10. Jāgariyasuttavaṇṇanā
47. Dasame
V0.151 jāgaroti jāgarako vigataniddo jāgariyaṃ anuyutto , rattindivaṃ kammaṭṭhānamanasikāre yuttappayuttoti attho .Vuttañhetaṃ –
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto hoti ?
Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti , rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena
M0.165 nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti , rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā , rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti .Evaṃ bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto hotī ’’ ti ( vibha .519).
Casaddo sampiṇḍanattho , tena vakkhamāne satādibhāve sampiṇḍeti .
Assāti siyā , bhaveyyāti attho .
‘‘ Jāgaro ca bhikkhu vihareyyā ’’ ti ca paṭhanti .
Sabbattha
P1.173 sabbadā ca kammaṭṭhānāvijahanavasena satiavippavāsena sato sampajānoti sattaṭṭhāniyassa catubbidhassapi sampajaññassa vasena sampajāno .Samāhitoti upacārasamādhinā appanāsamādhinā ca samāhito ekaggacitto .
Pamuditoti paṭipattiyā ānisaṃsadassanena uttaruttari visesādhigamena vīriyārambhassa ca amoghabhāvadassanena pamudito pāmojjabahulo .
Vippasannoti tato eva paṭipattibhūtāsu tīsu sikkhāsu paṭipattidesake ca satthari saddhābahulatāya suṭṭhu pasanno .
Sabbattha assāti sambandho vihareyyāti vā .
Tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesūti tasmiṃ kāle vipassako , tattha vā kammaṭṭhānānuyoge kālavipassī kālānurūpaṃ vipassako .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Vipassanaṃ paṭṭhapetvā kalāpasammasanādivasena sammasanto āvāsādike satta asappāye vajjetvā sappāye sevanto antarā vosānaṃ anāpajjitvā pahitatto cittassa samāhitākāraṃ sallakkhento sakkaccaṃ nirantaraṃ aniccānupassanādiṃ pavattento yasmiṃ kāle vipassanācittaṃ līnaṃ hoti , tasmiṃ dhammavicayavīriyapītisaṅkhātesu , yasmiṃ pana kāle cittaṃ uddhataṃ hoti , tasmiṃ passaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātesu kusalesu anavajjesu bojjhaṅgadhammesūti evaṃ tattha tasmiṃ tasmiṃ kāle , tasmiṃ vā kammaṭṭhānānuyoge kālānurūpaṃ vipassako assāti .
Satisambojjhaṅgo pana sabbattheva icchitabbo
V0.152 .Vuttañhetaṃ ‘‘ satiñca khvāhaṃ , bhikkhave , sabbatthikaṃ vadāmī ’’ ti ( saṃ . ni .5.234; mi . pa .2.1.13).
Ettāvatā puggalādhiṭṭhānāya desanāya jāgariyaṃ dassetvā yehi dhammehi jāgariyānuyogo sampajjati , te pakāseti .
Evaṃ
M0.166 bhagavā āraddhavipassakassa bhikkhuno saṅkhepeneva saddhiṃ upakārakadhammehi sammasanacāraṃ dassetvā idāni tathā paṭipajjantassa paṭipattiyā avañjhabhāvaṃ dassento ‘‘ jāgarassa , bhikkhave , bhikkhuno ’’ tiādimāha .Tattha
P1.174 jāgariyānuyoge satisampajaññasamādānāni sabbatthakāni sammodapasādāvahāni , tattha kālavipassanā nāma vipassanāya gabbhaggahaṇaṃ paripākagataṃ .Upakkilesavimutte hi vīthipaṭipanne vipassanāñāṇe tikkhe sūre vahante yogino uḷāraṃ pāmojjaṃ pasādo ca hoti , tehi ca visesādhigamassa santikeyeva .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānataṃ .
‘‘ Pāmojjabahulo bhikkhu , pasanno buddhasāsane ;
Adhigacche padaṃ santaṃ , saṅkhārūpasamaṃ sukhan ’’ ti .( dha . pa .374,381);
Gāthāsu jāgarantā suṇāthetan ti etaṃ mama vacanaṃ ekanteneva pamādaniddāya avijjāniddāya pabodhanatthaṃ jāgarantā satisampajaññādidhammasamāyogena jāgariyaṃ anuyuttā suṇātha .
Ye suttā te pabujjhathāti ye yathāvuttaniddāya suttā supanaṃ upagatā , te tumhe jāgariyānuyogavasena indriyabalabojjhaṅge saṅkaḍḍhitvā vipassanaṃ ussukkāpentā appamādapaṭipattiyā tato pabujjhatha atha vā jāgarantāti jāgaranimittā .
‘‘ Suṇāthetan ’’ ti ettha ‘‘ etan ’’ ti vuttaṃ , kiṃ taṃ vacananti āha ‘‘ ye suttā te pabujjhathā ’’ tiādi .
Tattha ye suttāti ye kilesaniddāya suttā , te tumhe ariyamaggapaṭibodhena pabujjhatha .
Suttā jāgaritaṃ seyyoti idaṃ pabodhassa kāraṇavacanaṃ .
Yasmā yathāvuttasupato vuttappakāraṃ jāgaritaṃ jāgaraṇaṃ atthakāmassa kulaputtassa seyyo pāsaṃsataro hitasukhāvaho , tasmā pabujjhatha .
Natthi jāgarato bhayan ti idaṃ tattha ānisaṃsadassanaṃ .
Yo hi saddhādīhi jāgaraṇadhammehi samannāgamena jāgaro jaggati , pamādaniddaṃ na upagacchati , tassa attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ jātiādinimittaṃ sabbampi vaṭṭabhayaṃ natthi .
Kālenāti
M0.167V0.153 āvāsasappāyādīnaṃ laddhakālena .Soti nipātamattaṃ .
Sammā
P1.175 dhammaṃ parivīmaṃsamānoti vipassanāya ārammaṇabhūtaṃ tebhūmakadhammaṃ sammā ñāyena yathā nibbindanavirajjanādayo sambhavanti , evaṃ parito vīmaṃsanto , sabbākārena vipassantoti attho .Ekodibhūtoti eko seṭṭho hutvā udetīti ekodi , samādhi .
So ekodi bhūto jāto uppanno etassāti ekodibhūto .
Aggiāhitādisaddānaṃ viya ettha bhūtasaddassa paravacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ekodiṃ vā bhūto pattoti ekodibhūto .
Ettha ca ekodīti maggasamādhi adhippeto ,‘‘ samāhito ’’ ti ettha pana pādakajjhānasamādhinā saddhiṃ vipassanāsamādhi .
Atha vā kālenāti maggapaṭivedhakālena .
Sammā dhammaṃ parivīmaṃsamānoti sammadeva catusaccadhammaṃ pariññābhisamayādivasena vīmaṃsanto , ekābhisamayena abhisamento .
Ekodibhūtoti eko seṭṭho asahāyo vā hutvā udetīti ekodi , catukiccasādhako sammappadhāno .
So ekodi bhūto jātoti sabbaṃ purimasadisameva .
Vihane tamaṃ soti so evaṃbhūto ariyasāvako arahattamaggena avijjātamaṃ anavasesato vihaneyya samucchindeyya .
Iti bhagavā paṭipattiyā amoghabhāvaṃ dassetvā idāni tattha daḷhaṃ niyojento ‘‘ tasmā have ’’ ti osānagāthamāha .
Tattha tasmāti yasmā jāgarato satiavippavāsādinā samathavipassanābhāvanā pāripūriṃ gacchati , anukkamena ariyamaggo pātubhavati , tato cassa sabbaṃ vaṭṭabhayaṃ natthi , tasmā .
Haveti ekaṃsena daḷhaṃ vā .
Bhajethāti bhajeyya .
Evaṃ jāgariyaṃ bhajanto ca ātāpibhāvādiguṇayutto bhikkhu saṃyojanāni bhinditvā aggaphalañāṇasaṅkhātaṃ anuttaraṃ uttararahitaṃ sambodhiṃ phuse pāpuṇeyya .
Sesaṃ vuttanayameva .
Dasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .