3. Āsavakkhayasuttavaṇṇanā
102. Tatiye
P2.149 jānatoti jānantassa .Passatoti passantassa .
Yadipi imāni dvepi padāni ekatthāni , byañjanameva nānaṃ , evaṃ santepi ‘‘ jānato ’’ ti ñāṇalakkhaṇaṃ upādāya puggalaṃ niddisati .
Jānanalakkhaṇañhi ñāṇaṃ .
‘‘ Passato ’’ ti ñāṇappabhāvaṃ upādāya .
Dassanappabhāvañhi upādāya ñāṇasamaṅgī puggalo cakkhumā viya puggalo cakkhunā rūpāni , ñāṇena vivaṭe dhamme passati .
Atha vā jānatoti anubodhañāṇena jānato .
Passatoti paṭivedhañāṇena passato .
Paṭilomato vā dassanamaggena passato , bhāvanāmaggena jānato .
Keci
V0.285 pana ‘‘ ñātatīraṇapahānapariññāhi jānato , sikhāppattavipassanāya passato ’’ ti vadanti .Atha vā dukkhaṃ pariññābhisamayena jānato , nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena passato .
Tadubhaye ca sati pahānabhāvanābhisamayā siddhā eva hontīti catusaccābhisamayo vutto hoti .
Yadā cettha vipassanāñāṇaṃ adhippetaṃ , tadā ‘‘ jānato passato ’’ ti padānaṃ hetuatthadīpanatā daṭṭhabbā .
Yadā pana maggañāṇaṃ adhippetaṃ , tadā maggakiccatthadīpanatā .
Āsavānaṃ
M0.311 khayan ti ‘‘ jānato , ahaṃ bhikkhave , passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmī ’’ ti ( ma . ni .1.15; saṃ . ni .3.101;5.1095) evamāgate sabbāsavasaṃvarapariyāye ‘‘ āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttin ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438) ca suttapadesu āsavānaṃ pahānaṃ accantakkhayo asamuppādo khīṇākāro natthibhāvo ‘‘ āsavakkhayo ’’ ti vutto .‘‘ Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438) phalaṃ .
‘‘ Paravajjānupassissa , niccaṃ ujjhānasaññino ;
Āsavā tassa vaḍḍhanti , ārā so āsavakkhayā ’’ ti .( dha . pa .253);
–
Ādīsu nibbānaṃ .
‘‘ Sekhassa sikkhamānassa , ujumaggānusārino ;
Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ , tato aññā anantarā ;
Tato aññāvimuttassa , ñāṇaṃ ve hoti tādino ’’ ti .( a . ni .3.86; itivu .62)–
Evamāgate indriyasutte idha ca maggo ‘‘ āsavakkhayo ’’ ti vutto .
Tasmā yathāvuttanayena jānantassa passantassa ahaṃ ariyamaggādhigamaṃ vadāmīti vuttaṃ hoti .
No
P2.150 ajānato no apassatoti yo pana na jānāti na passati , tassa no vadāmīti attho .Etena ye ajānato apassatopi saṃsārasuddhiṃ vadanti , te paṭikkhipati .
Purimena vā padadvayena upāyo vutto , iminā anupāyapaṭisedho .
Saṅkhepena cettha ñāṇaṃ āsavakkhayakaraṃ , sesaṃ tassa parikkhāroti dasseti .
Idāni
V0.286 yaṃ jānato yaṃ passato āsavakkhayo hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ kiñca , bhikkhave , jānato ’’ ti pucchaṃ ārabhi .Tattha jānanā bahuvidhā .
Dabbajātiko eva hi koci bhikkhu chattaṃ kātuṃ jānāti , koci cīvarādīnaṃ aññataraṃ , tassa īdisāni kammāni vattasīse ṭhatvā karontassa sā jānanā ‘‘ maggaphalānaṃ padaṭṭhānaṃ na hotī ’’ ti na vattabbā .
Yo pana sāsane pabbajitvā vejjakammādīni kātuṃ jānāti , tassevaṃ jānato āsavā vaḍḍhantiyeva .
Tasmā yaṃ jānato yaṃ passato āsavānaṃ khayo hoti , tadeva dassento āha ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ tiādi .
Tattha yaṃ vattabbaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ , taṃ heṭṭhā yonisomanasikārasutte saṅkhepato vuttameva .
Tattha
M0.312 pana ‘‘ yoniso , bhikkhave , bhikkhu manasi karonto akusalaṃ pajahati , kusalaṃ bhāvetī ’’ ti ( itivu .16) āgatattā ‘‘ idaṃ dukkhanti yoniso manasi karotī ’’ tiādinā atthavibhāvanā katā .Idha ‘‘ idaṃ dukkhanti , bhikkhave , jānato passato āsavānaṃ khayo hotī ’’ ti ( ma . ni .1.15; saṃ . ni .3.101;5.1095) āgatattā ‘‘ idaṃ dukkhanti pariññāpaṭivedhavasena pariññābhisamayavasena maggañāṇena jānato passato āsavānaṃ khayo hotī ’’ tiādinā nayena yojetabbaṃ .
Āsavesu ca paṭhamamaggena diṭṭhāsavo khīyati , tatiyamaggena kāmāsavo , catutthamaggena bhavāsavo avijjāsavo ca khīyatīti veditabbo .
Gāthāsu vimuttiñāṇan ti vimuttiyaṃ nibbāne phale ca paccavekkhaṇañāṇaṃ .
Uttaman ti uttamadhammārammaṇattā uttamaṃ .
Khaye ñāṇan ti āsavānaṃ saṃyojanānañca khaye khayakare ariyamagge ñāṇaṃ .
‘‘ Khīṇā saṃyojanā iti ñāṇan ’’ ti idhāpi ānetvā sambandhitabbaṃ .
Tena pahīnakilesapaccavekkhaṇaṃ dasseti .
Evamettha cattāripi paccavekkhaṇañāṇāni vuttāni honti
P2.151 .Avasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇā hi idha natthi arahattaphalādhigamassa adhippetattā .
Yathā cettha jānato passatoti nibbānādhigamena sammādiṭṭhikiccaṃ adhikaṃ katvā vuttaṃ , evaṃ sammappadhānakiccampi adhikameva icchitabbanti dassento ‘‘ na tvevidaṃ kusītenā ’’ ti osānagāthamāha .
Tattha na tvevidan ti na tu eva idaṃ .
Tu saddo nipātamattaṃ .
Bālenamavijānatāti ma kāro padasandhikaro .
Ayañhettha saṅkhepattho – idaṃ sekkhamaggena asekkhamaggena ca pattabbaṃ abhijjhākāyaganthādisabbaganthānaṃ pamocanaṃ pamocanassa nimittabhūtaṃ nibbānaṃ ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ tiādinā cattāri saccāni yathābhūtaṃ avijānatā tato eva bālena aviddasunā yathā adhigantuṃ na sakkā , evaṃ kusītena nibbīriyenāpi , tasmā tadadhigamāya āraddhavīriyena bhavitabbanti .
Tenāha bhagavā ‘‘ āraddhavīriyassāyaṃ dhammo , no kusītassa ’’( dī . ni .3.358).
‘‘ Ārambhatha
V0.287 nikkamatha , yuñjatha buddhasāsane ;Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro ’’ ti .( saṃ . ni .1.185; netti .29; mi . pa .5.1.4);
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .