8. Sakalikasuttavaṇṇanā
38. Tan ti uyyānaṃ saṅkhaṃ gatanti sambandho .
Dhanunā sarena gahanti pothayanti bādhentīti dhanuggahā .
Taṃ sampaṭicchīti tassā silāya heṭṭhābhāgena uggantvā sampaṭicchi .
Satthu puññānubhāvena
V1.101 upahatattā sayampi paripatantī vātaṃ upatthambheti .Abhihani satthārā anāvajjitattā .
Tañca kho kammaphalavasenāti daṭṭhabbaṃ .
Tato eva tato paṭṭhāya bhagavato aphāsu jātan ti etenapi upādiṇṇakasarīre nāma aniṭṭhāpi samphassakā patanti eva tathārūpena kammunā katokāseti dasseti .
Ayaṃ
M1.114 vihāroti gijjhakūṭavihāro .Ujjaṅgalo na kattabbaparo .
Visamoti bhūmibhāgavasena visamo .
Sivikākārena sajjito mañco eva mañcasivikā .
Bhusāti daḷhā .
Dukkhāti dukkhamā duttitikkhā .
Kharāti kakkasā .
Kaṭukāti aniṭṭhā .
Asātāti na sātā appiyā .
Na appetīti na upeti .
Na appāyantīti na khamanti .
Vedanādhivāsanakhantiyā satisampajaññayuttattā sabbasattaṭṭhitāhārasamudayavatthujātassa ādīnavanissaraṇānaṃ pageva suppaṭividitattā yathā samudācāro cittaṃ nābhibhavati , evaṃ sammadeva upaṭṭhāpitasatisampajaññattā vuttaṃ ‘‘ vedanādhivāsana … pe … hutvā ’’ ti .
Apīḷiyamānoti abādhiyamāno .
Kāmaṃ aniṭṭhāya vedanāya phuṭṭho tāya apīḷiyamāno nāma natthi , pariññātavatthukattā pana tassā vase avattamāno ‘‘ avihaññamāno ’’ ti vutto .
Tenāha ‘‘ samparivattasāyitāya vedanānaṃ vasaṃ agacchanto ’’ ti .
Sīhaseyyan ti ettha sayanaṃ seyyā , sīhassa viya seyyā sīhaseyyā , taṃ sīhaseyyaṃ .
Atha vā sīhaseyyan ti seṭṭhaseyyaṃ uttamaseyyaṃ .
Svāyamattho aṭṭhakathāyameva āgamissati .
‘‘ Vāmena passena sentī ’’ ti evaṃ vuttā kāmabhogiseyyā .
Dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi dakkhiṇahatthassa sarīraggahaṇādiyogakkhamato .
Purisavasena cetaṃ vuttaṃ .
Ekena passena sayituṃ na sakkonti dukkhuppattito .
Ayaṃ sīhaseyyāti ayaṃ yathāvuttā sīhaseyyā .
Tejussadattāti iminā sīhassa abhītabhāvaṃ dasseti .
Bhīrukajātikā hi sesamigā attano āsayaṃ pavisitvā utrāsabahulā santāsapubbakaṃ yathā tathā sayanti , sīho pana abhirukabhāvato satokārī bhikkhu viya satiṃ upaṭṭhapetvāva sayati .
Tenāha ‘‘ dve purimapāde ’’ tiādi .
Purimapādeti dakkhiṇapurimapāde vāmassa purimapādassa ṭhapanavasena dve purimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā .
Pacchimapādeti dve pacchimapāde .
Vuttanayeneva idhāpi ekasmiṃ ṭhāne ṭhapanaṃ veditabbaṃ .
Ṭhitokāsasallakkhaṇaṃ abhīrukabhāveneva .
Sīsaṃ pana ukkhipitvātiādinā vuttasīhakiriyā anutrāsapabujjhanaṃ viya abhīrukabhāvasiddhā dhammatāvasenevāti veditabbā .
Sīhavijambhitavijambhanaṃ ativelaṃ ekākārena ṭhapitānaṃ sarīrāvayavānaṃ
M1.115 gamanādikiriyāsu yoggabhāvāpādanatthaṃ .Tikkhattuṃ sīhanādanadanaṃ appesakkhamigajātapariharaṇatthaṃ .
Seti
V1.102 abyāvaṭabhāvena pavattati etthāti seyyā , catutthajjhānameva seyyā catutthajjhānaseyyā .Kiṃ panettha taṃ catutthajjhānanti ?
Ānāpānacatutthajjhānaṃ .
Tato hi vuṭṭhahitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anukkamena aggamaggaṃ adhigantvā tathāgato jātoti .
‘‘ Tayidaṃ padaṭṭhānaṃ nāma , na seyyā , tathāpi yasmā ‘ catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantaraṃ bhagavā parinibbāyī ’ ti mahāparinibbāne ( dī . ni .2.219) āgataṃ .
Tasmā lokiyacatutthajjhānasamāpatti eva tathāgataseyyā ’’ ti keci .
Evaṃ sati parinibbānakālikāva tathāgataseyyāti āpajjati ;
na ca tathāgato lokiyacatutthajjhānasamāpajjanabahulo vihāsi .
Aggaphalavasena pavattaṃ panettha catutthajjhānaṃ veditabbaṃ .
Tattha yathā sattānaṃ niddupagamalakkhaṇā seyyā bhavaṅgacittavasena hoti , sā ca nesaṃ paṭhamaṃ jātisamanvayā yebhuyyavuttikā , evaṃ bhagavato ariyajātisamanvayaṃ yebhuyyavuttikaṃ aggaphalabhūtaṃ catutthajjhānaṃ tathāgataseyyāti veditabbā .
Sīhaseyyā nāma seṭṭhaseyyāti āha ‘‘ uttamaseyyā ’’ ti .
‘‘ Kālaparicchedaṃ katvā yathāparicchedaṃ uṭṭhahissāmī ’’ ti evaṃ tadā manasikārassa akatattā pāḷiyaṃ ‘‘ uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā ’’ ti na vuttanti āha ‘‘ uṭṭhānasaññanti panettha na vuttan ’’ ti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ gilānaseyyā hesā ’’ ti .
Sā hi cirakālappavattikā hoti .
Visuṃ visuṃ rāsivasena anāgantvā ekajjhaṃ puñjavasena āgatattā vuttaṃ ‘‘ sabbāpi tā ’’ ti .
Tenāha ‘‘ sattasatā ’’ ti .
Vikāramattampīti vedanāya asahanavasena pavattanākāramattampi .
Susammaṭṭhakañcanaṃ viyāti sammaṭṭhasusajjitasuvaṇṇaṃ viya .
Dhammālapanan ti asaṅkhārikasamuppannasabhāvālapanaṃ .
Samullapitañhi ākārasamānavacanametaṃ .
Nāgo viya vāti pavattatīti nāgavo .
Tassa bhāvo nāgavatā .
Vibhattilopena hesa niddeso , mahānāgahatthisadisatāyāti attho .
Byattuparicaraṇaṭṭhenāti byattaṃ uparūpari attano kiriyācaraṇena .
Ājānīyoti sammāpatitaṃ dukkhaṃ sahanto
M1.116 attanā kātabbakiriyaṃ dhīro hutvā nitthārako .Kāraṇākāraṇajānanenāti niyyānikāniyyānikakaraṇañātatāya .
Tenevaṭṭhenāti appaṭisamaṭṭheneva .
‘‘ Mutto moceyyan ’’ tiādi dhuravāhaṭṭhena .
Nibbisevanaṭṭhenāti rāgādivisavigatabhāvena .
Aniyamitāṇattīti anuddesikaṃ āṇāpanaṃ .
Sāmaññakatopi samādhisaddo pakaraṇato idha visesatthoti āha ‘‘ samādhinti arahattaphalasamādhin ’’ ti .
Paṭippassaddhivasena sabbakilesehi suṭṭhu
V1.103 vimuttanti suvimuttaṃ .Abhinataṃ nāma ārammaṇe abhimukhabhāvena pavattiyā .
Apanataṃ apagamanavasena pavattiyā , vimukhatāyāti attho .
Lokiyajjhānacittaṃ viya vipassanā viya ca sasaṅkhārena sappayogena tadaṅgappahānavikkhambhanapahānavasena ca vikkhambhetvā na adhigataṃ na ṭhapitaṃ , kiñcarahi kilesānaṃ sabbaso chinnatāyāti āha ‘‘ chinnattā vataṃ phalasamādhinā samāhitan ’’ ti .
Atikkamitabban ti ācārātikkamavasena laṅghitabbaṃ .
Sā pana laṅghanā āsādanā ghaṭṭanāti āha ‘‘ ghaṭṭetabban ’’ ti .
Pañcavedā nāma – iruvedo , yajuvedo , sāmavedo , āthabbaṇavedo , itihāso cāti evaṃ itihāsapañcamānaṃ vedānaṃ .
‘‘ Caran ’’ ti vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘ carantā ’’ ti , tapantāti attho .
Hīnattarūpāti hīnādhimuttikatāya nihīnacittasabhāvā .
Vimuttikatāya abhāvato nibbānaṅgamā na honti .
Arahattādhigamakammassa abhabbatāya parihīnatthā .
Ajjhotthaṭāti abhibhūtā .
Tādiseheva sīlehīti gosīlādīhi .
Baddhāti samādapetvā pavattanavasena anubaddhā .
Lūkhaṃ tapan ti attakilamathānuyogaṃ .
Taṃ pana ekadesena dassento ‘‘ pañcātapatāpanan ’’ tiādimāha .
‘‘ Evaṃ paṭipannassa mokkho natthi , evaṃ paṭipannassa vaṭṭato mutti atthī ’’ ti vadantī sā attato sāsanassa niyyānabhāvo kathito nāma hotīti āha ‘‘ sāsanassa niyyānikabhāvaṃ kathentī ’’ ti .
Ādin ti gāthādvayaṃ .
Sakalikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .