo , pavatti-ākārabhedena pana icchanaṭṭhena patthanaṭṭhena icchā , lubbhanaṭṭhena gijjhanaṭṭhena lobhoti vutto .
Paṭhamuppattikāti ekasmiṃ ārammaṇe , vāre vā paṭhamaṃ uppannā .
Aparāparuppattikoti punappunaṃ uppajjamānako .
Aladdhapatthanā appaṭiladdhavatthumhi āsatti lobho .
Uppāṭetvāti sasantānato uddharitvā .
Catucakkasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Eṇijaṅghasuttavaṇṇanā

30. Eṇimigassa viyāti eṇimigassa jaṅghā viya .
Avayavīsambandhe hi idaṃ sāmivacanaṃ .
Piṇḍimaṃsassa parito samasaṇṭhitattā suvaṭṭītajaṅgho .
Kisan ti thūlabhāvapaṭikkhepaparājotanā , na suṭṭhu kisabhāvadīpanaparāti āha ‘‘ athūlaṃ samasarīran ’’ ti .
Ātapena milātan ti tapasā milātakāyaṃ indriyasantāpanabhāvato .
Tenevāha –
‘‘ tapo milātan ’’ tiādi , tathā cāha pāḷiyaṃ ‘‘ appāhāraṃ alolupan ’’ ti .
Yathā ‘‘ vīrassa bhāvo vīriyan ’’ ti vīrabhāvena vīriyaṃ lakkhīyati , evaṃ vīriyasambhavena vīrabhāvoti āha ‘‘ vīranti vīriyavantan ’’ ti .
‘‘ Cattāro pañca ālope , abhutvā udakaṃ pive ’’ ti ( theragā .983; mi . pa .6.5.10) dhammasenāpativuttaniyāmena parimitabhojitāya appāhāratā bhojane mattaññutā .
‘‘ Mitāhāran ’’ ti vatvā puna paricchinnakālabhojitāyapi appāhārataṃ dassento ‘‘ vikāla … pe … parittāhāran ’’ ti āha .
Catūsu paccayesu loluppavirahitaṃ bodhimūle eva sabbaso loluppassa pahīnattā .
‘‘ Catūsu paccayesū ’’ ti hi imināva sabbattha loluppavigamo dīpitovāti .
Rasataṇhāpaṭikkhepo vā esa ‘‘ appāhāran ’’ ti vatvā ‘‘ alolupan ’’ ti vuttattā .
‘‘ Sīhaṃ vā ’’ ti ettha ekacarasaddo viya iva-saddo atthato ‘‘ nāgan ’’ ti etthāpi ānetvā , sambandhitabbotiM1.99 āha –
‘‘ ekacaraṃ sīhaṃ viya , ekacaraṃ nāgaṃ viyā ’’ ti .
Ekacarā appamattā ekīkatāya .
Pañcakāmaguṇavasena rūpaṃ gahitaṃ tesaṃ rūpasabhāvattā .
Manena nāmaṃ gahitaṃ manassa nāmasabhāvattā .
Avinibhuttadhammeti avinābhāvadhamme gahetvā .
Ādi -saddena āyatanadhātuādayo gahitā .
Kāmaguṇaggahaṇena hettha rūpabhāvasāmaññena pañca vatthūni gahitāneva honti , manogahaṇena dhammāyatanaṃ , evaṃ dvādasāyatanāni gahitāni honti .
Iminā nayena dhātuādīnampiV1.88 gahitatā yojetabbā .
Tenāha ‘‘ pañcakkhandhādivasenapettha bhummaṃ yojetabban ’’ ti .
Etthāti pāḷiyaṃ .
Kāmavatthu bhummaṃ .
Eṇijaṅghasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sattivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .