5. Upaparikkhasuttavaṇṇanā
94. Pañcame tathā tathāti tena tena pakārena .
Upaparikkheyyāti vīmaṃseyya parituleyya sammaseyya vā .
Yathā yathāssa upaparikkhatoti yathā yathā assa bhikkhuno upaparikkhantassa .
Bahiddhā
P2.120 cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭan ti bahiddhā rūpādiārammaṇe uppajjanakavikkhepābhāvatoV0.262 avikkhittaṃ samāhitaṃ , tato eva avisaṭaṃ siyāM0.284 .Idaṃ vuttaṃ hoti – bhikkhave , yena yena pakārena imassa āraddhavipassakassa bhikkhuno upaparikkhato saṅkhāre sammasantassa pubbe samāhitākārasallakkhaṇavasena samathanimittaṃ gahetvā sakkaccaṃ nirantaraṃ sammasanañāṇaṃ pavattentassa attano vipassanācittaṃ kammaṭṭhānato bahiddhā rūpādiārammaṇe uppajjanakaṃ na siyā , accāraddhavīriyatāya uddhaccapakkhiyaṃ na siyā , tena tena pakārena bhikkhu upaparikkheyya parituleyyāti .
Ajjhattaṃ asaṇṭhitan ti yasmā vīriye mandaṃ vahante samādhissa balavabhāvato kosajjābhibhavena ajjhattaṃ gocarajjhattasaṅkhāte kammaṭṭhānārammaṇe saṅkocavasena ṭhitattā saṇṭhitaṃ nāma hoti , vīriyasamatāya pana yojitāya asaṇṭhitaṃ hoti vīthiṃ paṭipannaṃ .
Tasmā yathā yathāssa upaparikkhato viññāṇaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ assa , vīthipaṭipannaṃ siyā , tathā tathā upaparikkheyya .
Anupādāya na paritasseyyāti yathā yathāssa upaparikkhato ‘‘ etaṃ mama , eso me attā ’’ ti taṇhādiṭṭhiggāhavasena rūpādīsu kañci saṅkhāraṃ aggahetvā tato eva taṇhādiṭṭhiggāhavasena na paritasseyya , tathā tathā upaparikkheyyāti sambandho .
Kathaṃ pana upaparikkhato tividhampetaṃ siyāti ?
Uddhaccapakkhiye kosajjapakkhiye ca dhamme vajjento vīriyasamataṃ yojetvā pubbeva vipassanupakkilesehi cittaṃ visodhetvā yathā sammadeva vipassanāñāṇaṃ vipassanāvīthiṃ paṭipajjati , tathā sammasato .
Iti bhagavā catusaccakammaṭṭhānikassa bhikkhuno anukkamena paṭipadāñāṇadassanavisuddhiyā āraddhāya accāraddhavīriyaatisithilavīriyavipassanupakkilesehi cittassa visodhanūpāyaṃ dassetvā idāni tathā visodhite vipassanāñāṇe na cirasseva vipassanaṃ maggena ghaṭetvā sakalavaṭṭadukkhasamatikkamāya saṃvattantīti dassento ‘‘ bahiddhā , bhikkhave
P2.121 , viññāṇe ’’ tiādimāha , taṃ vuttanayameva .Yaṃ pana vuttaṃ –
‘‘ āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī ’’ ti , tassattho – evaṃ vipassanaṃ maggena ghaṭetvā maggapaṭipāṭiyā aggamaggena anavasesato kilesesu khīṇesu āyatiṃ anāgate jātijarāmaraṇasakalavaṭṭadukkhasamudayasaṅkhāto sambhavo uppādo ca na hoti , jātisaṅkhāto vā dukkhasamudayo jarāmaraṇasaṅkhāto dukkhasambhavo ca na hoti .
Gāthāyaṃ
M0.285 sattasaṅgappahīnassāti taṇhāsaṅgo , diṭṭhisaṅgo , mānasaṅgo , kodhasaṅgo , avijjāsaṅgo , kilesasaṅgo , duccaritasaṅgoti imesaṃ sattannaṃ saṅgānaṃ pahīnattā sattasaṅgappahīnassa .Keci pana ‘‘ sattānusayā eva satta saṅgā ’’ ti vadanti .
Netticchinnassāti chinnabhavanettikassa
V0.263 .Vikkhīṇo jātisaṃsāroti punappunaṃ jāyanavasena pavattiyā jātihetukattā ca jātibhūto saṃsāroti jātisaṃsāro , so bhavanettiyā chinnattā vikkhīṇo parikkhīṇo , tato eva natthi tassa punabbhavoti .
Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .