9. Taṇhāsuttavaṇṇanā
58. Navame taṇhāyanaṭṭhena taṇhā , rūpādivisayaṃ tasatīti vā taṇhā .
Idāni taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ kāmataṇhā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha pañcakāmaguṇiko rāgo kāmataṇhā .
Rūpārūpabhavesu chandarāgo jhānanikanti sassatadiṭṭhisahagato rāgo bhavavasena patthanā ca bhavataṇhā .
Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo vibhavataṇhā .
Apica pacchimataṇhādvayaṃ ṭhapetvā sesā sabbāpi taṇhā kāmataṇhā eva .
Yathāha –
‘‘ Tattha katamā bhavataṇhā ?
Sassatadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati bhavataṇhā .
Tattha katamā vibhavataṇhā ?
Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo , ayaṃ vuccati vibhavataṇhā
P2.20 .Avasesā taṇhā kāmataṇhā ’’ ti ( vibha .916).
Imā
M0.190V0.175 ca tisso taṇhā rūpataṇhā … pe … dhammataṇhāti visayabhedato paccekaṃ chabbidhāti katvā aṭṭhārasa honti .Tā ajjhattarūpādīsu aṭṭhārasa , bahiddhārūpādīsu aṭṭhārasāti chattiṃsa , iti atītā chattiṃsa , anāgatā chattiṃsa , paccuppannā chattiṃsāti vibhāgato aṭṭhasataṃ honti .
Puna saṅgahe kariyamāne kālabhedaṃ anāmasitvā gayhamānā chattiṃseva honti , rūpādīnaṃ ajjhattikabāhiravibhāge akariyamāne aṭṭhāraseva , rūpādiārammaṇavibhāgamatte gayhamāne chaḷeva , ārammaṇavibhāgampi akatvā gayhamānā tissoyeva hontīti .
Gāthāsu taṇhāyogenāti taṇhāsaṅkhātena yogena , kāmayogena , bhavayogena ca .
Saṃyuttāti sambandhā , bhavādīsu saṃyojitā vā .
Tenevāha ‘‘ rattacittā bhavābhave ’’ ti .
Khuddake ceva mahante ca bhave laggacittāti attho .
Atha vā bhavoti sassatadiṭṭhi , abhavoti ucchedadiṭṭhi .
Tasmā bhavābhave sassatucchedadiṭṭhīsu sattavisattacittāti .
Etena bhavataṇhā , vibhavataṇhā ca dassitā .
Imasmiṃ pakkhe ‘‘ taṇhāyogenā ’’ ti iminā kāmataṇhāva dassitāti veditabbā .
Te yogayuttā mārassāti te evaṃbhūtā puggalā mārassa pāsasaṅkhātena yogena yuttā baddhā .
Rāgo hi mārayogo mārapāsoti vuccati .
Yathāha –
‘‘ Antalikkhacaro pāso , yvāyaṃ carati mānaso ;
Tena taṃ bādhayissāmi , na me samaṇa mokkhasī ’’ ti .( saṃ . ni .1.151; mahāva .33);
Catūhi yogehi anupaddutattā yogakkhemaṃ , nibbānaṃ arahattañca , tassa anadhigamena ayogakkhemino .
Uparūpari kilesābhisaṅkhārānaṃ jananato janā , pāṇino .
Rūpādīsu sattā visattāti sattā .
‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;
Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccatī ’’ ti .
–
Evaṃ vuttaṃ khandhādīnaṃ aparāparuppattisaṅkhātaṃ saṃsāraṃ gacchanti , tato na muccanti .
Kasmā ?
Taṇhāyogayuttattā
P2.21 .Jātimaraṇagāmino punappunaṃ jananamaraṇasseva upagamanasīlāti .
Ettāvatā vaṭṭaṃ
V0.176 dassetvā idāni vivaṭṭaṃ dassetuṃM0.191 ‘‘ ye ca taṇhaṃ pahantvānā ’’ ti gāthamāha .Sā heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyāva .
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .