3. Tapanīyasuttavaṇṇanā
30. Tatiye tapanīyāti idha ceva samparāye ca tapanti vibādhenti viheṭhentīti tapanīyā .
Tapanaṃ vā dukkhaṃ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye ca tassa uppādanena ceva anubalappadānena
V0.89 ca hitāti tapanīyā .Atha vā tapanti
P1.102 tenāti tapanaṃ , pacchānutāpo , vippaṭisāroti attho , tassa hetubhāvato hitāti tapanīyā .Akatakalyāṇoti akataṃ kalyāṇaṃ bhaddakaṃ puññaṃ etenāti akatakalyāṇo .
Sesapadadvayaṃ tasseva vevacanaṃ .
Puññañhi pavattihitatāya āyatiṃsukhatāya ca bhaddakaṭṭhena kalyāṇan ti ca kucchitasalanādiatthena kusalan ti ca dukkhabhīrūnaṃ saṃsārabhīrūnañca rakkhanaṭṭhena bhīruttāṇan ti ca vuccati .
Katapāpoti kataṃ upacitaṃ pāpaṃ etenāti katapāpo .
Sesapadadvayaṃ tasseva vevacanaṃ .
Akusalakammañhi lāmakaṭṭhena pāpan ti ca attano pavattikkhaṇe vipākakkhaṇe ca ghorasabhāvatāya luddan ti ca kilesehi dūsitabhāvena kibbisan ti ca vuccati .
Iti bhagavā ‘‘ dve dhammā tapanīyā ’’ ti dhammādhiṭṭhānena uddisitvā akataṃ kusalaṃ dhammaṃ katañca akusalaṃ dhammaṃ puggalādhiṭṭhānena niddisi .
Idāni tesaṃ tapanīyabhāvaṃ dassento ‘‘ so akataṃ me kalyāṇantipi tappati , kataṃ me pāpantipi tappatī ’’ ti āha .
Cittasantāsena tappati anutappati anusocatīti attho .
Gāthāsu duṭṭhu caritaṃ , kilesapūtikattā vā duṭṭhaṃ caritanti duccaritaṃ .
Kāyena duccaritaṃ , kāyato vā pavattaṃ duccaritaṃ kāyaduccaritaṃ .
Evaṃ vacīmanoduccaritāni pi daṭṭhabbāni .
Imāni ca kāyaduccaritādīni kammapathappattāni adhippetānīti yaṃ na kammapathappattaṃ akusalajātaṃ , taṃ sandhāyāha ‘‘ yañcaññaṃ dosasañhitan ’’ ti .
Tassattho – yampi ca aññaṃ kammapathabhāvaṃ appattattā nippariyāyena kāyakammādisaṅkhaṃ na labhati , rāgādikilesasaṃsaṭṭhattā dosasahitaṃ akusalaṃ tampi katvāti attho .
Nirayan ti niratiatthena nirassādaṭṭhena vā nirayanti laddhanāmaṃ sabbampi duggatiṃ , ayasaṅkhātasukhappaṭikkhepena
M0.98 vā sabbattha sugatiduggatīsu nirayadukkhaṃ .So tādiso puggalo upagacchatīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Ettha ca kāyaduccaritassa tapanīyabhāve nando yakkho nando
P1.103 māṇavako nando goghātako dve bhātikāti etesaṃ vatthūni kathetabbāni .Te kira gāviṃ vadhitvā maṃsaṃ dve koṭṭhāse akaṃsu .
Tato kaniṭṭho jeṭṭhaṃ āha –
‘‘ mayhaṃ dārakā bahū , imāni me antāni dehī ’’ ti .
Atha naṃ jeṭṭho –
‘‘ sabbaṃ maṃsaṃ dvedhā vibhattaṃ , puna kimaggahesī ’’ ti paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi .
Nivattitvā ca naṃ olokento mataṃ disvā ‘‘ bhāriyaṃ vata mayā kataṃ , svāhaṃ akāraṇeneva naṃ māresin ’’ ti cittaṃ uppādesi .
Athassa balavavippaṭisāro uppajji .
So ṭhitaṭṭhānepi nisinnaṭṭhānepi tadeva kammaṃ āvajjeti , cittassādaṃ na labhati , asitapītakhāyitampissa sarīre ojaṃ na pharati , aṭṭhicammamattameva ahosi .
Atha naṃ eko thero pucchi ‘‘ upāsaka , tvaṃ ativiya kiso aṭṭhicammamatto jāto , kīdiso te rogo , udāhu
V0.90 atthi kiñci tapanīyaṃ kammaṃ katan ’’ ti ?So ‘‘ āma , bhante ’’ ti sabbaṃ ārocesi .
Athassa so ‘‘ bhāriyaṃ te , upāsaka , kammaṃ kataṃ , anaparādhaṭṭhāne aparaddhan ’’ ti āha .
So teneva kammunā kālaṃ katvā niraye nibbatti .
Vacīduccaritassa pana suppabuddhasakkakokālikaciñcamāṇavikādīnaṃ vatthūni kathetabbāni , manoduccaritassa ukkalajayabhaññādīnaṃ .
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .