10. Somanassasuttavaṇṇanā
37. Dasame sukhasomanassabahuloti ettha sukhan ti kāyikaṃ sukhaṃ , somanassan ti cetasikaṃ .
Tasmā yassa kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ abhiṇhaṃ pavattati , so sukhasomanassabahuloti vutto .
Yonīti ‘‘ catasso kho imā , sāriputta , yoniyo ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.152) khandhakoṭṭhāso yonīti āgato .
‘‘ Yoni hesā , bhūmija , phalassa adhigamāyā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.226) kāraṇaṃ .
‘‘ Na
V0.99 cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmi , yonijaṃ mattisambhavan ’’ ti ca .( ma . ni .2.457; dha . pa .396; su . ni .625);‘‘ Tamenaṃ kammajā vātā nibbattitvā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ samparivattetvā mātu yonimukhe sampaṭipādentī ’’ ti ca ādīsu passāvamaggo .
Idha pana kāraṇaṃ
M0.108 adhippetaṃ .Assāti anena .
Āraddhāti paṭṭhapitā paggahitā paripuṇṇā sampāditā vā .
Āsavānaṃ
P1.114 khayāyāti ettha āsavantīti āsavā , cakkhutopi … pe … manatopi savanti pavattantīti vuttaṃ hoti .Dhammato yāva gotrabhū , okāsato yāva bhavaggā savantīti vā āsavā .
Ete dhamme etañca okāsaṃ anto karitvā pavattantīti attho .
Antokaraṇattho hi ayaṃ ākāro .
Cirapārivāsiyaṭṭhena madirādayo āsavā viyātipi āsavā .
Loke hi cirapārivāsikā madirādayo āsavāti vuccanti .
Yadi ca cirapārivāsiyaṭṭhena āsavā , ete eva bhavituṃ arahanti .
Vuttaṃ hetaṃ –
‘‘ purimā , bhikkhave , koṭi na paññāyati avijjāya , ito pubbe avijjā nāhosī ’’ tiādi ( a . ni .10.61).
Āyataṃ saṃsāradukkhaṃ savanti pasavantītipi āsavā .
Purimāni cettha nibbacanāni yattha kilesā āsavāti āgatā , tattha yujjanti ;
pacchimaṃ kammepi .
Na kevalañca kammakilesā eva āsavā , apica kho nānappakārā upaddavāpi .
Abhidhamme hi ‘‘ cattāro āsavā – kāmāsavo , bhavāsavo , diṭṭhāsavo , avijjāsavo ’’ ti ( dha . sa .1102) kāmarāgādayo kilesā āsavāti āgatā .
Suttepi ‘‘ nāhaṃ , cunda , diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemī ’’ ti ( dī . ni .3.182) ettha vivādamūlabhūtā kilesā āsavāti āgatā .
‘‘ Yena devūpapatyassa , gandhabbo vā vihaṅgamo ;
Yakkhattaṃ yena gaccheyya , manussattañca abbaje ;
Te mayhaṃ , āsavā khīṇā , viddhastā vinaḷīkatā ’’ ti .( a . ni .4.36)–
Ettha tebhūmakaṃ kammaṃ avasesā ca akusalā dhammā .
‘‘ Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti ( pārā .39) ettha parūpaghātavippaṭisāravadhabandhādayo ceva apāyadukkhabhūtā nānappakārā upaddavā ca .
Te
V0.100 panete āsavā vinaye ‘‘ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya , samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti dvedhā āgatā .Saḷāyatane ‘‘ tayome , āvuso , āsavā – kāmāsavo , bhavāsavo , avijjāsavo ’’ ti
M0.109P1.115 ( saṃ . ni .4.321) tidhā āgatā .Tathā aññesu suttantesu .
Abhidhamme teyeva diṭṭhāsavena saddhiṃ catudhā āgatā .
Nibbedhikapariyāye pana ‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā nirayagamanīyā , atthi āsavā tiracchānayonigamanīyā , atthi āsavā pettivisayagamanīyā , atthi āsavā manussalokagamanīyā , atthi āsavā devalokagamanīyā ’’ ti ( a . ni .6.63) pañcadhā āgatā .
Kammameva cettha āsavāti adhippetaṃ .
Chakkanipāte ‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā saṃvarā pahātabbā ’’ tiādinā ( a . ni .6.58) nayena chadhā āgatā .
Sabbāsavapariyāye teyeva dassanapahātabbehi dhammehi saddhiṃ sattadhā āgatā .
Idha pana abhidhammapariyāyena cattāro āsavā adhippetāti veditabbā .
Khayāyāti ettha pana ‘‘ yo āsavānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānan ’’ ti āsavānaṃ sarasabhedo āsavānaṃ khayoti vutto .
‘‘ Jānato ahaṃ , bhikkhave , passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmī ’’ ti ( ma . ni .1.15) ettha āsavānaṃ khīṇākāro natthibhāvo accantaṃ asamuppādo āsavakkhayoti vutto .
‘‘ Sekhassa sikkhamānassa , ujumaggānusārino ;
Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ , tato aññā anantarā ’’ ti .( itivu .62)–
Ettha ariyamaggo āsavakkhayoti vutto .
‘‘ Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī ’’ ti ( ma . ni .1.438) ettha phalaṃ .
‘‘ Paravajjānupassissa , niccaṃ ujjhānasaññino ;
Āsavā tassa vaḍḍhanti , ārā so āsavakkhayā ’’ ti .( dha . pa .253)–
Ettha nibbānaṃ .
Idha pana phalaṃ sandhāya ‘‘ āsavānaṃ khayāyā ’’ ti vuttaṃ , arahattaphalatthāyāti attho .
Saṃvejanīyesu ṭhānesūti saṃvegajanakesu jātiādīsu saṃvegavatthūsu .
Jāti , jarā , byādhi , maraṇaṃ , apāyadukkhaṃ , atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ , anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ
P1.116 , paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃV0.101 dukkhanti imāni hi saṃvegavatthūni saṃvejanīyaṭṭhānāni nāma .Apica ‘‘ āditto lokasannivāso uyyutto payāto kummaggappaṭipanno , upanīyati loko addhuvo , atāṇo loko anabhissaro , assako
M0.110 loko , sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ , ūno loko atitto taṇhādāso ’’ tievamādīni ( paṭi . ma .1.117) cettha saṃvejanīyaṭṭhānānīti veditabbāni .Saṃvejanenāti jātiādisaṃvegavatthūni paṭicca uppannabhayasaṅkhātena saṃvejanena .
Atthato pana sahottappañāṇaṃ saṃvego nāma .
Saṃviggassāti gabbhokkantikādivasena anekavidhehi jātiādidukkhehi saṃvegajātassa .
‘‘ Saṃvejitvā ’’ ti ca paṭhanti .
Yoniso padhānenāti upāyapadhānena , sammāvāyāmenāti attho .
So hi yathā akusalā dhammā pahīyanti , kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti , evaṃ padahanato uttamabhāvasādhanato ca ‘‘ padhānan ’’ ti vuccati .
Tattha saṃvegena bhavādīsu kiñci tāṇaṃ leṇaṃ paṭisaraṇaṃ apassanto tattha anolīyanto alaggamānaso tappaṭipakkhena ca vinivattitavisaññito aññadatthu nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro .
So kalyāṇamittasannissayena yonisomanasikārabahulo visuddhāsayappayogo samathavipassanāsu yuttappayutto sabbasmimpi saṅkhāragate nibbindati virajjati , vipassanaṃ ussukkāpeti .
Tattha yadidaṃ yonisomanasikārabahulo visuddhāsayappayogo samathavipassanāsu yuttappayutto , tenassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulatā veditabbā .
Yaṃ panāyaṃ samathe patiṭṭhito vipassanāya yuttappayutto sabbasmimpi saṅkhāragate nibbindati virajjati , vipassanaṃ ussukkāpeti , tenassa yoni āraddhā āsavānaṃ khayāyāti veditabbaṃ .
Gāthāsu saṃvijjethevāti saṃvijjeyya eva saṃvegaṃ kareyya eva .
‘‘ Saṃvijjitvānā ’’ ti ca paṭhanti .
Vuttanayena saṃviggo hutvāti attho .
Paṇḍitoti
P1.117 sappañño , tihetukapaṭisandhīti vuttaṃ hoti .Paññāya samavekkhiyāti saṃvegavatthūni saṃvijjanavasena paññāya sammā avekkhiya .
Atha vā paññāya sammā avekkhitvāti .
Sesaṃ sabbattha uttānatthameva .
Dasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti paramatthadīpaniyā itivuttaka-aṭṭhakathāya
Dukanipāte paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .