5. Bhikkhunīsaṃyuttaṃ
1. Āḷavikāsuttavaṇṇanā
162. Āḷaviyaṃ
V1.195M1.223 jātāti āḷaviyaṃ vijāyitvā saṃvaḍḍhamānā .Tenāha ‘‘ āḷavinagaratoyeva ca nikkhamma pabbajitā ’’ ti .
Dhanaṃ samādapetvāti cetiyassa rājā ekaṃ mukhaṃ , rājaputto ekaṃ , amaccānaṃ jeṭṭhako hutvā senāpati ekaṃ , janapadānaṃ jeṭṭhako hutvā seṭṭhi ekanti evaṃ catūsu mukhesu navakamme kayiramāne seṭṭhinā gahitamukhe kamme olīyamāne eko upāsako ariyasāvako pañca sakaṭasatāni yojāpetvā janapadaṃ gantvā ‘‘ yo yaṃ dātuṃ ussahati hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā sattavidharatanaṃ vā haritālaṃ vā manosilaṃ vā , so dhanaṃ detū ’’ ti samādapetvā yathāladdhaṃ paṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ pesetvā ‘‘ navakammaṃ niṭṭhitan ’’ ti sutvā ekakaṃ āgacchantaṃ antarāmagge corā palibundhitvā tato kiñcipi dhanaṃ alabhantā ‘‘ sace naṃ muñcissāma , anatthaṃ no kareyyā ’’ ti jīvitā voropesuṃ .
Anaparādhe ariyasāvake aparādhakā te corā andhā jātā , tasmā taṃ ṭhānaṃ ‘‘ andhavanan ’’ ti paññāyitthāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Khīṇāsavānaṃ yasmā yattha katthaci cittaviveko hotiyeva upadhivivekassa siddhattā .
Tasmā ‘‘ kāyavivekatthinī ’’ ti vuttaṃ .
Nissaraṇan ti nibbānaṃ sabbasaṅkhatassa nissaṭattā .
Paccavekkhaṇañāṇenāti paccavekkhaṇañāṇena , pageva maggaphalañāṇehīti adhippāyo .
Nibbānapadan ti nibbānasaṅkhātaṃ dhammakoṭṭhāsaṃ .
Vinivijjhanaṭṭhenāti hadayaṃ vinividdhena hadayamhi vijjhitvā dukkhuppādanena khandhānaṃ ete pañca kāmā sattisūlasadisā .
Adhikuṭṭanabhaṇḍikāti āghātanaghaṭikā .
Āḷavikāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Somāsuttavaṇṇanā
163. Ṭhānan ti
V1.196 issariyaṭṭhānaṃ visayajjhattaṃ .Duppasahaṃ akampiyabhāvattā .
Dvaṅgulapaññāyāti ettha itthiyo hi daharakumārikākālato paṭṭhāya
M1.224 odanapacanavidhiṃ anutiṭṭhantiyo ukkhaliyaṃ udakaṃ tāpetvā taṇḍule pakkhipitvā attano buddhiyā tesaṃ pākakālappamāṇaṃ paricchindituṃ tāni dabbiyā uddharitvāpi vaṇṇasaṇṭhānaggahaṇamattena pakkāpakkabhāvaṃ jānituṃ na sakkonti , kevalaṃ pana dvīhi aṅgulīhi uppīḷitakāle eva jānanti , tasmā dvīhaṅgulikehi dubbalapaññattā ‘‘ dvaṅgulapaññā ’’ ti vuccanti .Phalasamāpattiñāṇappavattikittanena catūsu saccesu asammohavihāro dīpito hotīti āha ‘‘ ñāṇamhi vattamānamhīti phalasamāpattiñāṇe pavattamāne ’’ ti .
Vipassantassāti asammohapaṭivedhato visesena passantassa khandhapañcakameva saccābhisamayato pubbabhāge vipassantassa .
Aññaṃ vāti itthipurisato aññaṃ vā kiñci vatthuṃ .
‘‘ Ahaṃ asmī ’’ ti mānadiṭṭhigāhataṇhāgāhavasena gahitavatthusmiṃ yevāti āha ‘‘ ahaṃ asmīti taṇhāmānadiṭṭhivasenā ’’ ti .
Somāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Kisāgotamīsuttavaṇṇanā
164.‘‘ Kisāgotamī ’’ ti ettha kā panāyaṃ kisāgotamī , kissa ayaṃ bhikkhunī hutvā samaṇadhammaṃ matthakaṃ pāpesīti tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ pubbe kirā ’’ tiādimāraddhaṃ .
Aṅgārāvāti addāriṭṭhakavaṇṇaaṅgārā eva jātā .
Dārusākan ti addhamāsakena dāruṃ sākañca āharissāmīti antarāpaṇe antaravīthiṃ gatā .
Siddhatthakan ti sāsapaṃ .
Sālāyan ti anāthasālāyaṃ .
Khuraggeyevāti khurasikhe eva , kesorohanakkhaṇe evāti attho .
Ekamāsīti ettha ma -kāro padasandhikaro .
Saṃhitāvasena ca purimapade vā rassattaṃ .
Parapade vā dīghattanti āha ‘‘ ekā āsī ’’ ti .
Bhāvanapuṃsakametaṃ ‘‘ ekamantaṃ nisīdī ’’ tiādīsu viya .
Puttamaraṇaṃ antaṃ atītaṃ idāni puttamaraṇassa abhāvato .
Tenevāha ‘‘ puttamaraṇaṃ nāma natthī ’’ ti .
Purisaṃ gavesitun ti yathā mayhaṃ purisagavesanā nāma sabbaso natthi , tathā eva puttagavesanāpi natthi , tasmā me puttamaraṇaṃ etadantaṃ , sabbesu khandhādīsu bhavādīsu ca taṇhānandiyā
V1.197 abhāvakathanena sabbasattesu taṇhā sabbasoM1.225 visositā , tassāyeva kārakaavijjākkhandho padālitoti attano nikkilesataṃ pavedentī therī sīhanādaṃ nadīti .Kisāgotamīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Vijayāsuttavaṇṇanā
165. Pañca aṅgāni etassāti pañcaṅgaṃ , pañcaṅgameva pañcaṅgikaṃ , tena pañcaṅgikena .
Ātatan tiādīsu ātataṃ nāma cammapariyonaddhesu bheriādīsu ekatalaṃ tūriyaṃ .
Vitataṃ nāma ubhayatalaṃ .
Ātatavitataṃ nāma tantibaddhavīṇādi .
Susiraṃ vaṃsādi .
Ghanaṃ sammādi .
Tataādivisesopi ātatamevāti ‘‘ cammapariyonaddhesū ’’ ti visesanaṃ .
Ekatalaṃ kumbhathūṇadaddarādi .
Ubhayatalaṃ bherimudiṅgādi .
Cammapariyonaddhaṃ sesaṃ tantibaddhaṃ sabbaṃ ātatavitataṃ nāma , gomukhīādīnampi ettheva saṅgaho daṭṭhabbo .
Vaṃsādīti ādi saddena saṅkhasiṅgānampi saṅgaho .
Sammatāḷa-kaṃsatāḷa-silātāḷa-salākatāḷādi sammādi nāma .
Tattha sammatāḷaṃ nāma daṇḍamayatāḷaṃ , kaṃsamayatāḷaṃ kaṃsatāḷaṃ , silāyaṃ ayopattena ca tāḷanatāḷaṃ .
Sabbe kāmaguṇe .
Uggharitapaggharitaṭṭhenāti upari gharaṇena ca vissandanena ca .
Evan ti ‘‘ iminā pūtikāyenā ’’ ti .
Arūpaṭṭhāyinoti sattādhiṭṭhānenāyaṃ dhammadesanāti āha ‘‘ sabbatthāti sabbesu rūpārūpabhavesū ’’ ti .
Tesaṃ dvinnaṃ rūpārūpabhavānaṃ gahitattā .
Bhavabhāvasāmaññato , tadadhiṭṭhānato gahite kāmabhave .
Avijjātamo vihato aggamaggena samugghātitattā .
Vijayāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā
166. Aggato
M1.226 paṭṭhāyāti sabbaaggato pabhuti yāva mūlā antarāyuttaṃ sammadeva pupphitaṃ sālarukkhaṃ .Vaṇṇadhātusīsena vaṇṇadhātusampannaṃ dutiyaṃ bhikkhuniṃ vadatīti āha ‘‘ tayā sadisā aññā bhikkhunī natthī ’’ ti .
Pakhumasīsena akkhibhaṇḍaṃ vuccatīti āha ‘‘ pakhumantarikāyanti dvinnaṃ akkhīnaṃ majjhe ’’ ti .
Nāsavaṃseti nāsavaṃsamūle .
‘‘ Na passasī ’’ ti vatvā adassane kāraṇaṃ āha ‘‘ vasībhūtamhī ’’ ti .
Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Cālāsuttavaṇṇanā
167. Idan ti
V1.198 idaṃ dassanaṃ .Gāhāpesīti samādāpesi ‘‘ jātiṃ mā rocā ’’ ti .
Aññan ti bandhavadhato aññaṃ chedanādiṃ .
Nivesesīti pavisāpesi .
Cālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Upacālāsuttavaṇṇanā
168. Punappunaṃ … pe … āgacchanti kāraṇassa asamūhatattā .
Santāpito kilesasantāpehi .
Agatīti avisayo .
Upacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Sīsupacālāsuttavaṇṇanā
169. Samaṇisadisāti samaṇaliṅgassa dhāraṇena samaṇisadisā , kassacipi pāsaṇḍassa aruccanato monamaggassa appaṭipajjanato tava samaṇibhāvaṃ nānupassāmīti adhippāyo .
Pāsaṃ ḍentīti pāsaṃ sajjenti , yathā
M1.227 tattha diṭṭhipāse sattānaṃ cittaṃ paṭimukkaṃ hoti , evaṃ sajjentīti attho .Tathābhūtā ca te sattānaṃ citte khittā viya hontīti āha ‘‘ cittesu diṭṭhipāsaṃ khipantīti attho ’’ ti .
Pāse mocetīti diṭṭhipāse sattānaṃ cittasantānato nīharati dhammasudhammatāya .
Tasmāti pāsamocanato pāsaṇḍoti na vuccati .
‘‘ Ito bahiddhāyeva pāsaṇḍā hontī ’’ ti vuttassa atthassa nigamanaṃ .
Evañca katvā sabbepi bāhirakasamaye sandhāya cūḷasīhanādasutte ‘‘ channavuti pāsaṇḍā ’’ ti vuttaṃ .
Pasīdantīti diṭṭhipaṅke saṃsārapaṅke ca pakārehi agādhā osīdanti .
Abhibhavitvāti sabbasaṃkilesappahānena abhibhuyya atikkamitvā .
Ajitoti ajini avijayattā .
Sabbāni akusalakammāni kusalakammāni ca khīṇāni etthāti sabbakammakkhayo , arahattaṃ .
Upadhayo sammadeva khīyanti etthāti upadhisaṅkhayo , nibbānaṃ .
Sīsupacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Selāsuttavaṇṇanā
170. Kenidaṃ
V1.199 pakataṃ bimban ti idaṃ attabhāvasaññitaṃ bimbaṃ brahmā-visaṇupurisa-pajāpatiādīsu kena kataṃ nimmitaṃ nibbattitanti kattabbamohaṃ nāma kātukāmo pucchati .Aghan ti aghavatthu .
Tenāha ‘‘ dukkhapatiṭṭhānattā ’’ ti .
Hetunirodhenāti taṇhāsaṅkhatassa hetuno anuppādanirodhena .
Paccayavekallenāti tadavasiṭṭhakilesābhisaṅkhārādipaccayassa vekallabhāvena , apaccayabhāvūpagamanenāti attho .
Selāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Vajirāsuttavaṇṇanā
171. Suddhasaṅkhārapuñjeti rūpārūpavibhāge kilesasaṅkhārasamūhe .
Paramatthatoti sabhāvena .
Yathā na hi sattasaññitasaṅkhārapuñjo nāma paramatthato
M1.228 upalabbhati , evaṃ tabbinimutto nāma koci na upalabbhati avijjamānattā .Vijjamānesūti yathāpaccayasampattiyā labbhamānesu .
Tenākārenāti itthipurisādiākārena .
Vavatthitesūti paccekaṃ paccayavisesasamuṭṭhitaṃ saṇṭhānavisesaṃ upādāya ‘‘ puriso hatthī asso ’’ tiādinā abhisaṅgato pavattesu .
Sammutīti sattoti vohāro .
Tenāha ‘‘ samaññāmattamevā ’’ ti .
Pañcakkhandhadukkhan ti pañcakkhandhasaññitaṃ dukkhaṃ .
Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā ‘‘ saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ’’ ti ( dī . ni .2.387; ma . ni .1.120;3.373; vibha .202) añño neva sambhoti yathāvuttadukkhato aññassa saṅkhatadhammassa abhāvato .
Na nirujjhatīti tato aññaṃ na nirujjhati , uppādato hoti nirodhoti .
Vajirāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Bhikkhunīsaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .