Issues
Itivuttaka-aṭṭhakathā
Itivuttaka-aṭṭhakathā

2. Cakkhusuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Cakkhusuttavaṇṇanā

61. Dutiye cakkhūnīti cakkhantīti cakkhūni , samavisamaṃ ācikkhantāni viya pavattantīti attho .
Atha vā cakkhanaṭṭhena cakkhūni .
Kimidaṃ cakkhanaṃ nāma ?
Assādanaṃ , tathā hi vadanti ‘‘ madhuṃ cakkhati byañjanaṃ cakkhatī ’’ ti imāni ca ārammaṇarasaṃ anubhavantāni assādentāniP2.27 viya hontīti cakkhanaṭṭhena cakkhūni .
Tāni pana saṅkhepato dve cakkhūni – ñāṇacakkhu , maṃsacakkhu cāti .
Tesu maṃsacakkhu heṭṭhā vuttameva .
Ñāṇacakkhu dibbacakkhu , paññācakkhūti idha dvidhā katvā vuttaṃ .
TatthaM0.197 dibbacakkhūti dibbasadisattā dibbaṃ .
Devatānañhi sucaritakammanibbattaṃ pittasemharuhirādīhiV0.182 apalibuddhaṃ upakkilesavimuttatāya dūrepi ārammaṇaggahaṇasamatthaṃ dibbaṃ pasādacakkhu hoti .
Idañcāpi vīriyabhāvanābalanibbattaṃ ñāṇacakkhu tādisamevāti dibbasadisattā dibbaṃ , dibbavihāravasena paṭiladdhattā attano ca dibbavihārasannissitattā ālokapariggahena mahājutikattā .
Tirokuṭṭādigatarūpadassanena mahāgatikattāpi dibbaṃ .
Taṃ sabbaṃ saddasatthānusārena veditabbaṃ .
Dassanaṭṭhena cakkhukiccakaraṇena cakkhumivātipi cakkhu , dibbañca taṃ cakkhu cāti dibbacakkhu .
Pajānātīti paññā .
Kiṃ pajānāti ?
Cattāri ariyasaccāni ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ tiādinā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Pajānātīti kho , āvuso , tasmā paññāti vuccati .
Kiñca pajānāti ?
Idaṃ dukkhan ’’ tiādi ( ma . ni .1.449).
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ paññāpanavasena paññā .
Kinti paññāpeti ?
Aniccanti paññāpeti , dukkhanti paññāpeti , anattāti paññāpetī ’’ ti vuttaṃ .
Sā panāyaṃ lakkhaṇādito yathāsabhāvapaṭivedhalakkhaṇā , akkhalitapaṭivedhalakkhaṇā vā kusalissāsakhittausupaṭivedho viya , visayobhāsanarasā padīpo viya , asammohapaccupaṭṭhānā araññagatasudesako viya .
Visesato panettha āsavakkhayañāṇasaṅkhātā paññā catusaccadassanaṭṭhena paññācakkhūti adhippetā .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .15).
Etesu ca maṃsacakkhu parittaṃ , dibbacakkhu mahaggataṃ , itaraṃ appamāṇaṃ .
Maṃsacakkhu rūpaṃ , itarāni arūpāni .
Maṃsacakkhu dibbacakkhu ca lokiyāni sāsavāni rūpavisayāni , itaraṃ lokuttaraṃ anāsavaṃ catusaccavisayaṃ .
Maṃsacakkhu abyākataṃ , dibbacakkhu siyā kusalaṃP2.28 siyā abyākataṃ , tathā paññācakkhu .
Maṃsacakkhu kāmāvacaraṃ , dibbacakkhu rūpāvacaraṃ , itaraṃ lokuttaranti evamādi vibhāgā veditabbā .
Gāthāsu anuttaran ti paññācakkhuṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi āsavakkhayañāṇabhāvato anuttaraṃ .
Akkhāsi purisuttamoti purisānaṃ uttamo aggoM0.198 sammāsambuddho desesi .
Uppādoti maṃsacakkhussa pavatti .
Maggoti upāyo , dibbacakkhussa kāraṇaṃ .
Pakaticakkhumato eva hi dibbacakkhuV0.183 uppajjati , yasmā kasiṇālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhuñāṇassa uppādanaṃ , so ca kasiṇamaṇḍale uggahanimittena vinā natthīti .
Yatoti yadā .
Ñāṇan ti āsavakkhayañāṇaṃ .
Tenevāha ‘‘ paññācakkhu anuttaran ’’ ti .
Yassa cakkhussa paṭilābhāti yassa ariyassa paññācakkhussa uppattiyā bhāvanāya sabbasmā vaṭṭadukkhato pamuccati parimuccatīti .
Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .