1. Kasibhāradvājasuttavaṇṇanā
197. Dakkhiṇāgirismin ti
V1.232 dakkhiṇāgirijanapade , tasmiṃ dakkhiṇāgirijanapade dakkhiṇāgirivihāre .Khandhesu ṭhapetvā yuge yottehīti yottarajjūhi yuttāni payojitāni icceva attho .
Paṭhamadivaseti vapanadivasesu paṭhamadivase āraddhadivase .
Pañcaṅgānipi paripuṇṇāni , pageva itaraṅgānīti dassetuṃ ‘‘ paripuṇṇapañcaṅgā ’’ icceva vuttaṃ .
Haritālamanosilāañjanehi uratthanādīsu ṭhapitattā ābhāya ujjalagattā .
Avasesā balībaddā .
Kilantagoṇaṃ mocetvā akilantassa yojanaṃ kilantaparivattanaṃ .
Sīhakuṇḍalānīti sīhamukhakuṇḍalāni .
Brahmaveṭhanan ti brahmuno veṭhanasadisaṃ , assanakhaveṭhanasadisanti attho .
Buddhānaṃ
M1.266 kiccāni kālavasena vibhattāni pañca kiccāni bhavanti .Purebhattakiccan ti bhattato pubbe buddhena kātabbakiccaṃ .
Vītināmetvāti phalasamāpattiyā kālaṃ vītināmetvā .
Kadāci ekoti ādi tesaṃ tesaṃ vineyyānaṃ vinayanānurūpapaṭipattidassanaṃ .
Pakatiyāti pakatibuddhavesena .
Buddhānaṃ hi rūpakāyassa asītianubyañjanapaṭimaṇḍita-bāttiṃsamahāpurisa- lakkhaṇa-kāyappabhā-byāmappabhā-ketumālāvicittatā buddhaveso .
Kadāci anekehi pāṭihāriyehi vattamānehīti iminā pāramīnaṃ nissandabhūtāni pāṭihāriyāni rucivaseneva pakāsanakāni bhavanti , na sabbadāti dasseti .
Evañca katvā ‘‘ indakhīlassa anto ṭhapitamatte dakkhiṇapāde ’’ tiādivacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Bhagavato kāye pītarasmīnaṃ yebhuyyatāya ‘‘ suvaṇṇarasasiñcanāni viyā ’’ ti vatvā kāyamhi nīlādirasmīhi tahaṃ tahaṃ pītamissitaṃ sandhāya ‘‘ vicitrapaṭaparikkhittāni viya cā ’’ ti vuttaṃ .
Madhurenākārena saddaṃ karonti tuṭṭharavaravanato .
Tatthāti
V1.233 vihāre .Gandhamaṇḍalamāḷeti hatthena kataparibhaṇḍe samosaritagandhapupphadāme maṇḍalamāḷe .
Upaṭṭhāneti pamukhe .
‘‘ Ovadatī ’’ ti vatvā tatthovādaṃ sāmaññato dassetuṃ ,‘‘ bhikkhave ’’ tiādi vuttaṃ .
Sampattīti cakkhādiindriyapāripūri ceva hatthādisampadā ca .
Samassāsitakāyo kilamathavinodanena .
‘‘ Tañca kho samāpajjanenā ’’ ti vadanti .
Dutiyabhāgeti iminā aparabhāgaṃ tayo bhāge katvā tattha purimabhāgaṃ seyyanisajjāvasena samāpattīhi vītināmetīti dasseti .
Lokan ti rājagahādīsu yaṃ tadā upanissāya viharati , tattha aññattha vā bujjhanakaṃ vineyyasattalokaṃ buddhacakkhunā voloketi .
Kālayuttan ti tesaṃ indriyaparipākakālānurūpaṃ .
Samayayuttan ti tasseva vevacanaṃ .
Samayayuttan ti vā tehi ājānitabbavisesapaṭilābhānurūpaṃ .
Paṭisallīnoti kālaparicchedaṃ katvā samāpattiṃ samāpanno .
Adhippāyaṃ sampādento taṃ avirādhento , ajjhāsayānurūpanti attho .
Sakala … pe … devatāyoti ettha lokadhātusākalyaṃ daṭṭhabbaṃ , na devatāsākalyaṃ .
Na hi mahāsamaye viya sabbadā majjhimayāme dasasahassacakkavāḷe
M1.267 sabbattha sabbā devatā satthu samīpaṃ upagacchanti .Kilāsubhāvo kilamatho .
Vihāracīvaraparivattanavasenāti vihāre nivatthanivāsanaparivattanavasena .
Ādiyitvāti pārupanavasena gahetvā .
Tenāha ‘‘ dhāretvā ’’ ti .
Bhikkhācāran ti bhikkhatthaṃ caritabbaṭṭhānaṃ .
Atirocamānan ti taṃ taṃ atikkamitvā samantato sabbadisāsu virocamānaṃ .
Sarīrappabhan ti attano sarīrappabhaṃ .
Jaṅgamaṃ viya padumasaran ti ratanamayakiñjakkhaṃ rajatamayakaṇṇikaṃ samantato samphullitakañcanapadumaṃ sañcārimasaraṃ viya .
Gaganatalan ti abbhamahikādiupakkilesavigamena suvisuddhaākāsatalaṃ viya .
Tampi hi tārāgaṇakiraṇajālasamujjalatāya samantato virocati .
Kanakasikharan ti kanakagirisikharaṃ .
Siriyā jalamānan ti sabbaso anavajjāya sabbākārena paripuṇṇakāyatāya anaññasādhāraṇāya rūpakāyasiriyā samujjalaṃ , yassā rucirabhāvo viddhe vigatavalāhake puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇakalamanomamaṇḍalaṃ candamaṇḍalaṃ atirocati , pabhassarabhāvo sahassaraṃsikiraṇatejojālasamujjalaṃ sūriyamaṇḍalaṃ abhibhavati , hemasamujjalabhāvo
V1.234 tadubhaye abhibhuyya pavattamānaṃ ekakkhaṇe dasasahassilokadhātuvijjotanasamattha-mahābrahmuno pabhāsamudayaṃ abhivihacca bhāsati tapati virocati .Samantapāsādiketi samantato pasādāvahe .
Tañca kho sabbaso saritabbatāyāti āha ‘‘ pasādanīye ’’ ti .
Uttamadamathasamathamanuppatteti kāyavācāhi anuttaraṃ dantabhāvañceva anuttaraṃ cittavūpasamañca sampatte .
Appasādenāti pasādābhāvena , pasādapaṭikkhepena vā assaddhiyena .
Ubhayathāpi noti appasādo macchariyanti ubhayathāpi no eva , atha kho anattamanatāya upārambhādhippāyena apasādento , bhagavato mukhato kiñci desetukāmo vā evamāha .
Tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘ bhagavato panā ’’ tiādimāha .
Atittan ti tittiṃ agacchantaṃ .
Kammabhaṅgan ti kammahāniṃ .
Tikkhapañño esa brāhmaṇo , tathā hi na cirasseva arahattaṃ sacchikarissati .
Kathāpavattanatthampi evamāha –
‘‘ evaṃ ahaṃ imassa kañci dhammaṃ sotuṃ
M1.268 labhissāmī ’’ ti .Veneyyavasenāti attano kasanakāribhāvakittanamukhena vinetabbapuggalavasena .
Oḷārikānīti pākatikāni .
‘‘ Esa uttamadakkhiṇeyyo ’’ ti sañjātabahumāno .
Pāḷiyaṃ ‘‘ yugaṃ vā naṅgalaṃ vā ’’ ti vā -saddo avuttavikappattho .
Tena bījādiṃ saṅgaṇhāti , tasmā bījaṃ vā īsaṃ vā pariggahayottāni vāti ayamattho dassito hoti .
Tathā hi bhagavā brāhmaṇassa paṭivacanaṃ dento ‘‘ saddhā bījan ’’ tiādimāha .
Pubbadhammasabhāgatāyāti paṭhamaṃ gahitadhammasabhāgatāya .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ aṭṭhakathāruḷhameva gahetabbañca saddato atthāpattito vā idha daṭṭhabbaṃ .
Buddhānaṃ ānubhāvo ayaṃ , yadidaṃ pasaṅgāgatadhammamukhena desanaṃ ārabhitvā veneyyavinayanaṃ .
Ananusandhikāti pucchānusandhivasena ananusandhikā .
Evan ti idāni vuccamānākārena .
Etthāti etissā desanāya .
Soti bhagavā .
Tassāti brāhmaṇassa .
Anukampāyāti asabbaññū hi satipi anukampāya pucchitamatte tiṭṭheyya , tathā jānantopi ananukampako , bhagavā pana ubhayadhammapāripūriyā ‘‘ idaṃ apucchitan ’’ ti aparihāpetvā katheti .
Samūlan tiādinā saṅkhepena vuttamatthaṃ vivaranto ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Tattha bījassa kasiyā mūlabhāvo nānantariyato tappamāṇavidhānato cāti āha ‘‘ tasmiṃ … pe … kattabbato ’’ ti .
Tena anvayato byatirekato ca
V1.235 bījassa kasiyā mūlabhāvaṃ vibhāveti .Kusalāti iminā akusalā tato aññathāpi karonti , taṃ pana appamāṇanti dasseti .
Tassāti brāhmaṇassa bījaṭṭhāniyassa dhammassa ca upakārabhāvato .
Dhammasambandhasamatthabhāvatoti tathā vuttadhammassa phalena sambandhituṃ yojetuṃ samatthabhāvato .
Tapo vuṭṭhīti vuttavacanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Saṅkhepato vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘ ayaṃ hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Kassakassa upakārassa bījassa anantaraṃ vuṭṭhi vuccamānā aṭṭhāne vuttā nāma na hoti .
Kasmā ?
Bījassa vappakāle anurūpāya vuṭṭhiyā icchitabbato , tasmā avasāne majjhe vā vuccamānāya dhammasambandhasamatthatā tassā vibhāvitā na siyā .
Attano avisayeti jhānādiuttarimanussadhamme .
Pacchāpīti kasisambhārakathanato pacchāpi .
Vattabboti ekantena vattabbo .
Tadanantaraṃyevāti bījānantaraṃyeva .
Vuccamānā vuṭṭhi samatthā hoti
M1.269 , bījassa phalena sambandhane samatthāti dīpitā hoti anantaravacaneneva tassā āsannaupakārattadīpanato .Sampasādalakkhaṇāti pasīditabbe vatthusmiṃ sammadeva pasīdanalakkhaṇā .
Okappanalakkhaṇāti saddheyyavatthuno evametanti pakkhandanalakkhaṇā .
Mūlabījan tiādīsu mūlameva bījaṃ mūlabījaṃ .
Esa nayo sesesupi bījagāmassa adhippetattā .
Bhūtagāmo pana mūlaṃ bījaṃ etassāti mūlabījantiādinā veditabbo .
Bījabījan ti pañcamaṃ pana paccayantarasamavāye sadisaphaluppattiyā visesakāraṇabhāvato virūhanasamatthe sāraphale niruḷho bījasaddo tadatthasiddhiyā mūlādīsupi kesuci pavattatīti tato nivattanatthaṃ ekena bīja-saddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ bījabījan ’’ ti ‘‘ dukkhadukkhaṃ rūparūpan ’’ ti ca yathā .
Evampi iminā atthena imassapi nippariyāyova bījabhāvoti dassento āha ‘‘ taṃ sabbampi … pe … gacchatī ’’ ti .
Idāni kathañci vattabbe saddhāya opammatte bīje saddhāya bījabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ tattha yathā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Kāmaṃ saddhūpanisaṃ sīlaṃ , tathāpi samādhissa viya sabbesampi anavajjadhammānaṃ ādimūlabhāvato saddhāyapi patiṭṭhā hotīti āha ‘‘ heṭṭhā sīlamūlena patiṭṭhātī ’’ ti .
Yasmā sabbasseva puggalassa saddhāvasena samathavipassanārambho , tasmā sā ‘‘ upari samathavipassanaṅkuraṃ uṭṭhāpetī ’’ ti vuttā .
Tan ti dhaññabījaṃ .
Pathavirasaṃ āporasan ti sasambhārapathavīāpesu labbhamānaṃ rasaṃ .
Gahetvāti paccayaparamparāya gahetvā .
Dhaññaparipākagahaṇatthan ti dhaññaparipākanibbattiatthaṃ .
Rasan ti saddhāsīlamūlahetusamathavipassanābhāvanārasaṃ ādiyitvā .
Ariyamagganāḷenāti ariyamaggasotena ariyaphaladhaññaparipākagahaṇatthan ti ariyaphalameva
V1.236 dhanāyitabbato dhaññaṃ tassa nibbattiatthaṃ .Dhaññanāḷaṃ nāma kaṇḍassa nissayabhūto pacchimadeso , kaṇḍo tabbhantaro taṃnissayoyeva daṇḍo .
Pasavo nāma pupphaṃ .
Vuddhin ti avayavapāripūrivasena vuddhiṃ .
Virūḷhin ti mūlasantānadaḷhatāya viruḷhataṃ .
Vepullan ti pattanāḷādīhi vipulabhāvaṃ .
Khīraṃ janetvāti taruṇasalāṭukabhāvappattiyā taṇḍulassa bījassa bījabhūtaṃ khīraṃ uppādetvā .
Esāti saddhā .
Patiṭṭhahitvāti kammapathākammapathasammādiṭṭhisahitena ādito pavattasīlamattena patiṭṭhahitvā .
Vuddhin tiādīsu suparisuddhāhi sīlacittavisuddhīhi vuddhiṃ , diṭṭhikaṅkhāvitaraṇavisuddhīhi virūḷhiṃ .
Maggāmaggapaṭipadāñāṇadassanavisuddhīhi vepullaṃ patvā .
Ñāṇadassanavisuddhikhīran ti
M1.270 sādurasasuvisuddhibhāvato ñāṇadassanavisuddhisaṅkhātaṃ khīraṃ janetvā .Aneka … pe … phalan ti anekapaṭisambhidā-anekābhiññāṇaparipuṇṇaṃ arahattaphalasīsaṃ nipphādeti .
Bījakiccakaraṇatoti bījakiccassa karaṇato .
Yañhi taṃsadisassa visadisassa ca attano phalassa patiṭṭhāpanasambandhananipphādanasaṅkhātaṃ bījassa kiccaṃ , tassa karaṇato nibbattanato ‘‘ evaṃ saddhā bījakiccan ’’ ti vuttaṃ .
Iminā anaññasādhāraṇaṃ saddhāya kusaladhammānaṃ bījabhāvaṃ dasseti .
Sā cātiādinā tamevatthaṃ samattheti .
Idāni tattha āgamaṃ dassento ‘‘ saddhājāto ’’ tiādimāha .
Tena yathā sappurisūpanissayassa saddhammassavanassa ca , evaṃ anavasesāya sammāpaṭipattiyā saddhā mūlakāraṇanti dasseti .
Indriyasaṃvaro vīriyañca akusaladhamme , dukkarakārikā dhutaṅgañca akusaladhamme ceva kāyañca tapati vibādhatīti tapoti vuccati .
Indriyasaṃvaro adhippeto vīriyassa dhorayhabhāvena gayhamānattā , itaresaṃ vuṭṭhibhāvassa anuyuñjamānattā .
Ādi-saddena kalalaṅgāravuṭṭhiādīnaṃ saṅgaho .
Samanuggahitan ti upagataṃ .
Viruhanāmilāyananipphattivacanehi dhaññabījasantānassa viya tesaṃ vuddhiyā saddhābījasantānassa tapovuṭṭhiyā ādimajjhapariyosānesu upakārataṃ dasseti .
Purimapadesupīti api -saddena parapadesupīti attho daṭṭhabbo ‘‘ hirī me īsā , mano me yottan ’’ ti icchitattā ,‘‘ sati me ’’ ti ettha me-saddo ānetvā yojetabbo .
Udakampi tāva dātabbaṃ hoti nadītaḷākādito ānetvā .
Vīriyabalībadde catubbidhe yojetvā .
Niccakālaṃ atthīti vacanaseso .
Saha vipassanāya maggapaññā adhippetā amatapphalāya kasiyā adhippetattā .
Vipassanā paññā
V1.237 cāti duvidhāpi paññā upanissayā hoti visiṭṭhabhāvato .Tenāha ‘‘ yathā hī ’’ tiādi .
Paññāti pakārehi jānātīti paññā .
Paññavataṃ paññā purato hoti yonisomanasikārassa visesapaccayabhāvato , sahajātādhipatīsu ca ukkaṭṭhabhāvato .
Sirīti sobhaggaṃ .
Sataṃ dhammā saddhādayo , anvāyikāti anugāmino .
Īsābaddhā hotīti hirisaṅkhātaīsāya baddhā hoti
M1.271 , paññāya kadāci appayogato manosīsena samādhi idha vuttoti āha ‘‘ manosaṅkhātassa samādhiyottassā ’’ ti .Samaṃ upanetvā bandhitvā baddharajjukattā samādhiyottaṃ .
Ekato gamanan ti līnaccāraddhasaṅkhātaṃ ekapassato gamanaṃ vāreti .
Majjhimāya vipassanāvīthiyā paṭipādanato kāyādīsu subhasukhaniccattabhāvavigamane paññāya visesapaccayā satīti vuttaṃ –
‘‘ satiyuttā paññā ’’ ti tassā sativippayogāsabbhāvato .
Santatighanādīnaṃ ayaṃ viseso – purimapacchimānaṃ dhammānaṃ nirantaratāya ekībhūtānaṃ viya pavatti santatighanatā , ekasamūhavasena ekībhūtānamiva pavatti samūhaghanatā , dubbiññeyyakiccabhedavasena ekībhūtānamiva pavatti .
Kiccaghanatā , ekārammaṇavasena ekībhūtānamiva pavatti ārammaṇaghanatā .
Sabbesaṃ , sabbāni vā kilesānaṃ mūlasantānakāni sabba … pe … santānakāni .
Anuppayogo hi attho .
Padāletīti bhindati samucchindati .
Sā ca kho ‘‘ padāletī ’’ ti vuttā lokuttarāva paññā anusayappahānassa adhippetattā .
Santatighanādibhedanā pana lokiyāpi hoti vipassanāvasena ghanavinibbhogassa nipphādanato .
Tenāha ‘‘ itarā pana lokikāpi siyā ’’ ti .
Hirīyatīti lajjati , jigucchatīti attho .
Tasmā ‘‘ pāpakehi dhammehī ’’ ti nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ , hetumhi vā karaṇavacanaṃ .
Ottappampi gahitameva , na hi lajjanaṃ nibbhayaṃ pāpabhayaṃ vā alajjanaṃ atthīti .
Rukkhalaṭṭhīti rukkhadaṇḍo .
Tena padesena kasanato visesato naṅgalanti vuccatīti āha ‘‘ īsā yuganaṅgalaṃ dhāretī ’’ ti .
Kāmaṃ paññārahitā hirī atthi , hirirahitā pana paññā natthevāti āha ‘‘ hiri … pe … abhāvato ’’ ti .
Sandhiṭṭhāne kampanābhāvato acalaṃ .
Thirabhāvena asithilaṃ .
Hiripaṭibaddhapaññā paṭipakkhavasena ca asithilabhāvena ca acalā asithilāti āha ‘‘ abbokiṇṇā ahirikenā ’’ ti .
Nāḷiyā minamānapuriso viya ārammaṇaṃ munāti paricchedato jānātīti mano .
Manosīsenāti manaso apadesena .
Taṃsampayuttoti iminā kuntasahacaraṇato puriso kunto viya manasahacaraṇasamādhi ‘‘ mano ’’ ti vuttoti dasseti .
Sārathināti kassakena .
So hi idha balībaddānaṃ sāraṇato pācanato ‘‘ sārathī ’’ ti adhippeto .
Ekābandhanan ti ekābaddhakaraṇaṃ .
Sakakicceti sakakiccena yutte .
Tena hi īsādīsu
M1.272 yathārahaṃ bandhitvā ekābaddhesu katesu naṅgalesu kiccaṃ ijjhati , no aññathāti taṃ ‘‘ sakakicce paṭipādetī ’’ ti vuttaṃ .Avikkhepasabhāvenāti attano avikkhepasabhāvena
V1.238 .Bandhitvāti sahajātādipaccayabhāvena attanā sambandhitvā .
Sakakicceti hirīādīhi yathāsakaṃ kattabbe kicce .
Cirakatādimatthan ti cirabhāsitampi atthaṃ .
Sarati anussarati kāyādiṃ asubhādito nijjhāyati .
Phāletīti padāleti .
Pājenti gamentīti taṃ pājanaṃ .
Idha imasmiṃ sutte ‘‘ pācanan ’’ ti vuttaṃ ja-kārassa ca-kāraṃ katvā .
Phālapācanan ti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ yathā hi brāhmaṇa … pe … satī ’’ ti vuttaṃ .
Idāni tamatthaṃ vitthārato dassento ‘‘ tattha yathā ’’ tiādimāha .
Naṅgalaṃ anurakkhati bhijjanaphālanato .
Purato cassa gacchatīti assa naṅgalassa kassane bhūmiyā vilikhane purato gacchati pubbaṅgamā hoti .
Gatiyoti pavattiyo .
Samanvesamānāti saraṇavasena gavesamānā .
Ārammaṇe vā kāyādike upaṭṭhāpayamānā asubhādivasena paññānaṅgalaṃ rakkhati .
Sabhāvāsabhāvūpagame phālo viya naṅgalassa ‘‘ ārakkhā ’’ ti vuttā ‘‘ sabbānatthato sati rakkhatī ’’ ti katvā .
Tathā hesā ārakkhapaccupaṭṭhānā .
Cirakatacirabhāsitānaṃ asammussanavasena sati paññānaṅgalassa purato hotīti vatvā tassa puratobhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ sati … pe … no pamuṭṭhe ’’ ti āha .
Satipariciteti satiyā paṭṭhāpite .
‘‘ Upaṭṭhāpite ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Saṃsīdituṃ na detīti sakiccakiriyāya saṃsīdanaṃ kātuṃ na deti .
Kosajjasaṅkhātaṃ saṃsīdanaṃ kosajjasaṃsīdanaṃ .
Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ kāyikavācasikasaṃyamassa kathitattā .
Āhāre udare yatoti paribhuñjitabbaāhāre saṃyatabhāvadassanena paribhuñjitabbatāya catūsupi paccayesu saṃyatabhāvo dīpitoti āha ‘‘ āhāramukhenā ’’ tiādi .
Saṃyatabhāvo cettha paccayahetu anesanābhāvoti vuttaṃ ‘‘ nirupakkilesoti attho ’’ ti .
Bhojanasaddo āhāraparibhoge niruḷhoti katvā vuttaṃ ‘‘ bhojane mattaññutāmukhenā ’’ ti .
Paribhuñjanaṭṭhena pana bhojanasaddamukhenāti vutte adhippetattho labbhateva .
Tenāti kāyaguttātiādivacanena .
Na vilumpantīti ‘‘ dīpetī ’’ ti padaṃ ānetvā sambandho .
Dvīhākārehīti
M1.273 adiṭṭhādīnaṃ adiṭṭhādivasena diṭṭhādīnañca diṭṭhādivasenāti evaṃ dvippakārehi .Avisaṃvādanaṃ avitathakathanaṃ .
Chedanaṃ mūlappadese nikantanaṃ .
Lunanaṃ yattha katthaci chedanaṃ .
Uppāṭanaṃ ummūlanaṃ .
Asitenāti dattena , lāyitenāti attho .
Visaṃvādana saṅkhātānaṃ tiṇānaṃ , aṭṭhannaṃ anariyavohārānanti attho .
Yathābhūtañāṇan ti nāma rūpaparicchedakañāṇaṃ .
Saccanti veditabbaṃ aviparītavuttikattā ‘‘ chedakaṃ ’’ chindanakaṃ .
Niddānan ti niddāyakaṃ .
Idameva saccaṃ
V1.239 moghamaññanti diṭṭhi ‘‘ diṭṭhisaccan ’’ ti vuccati .Dvīsu vikappesūti bhāvakattusādhanavasena dvīsu vikappesu .
‘‘ Niddānan ’’ ti upayogavaseneva attho .
Sīlameva ‘‘ soraccan ’’ ti vuttaṃ ‘‘ pāṇātipātādīhi suṭṭhu oratassa kamman ’’ ti katvā .
Saṅkhāradukkhādīnaṃ abhāvato sundarabhāvato sundare nibbāne ārammaṇakaraṇavasena ratattā surato , arahā .
Tassa bhāvo soraccaṃ , arahattaṃ .
Appamocanameva accantāya pamocanaṃ na hoti .
Yadaggena vipassanāya paññāya taṃsahagatavīriyassa ca naṅgaladhorayhatā , tathāpavattakusalabhāvanāya ca kasibhāvo ca , tadaggena tato puretaraṃ pavattapaññāvīriyapāramīnaṃ naṅgaladhorayhatā , tathāpavattakusalabhāvanāya ca kasibhāvo veditabboti dassento ‘‘ yathā hī ’’ tiādimāha .
Dhuraṃ vahatīti dhorayhaṃ .
Yathāvuttaṃ ghanan ti asmimānādibhedaṃ ghanaṃ .
Vahitabbā ādibhūtā dhurā etesaṃ atthīti dhurā , purimadhuravāhakā .
Taṃmūlakā aparaṃ dhuraṃ vahantā dhorayhā .
Dhurā ca dhorayhā ca dhuradhorayhaṃ ekattavasena .
Vahantan ti kasanena pavattantaṃ .
Kāmayogādīhi yogehi khemattā anupaddavattā .
Taṃ nibbānaṃ adhikicca uddissa .
Vāhīyati vipassanāya sahagataṃ .
Abhimukhaṃ vāhīyati maggapariyāpannaṃ .
Khettakoṭin ti khettamariyādaṃ .
Diṭṭhekaṭṭheti diṭṭhiyā sahajātekaṭṭhe pahānekaṭṭhe ca .
Oḷāriketi uparimaggavajjhe upādāya vuttaṃ , aññathā dassanapahātabbāpi dutiyamaggavajjhehi oḷārikāti .
Aṇusahagateti aṇubhūte .
Idaṃ heṭṭhimamaggavajjhe upādāya vuttaṃ .
Sabbakilese avasiṭṭhasabbakilese pajahantaṃ anivattantaṃ gacchati puna pahātabbatāya abhāvato .
Anivattantan ti na nivattantaṃ , yathā nivattanaṃ na
M1.274 hoti , evaṃ gacchatīti attho .Tenāha ‘‘ nivattanarahitan ’’ tiādi .
Etaṃ pana tava dhuradhorayhaṃ .
Evamesā kasīti yathāvuttassa paccāmasanaṃ .
Tenāha ‘‘ nigamanaṃ karonto ’’ ti .
Vuttasseva hi atthassa puna vacanaṃ .
Paññānaṅgalena satiphālaṃ ākoṭetvāti paññāsaṅkhātena naṅgalena saddhiṃ satiphālassa ekābaddhabhāvakaraṇena ākoṭetvā .
Kaṭṭhāti ettha ‘‘ kasī ’’ ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ ‘‘ kaṭṭhā kasī ’’ ti .
Kammapariyosānan ti yathāvuttakasikammassa pariyosānabhūtaṃ .
Yadipi pubbe ‘‘ paññā me yuganaṅgalan ’’ tiādinā attuddesikavasenāyaṃ amatapphalā kasi dassitā , mahākāruṇikassa pana bhagavato desanā sabbassapi sattanikāyassa sādhāraṇā evāti dassento ‘‘ sā kho panesā ’’ tiādimāha .
Divaseyevāti
V1.240 taṃdivase eva .Ādimāhāti ettha ādi -saddena kathāpariyosāne pāṭhapadeso gahitoti tadaññaṃ ‘‘ evaṃ vutte ’’ tiādipāṭhaṃ sandhāya ‘‘ tato parañcā ’’ ti āha .
Kasibhāradvājasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .