4. Issattasuttavaṇṇanā
135. Aṭṭhuppattikoti ettha kā assa aṭṭhuppatti ?
Titthiyānaṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca alābhāya ayasāya parisakkanaṃ .
Taṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ bhagavato kirā ’’ tiādi vuttaṃ .
Yathā taṃ sabbadisāsu yamakamahāmegho uṭṭhahitvā mahāoghaṃ viya sabbā pāramiyo ‘‘ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ dassāmā ’’ ti sampiṇḍitā viya lābhasakkāramahoghaṃ nibbattayiṃsu .
Tato tato annapānayānavatthamālāgandhavilepanādihatthā khattiyabrāhmaṇādayo āgantvā –
‘‘ kahaṃ bhagavā , kahaṃ
V1.172 devadevo narāsabho lokanātho ’’ ti bhagavantaṃ pariyesanti , sakaṭasatehipi paccaye āharitvā okāsaṃ alabhamānā samantā gāvutappamāṇampi sakaṭadhurena sakaṭadhuraṃ āhacca tiṭṭhanti ceva anuvattanti ca andhakavindabrāhmaṇādayo viya .Sabbaṃ khandhake ( mahāva .282) tesu tesu suttesu ca āgatanayena veditabbaṃ .
Yathā ca bhagavato , evaṃ bhikkhusaṅghassapi .
Vuttampi –
‘‘ tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara … pe … parikkhārānaṃ , bhikkhusaṅghopi kho ’’ tiādi ( udā .38), tathā ‘‘ yāvatā kho , cunda , etarahi
M1.197 saṅgho vā gaṇo vā loke uppanno , nāhaṃ , cunda , aññaṃ ekaṃ saṅghampi ekaṃ gaṇampi samanupassāmi evaṃ lābhaggayasaggappattaṃ , yatharivāyaṃ , cunda , bhikkhusaṅgho ’’ ti ( dī . ni .3.176).Evan ti idāni vuccamānākārena .
Nijjhattin ti saññattiṃ .
Nan ti kathaṃ .
Evaṃ pucchituṃ ayuttaṃ titthiyānaṃ kathā mahājanasannipāte niyyātitā hotīti .
Tasmiṃ dātabbaṃ , cittappasādamattena dentepi hi puññaṃ pavaḍḍhati .
Ārocitaṃ attanoti adhippāyo .
Bhagavāti satthu āmantanaṃ .
Cittaṃ nāma yathāpaccayaṃ pavattamānaṃ nigaṇṭhā … pe … pasīdati pasannassāti adhippāyo .
Pubbe avisesato deyyadhammassa dātabbaṭṭhānaṃ nāma pucchitaṃ , idāni tassa mahapphalabhāvakaro dakkhiṇeyyavisesoti āha ‘‘ aññaṃ tayā paṭhamaṃ pucchitaṃ , aññaṃ pacchā ’’ ti .
Sallakkhehi etaṃ .
Pacchimaṃ purimena saddhiṃ ānehīti adhippāyo .
Pucchitassa nāma pañhassa kathanaṃ mayhameva bhāro .
Samupabyūḷhoti ekato senāya rāsivasena sampiṇḍitoti attho .
Tenāha ‘‘ rāsibhūto ’’ ti .
Asikkhitoti sattaṭṭhasaṃvaccharāni dhanusippena sikkhito .
Dhanusippaṃ sikkhitvāpi koci katahattho na hoti , ayaṃ pana asikkhito na katahattho , poṅkhānupoṅkhabhāvoyeva byāmamuṭṭhibandho .
Tiṇapuñjamattikāpuñjādīsūti ādi -saddena paṃsupuñjavālukapuñjasāraphalakaayoghanādike saṅgaṇhāti .
Akataparicayoti tesaṃ santikā vijjhanaṭṭhena akataparicayo .
Rājarājamahāmattādike upecca asanaṃ upāsanaṃ , na kataṃ upāsanaṃ etenāti akatūpāsano .
Asikkhitatādinā bhīrubhāvena vā kāyassa chambhanaṃ saṅkampanaṃ uttāso etassa atthīti chambhīti āha ‘‘ pavedhitakāyo ’’ ti .
Dakkhiṇeyyatāya adhippetattā ‘‘ arahattamaggena kāmacchando pahīno hotī ’’ ti āha .
Accantappahānassa icchitattā tatiyeneva kukkuccaṃ pahīnaṃ hoti paṭighasampayogaṃ .
Asekkhassa ayanti asekkhaṃ , sīlakkhandho .
Tayidaṃ na aggaphalaṃ sīlameva adhippetaṃ , atha kho yaṃ kiñci asekkhasantāne pavattaṃ sīlaṃ , lokuttaro eva na adhippeto sikkhāya jātattā , evaṃ vimuttikkhandhopīti
V1.173 .Sekkhassa esoti vā , apariyositasikkhattā sayameva sikkhatīti vā sekkho , catūsu maggesu
M1.198 heṭṭhimesu ca tīsu phalesu sīlakkhandho .Upari sikkhitabbābhāvato asekkho .
Vuḍḍhippatto sekkhoti asekkho .
Aggaphalabhūto sīlakkhandho vucceyya , aṭṭhakathāyaṃ pana vipassakassa sīlassa adhippetattā tathā attho vutto .
Sabbatthāti ‘‘ asekkhenā ’’ tiādīsu .
Ettha ca yathā sīlasamādhipaññākkhandhā missakā adhippetā , evaṃ vimuttikkhandhāpīti tadaṅgavimuttiādayopi veditabbā , na paṭippassaddhivimutti eva .
Yena sippena issāso hoti , taṃ issattan ti āha ‘‘ ususippan ’’ ti .
Yassā vāyodhātuyā vasena sarīraṃ sañjātathāmaṃ hoti , taṃ balapaccayaṃ sandhāyāha ‘‘ balaṃ nāma vāyodhātū ’’ ti .
Samappavattito hi visamappavattinivārakadhātu balaṃ nāma , tena tato aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi .
Yasmā arahā eva ekantato sorato , tassa bhāvo soraccan ti āha ‘‘ soraccanti arahattan ’’ ti .
Ete dveti khanti soraccanti ete dve dhammā .
Pānīyaṃ pivanti etthāti papā , yo koci jalāsayo yaṃ kiñci pānīyaṭṭhānanti āha ‘‘ caturassapokkharaṇīādīnī ’’ ti .
Udakavikūlādīsu kamanti atikkamanti etehīti saṅkamanāni , setuādīni .
Setukaraṇayuttaṭṭhāne setuṃ , caṅkamanakaraṇayuttaṭṭhāne caṅkamanaṃ , maggakaraṇayuttaṭṭhāne maggaṃ kareyyāti ayamettha adhippāyo .
Tenāha ‘‘ paṇṇāsā ’’ tiādi .
Bhikkhācāravattan ti ariyānaṃ hitaṃ vattapaṭipattiṃ .
Dentopīti pi -saddena akhīṇāsavassa dentopīti imamatthaṃ dasseti yassa kassacipi dentenapi kammaphalaṃ saddahitvā vippasannacitteneva dātabbattā .
Thanayan ti idaṃ tassa mahāmeghabhāvadassanaṃ , yo hi mahāvassaṃ vassati , so gajjanto vijjummālaṃ vissajjento pavassati .
Abhisaṅkharitvā samodhānetvāti khādanīyassa vividhajātiyāni sampiṇḍetvā .
Tenāha ‘‘ rāsiṃ katvā ’’ ti .
Pakiraṇaṃ nāma vikiraṇampi hoti anekatthattā dhātūnanti āha ‘‘ vikiratī ’’ ti .
Pakiranto viya vā dānaṃ detīti iminā guṇakhettameva apariyesitvā karuṇākhettepi mahādānaṃ pavattetīti dasseti .
Tena ‘‘ pakiretī ’’ ti
M1.199 vadantena bhagavatā aṭṭhuppattiyaṃ āgatatitthiyavādena appaṭisedhitatāpi dīpitā hoti .Puññadhārāti puññamayadhārā puññābhisandā .
Sinehayantīti thūladhārenapi sinehena siniddhaṃ karontī .
Kiledayantīti allabhāvaṃ pāpayantī .
Yathāyaṃ puññadhārā
V1.174 dātāraṃ anto sineheti pūreti abhisandeti , evaṃ paṭiggāhakānampi anto sineheti pūreti abhisandeti .Tenevāha ‘‘ dadaṃ piyo hoti bhajanti naṃ bahū ’’ tiādi ( a . ni .5.34) evaṃ santepi ‘‘ dātāraṃ abhivassatī ’’ ti vuttattā aṭṭhakathāyaṃ dāyakavaseneva ‘‘ sinehetī ’’ ti vuttaṃ , yasmā vā paṭiggāhakassa sinehuppatti āmisanissitāti dāyakavaseneva vuttaṃ .
Issattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .