1. Paṭhamavaggo
1. Mūlasuttavaṇṇanā
50. Tikanipātassa
M0.172V0.158P2.1 paṭhame tīṇīti gaṇanaparicchedo .Imānīti abhimukhīkaraṇaṃ .
Akusalamūlānīti paricchinnadhammanidassanaṃ .
Tattha akusalāni ca tāni mūlāni cāti akusalamūlāni .
Atha vā akusalānaṃ hetupaccayapabhavajanakasamuṭṭhāpakanibbattakaṭṭhena mūlāni cāti akusalamūlāni , akusaladhammānaṃ kāraṇānīti attho .
Kāraṇañhi yathā hinoti etasmā phalaṃ pavattatīti hetu , paṭicca etasmā etīti paccayo , pabhavati etasmāti pabhavo , attano phalaṃ janetīti janakaṃ , samuṭṭhāpetīti samuṭṭhāpakaṃ , nibbattetīti nibbattakanti ca vuccati .
Evaṃ patiṭṭhaṭṭhena mūlanti , tasmā akusalamūlānīti akusalānaṃ suppatiṭṭhitabhāvasādhanāni , kāraṇānīti vuttaṃ hoti .
Keci pana ‘‘ sāliādīnaṃ sālibījādīni viya maṇippabhādīnaṃ maṇivaṇṇādayo viya ca akusalānaṃ akusalabhāvasādhako lobhādīnaṃ mūlaṭṭho ’’ ti vadanti .
Evaṃ sante akusalacittasamuṭṭhānarūpesu tesaṃ hetupaccayabhāvo na siyā .
Na hi tāni tesaṃ akusalabhāvaṃ sādhenti , na ca paccayā na honti .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1. paccayaniddesa .1).
Ahetukassa
V0.159 ca mohassa akusalabhāvo na siyā akusalabhāvasādhakassa mūlantarassa abhāvato .Athāpi siyā lobhādīnaṃ sabhāvasiddho
P2.2 akusalādibhāvo , taṃsampayuttānaṃ pana lobhādipaṭibaddhoti .Evampi yathā lobhādīnaṃ , evaṃ alobhādīnampi sabhāvasiddho kusalādibhāvoti alobhādayo kusalā eva siyuṃ , na abyākatā , na ca honti .
Tasmā yathā sampayuttesu , evaṃ mūlesupi kusalādibhāvo pariyesitabbo .
Yonisomanasikārādiko viya hi kusalabhāvassa , ayonisomanasikārādiko
M0.173 akusalabhāvassa kāraṇanti gahetabbaṃ .Evaṃ akusalabhāvasādhanavasena lobhādīnaṃ mūlaṭṭhaṃ aggahetvā suppatiṭṭhitabhāvasādhanavasena gayhamāne na koci doso .
Laddhahetupaccayā hi dhammā virūḷhamūlā viya pādapā thirā honti suppatiṭṭhitā , heturahitā pana tilabījakādisevālā viya na suppatiṭṭhitāti hetuādiatthena akusalānaṃ upakārakattā mūlānīti akusalamūlāni .
Yasmā pana mūlena mutto akusalacittuppādo natthi , tasmā tīhi mūlehi sabbo akusalarāsi pariyādiyitvā dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Tāni akusalamūlāni sarūpato dassetuṃ ‘‘ lobho akusalamūlan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha lobhādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .
Tattha pana tatiyamaggavajjhā lobhādayo āgatā , idha pana anavasesāti ayameva viseso .
Gāthāyaṃ pāpacetasan ti akusaladhammasamāyogato lāmakacittaṃ .
Hiṃsantīti attano pavattikkhaṇe āyatiṃ vipākakkhaṇe ca vibādhenti .
Attasambhūtāti attani jātā .
Tacasāran ti gaṇṭhitaṃ , veḷunti attho .
Samphalan ti attano phalaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – khadirasīsapādayo viya antosāro ahutvā bahisāratāya tacasāranti laddhanāmaṃ veḷuādiṃ yathā attasambhūtameva phalaṃ hiṃsati vināseti , evameva anto sīlādisārarahitaṃ lāmakacittaṃ puggalaṃ attasambhūtāyeva lobhādayo vināsentīti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .