7. Sabrahmakasuttavaṇṇanā
106. Sattame sabrahmakānīti saseṭṭhakāni .
Yesan ti yesaṃ kulānaṃ .
Puttānan ti puttehi pūjitasaddayogena hi idaṃ karaṇatthe sāmivacanaṃ .
Ajjhāgāreti sake ghare .
Pūjitā hontīti yaṃ ghare atthi , tena paṭijaggitā manāpena ceva kāyikavācasikena ca paccupaṭṭhitā honti .
Iti mātāpitupūjakāni kulāni ‘‘ sabrahmakānī ’’ ti pasaṃsitvā uparipi nesaṃ pasaṃsanīyataṃ dassento ‘‘ sapubbadevatānī ’’ tiādimāha .
Tattha brahmātiādīni tesaṃ brahmādibhāvasādhanatthaṃ vuttāni .
Tatrāyamatthavibhāvanā – brahmāti seṭṭhādhivacanaṃ .
Yathā hi brahmuno catasso bhāvanā avijahitā honti mettā , karuṇā , muditā , upekkhāti , evaṃ mātāpitūnaṃ puttesu catasso bhāvanā avijahitā honti .
Tā tasmiṃ tasmiṃ kāle
V0.292 veditabbā – kucchigatasmiñhi dārake ‘‘ kadā na kho puttakaṃ arogaṃ paripuṇṇaṅgapaccaṅgaṃ passissāmā ’’ ti mātāpitūnaṃ mettacittaṃ uppajjati .Yadā panesa mando uttānaseyyako ūkāhi vā maṅkulehi vā daṭṭho dukkhaseyyāya vā pīḷito parodati viravati , tadāssa saddaṃ sutvā mātāpitūnaṃ kāruññaṃ uppajjati .
Ādhāvitvā vidhāvitvā kīḷanakāle pana lobhanīyavayasmiṃ vā ṭhitakāle dārakaṃ
P2.158 oloketvā mātāpitūnaṃ cittaṃ sappimaṇḍe pakkhittasatavihatakappāsapicupaṭalaṃ viya mudukaṃ āmoditaṃ pamoditaṃ , tadā nesaṃ muditā labbhati .Yadā pana tesaṃ putto dārabharaṇaṃ paccupaṭṭhapetvā pāṭiyekkaṃ agāraṃ ajjhāvasati , tadā mātāpitūnaṃ ‘‘ sakkoti dāni no puttako attano dhammatāya jīvitun ’’ ti majjhattabhāvo
M0.319 uppajjati .Evaṃ tasmiṃ kāle upekkhā labbhati .
Evaṃ mātāpitūnaṃ puttesu yathākālaṃ catubbidhassapi brahmavihārassa labbhanato brahmasadisavuttitāya vuttaṃ ‘‘ brahmāti , bhikkhave , mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanan ’’ ti .
Pubbadevatāti ettha devā nāma tividhā – sammutidevā , upapattidevā , visuddhidevāti .
Tesu sammutidevā nāma rājāno khattiyā .
Te hi ‘‘ devo , devī ’’ ti loke voharīyanti , devā viya lokassa niggahānuggahasamatthā ca honti .
Upapattidevā nāma cātumahārājikato paṭṭhāya yāva bhavaggā uppannā sattā .
Visuddhidevā nāma khīṇāsavā sabbakilesavisuddhito .
Tatrāyaṃ vacanattho – dibbanti , kīḷanti , laḷanti , jotanti paṭipakkhaṃ jayanti vāti devā .
Tesu sabbaseṭṭhā visuddhidevā .
Yathā te bālajanehi kataṃ aparādhaṃ agaṇetvā ekanteneva tesaṃ anatthahāniṃ atthuppattiñca ākaṅkhantāva yathāvuttabrahmavihārayogena atthāya hitāya sukhāya paṭipajjanti , dakkhiṇeyyatāya ca tesaṃ kārānaṃ mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca āvahanti ;
evameva mātāpitaropi puttānaṃ aparādhaṃ agaṇetvā ekanteneva tesaṃ anatthahāniṃ atthuppattiñca ākaṅkhantā vuttanayeneva catubbidhassapi brahmavihārassa labbhanato atthāya hitāya sukhāya paṭipajjantā paramadakkhiṇeyyā hutvā attani katānaṃ kārānaṃ mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca āvahanti .
Sabbadevehi ca paṭhamaṃ tesaṃ upakāravantatāya te āditoyeva devā .
Tesañhi vasena te paṭhamaṃ aññe deve ‘‘ devā ’’ ti jānanti ārādhenti payirupāsanti , ārādhanavidhiṃ ñatvā tathā paṭipajjantā tassā paṭipattiyā phalaṃ adhigacchanti , tasmā te
P2.159 pacchādevā nāma .Tena vuttaṃ ‘‘ pubbadevatāti , bhikkhave , mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanan ’’ ti .
Pubbācariyāti paṭhamaācariyā .
Mātāpitaro hi putte sikkhāpentā atitaruṇakālato paṭṭhāya ‘‘ evaṃ nisīda , evaṃ gaccha , evaṃ tiṭṭha , evaṃ saya , evaṃ khāda , evaṃ bhuñja , ayaṃ te
V0.293 ‘ tātā ’ ti vattabbo , ayaṃ ‘ bhātikā ’ ti , ayaṃ ‘ bhaginī ’ ti , idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭati , idaṃ na vaṭṭati , asukaṃ nāma upasaṅkamituṃ vaṭṭati , asukaṃ nāma na vaṭṭatī ’’ ti gāhenti sikkhāpenti .Aparabhāge aññe ācariyāpi sippaṃ muddaṃ gaṇananti evamādiṃ sikkhāpenti , aññe saraṇāni denti , sīlesu patiṭṭhāpenti , pabbājenti
M0.320 , dhammaṃ uggaṇhāpenti , upasampādenti , sotāpattimaggādīni pāpenti .Iti sabbepi te pacchāācariyā nāma .
Mātāpitaro pana sabbapaṭhamaṃ .
Tenāha ‘‘ pubbācariyāti , bhikkhave , mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanan ’’ ti .
Āhuneyyāti ānetvā hunitabbanti āhunaṃ , dūratopi ānetvā phalavisesaṃ ākaṅkhantena guṇavantesu dātabbānaṃ annapānavatthacchādanādīnaṃ etaṃ nāmaṃ , upakārakhettatāya taṃ āhunaṃ arahantīti āhuneyyā .
Tena vuttaṃ ‘‘ āhuneyyāti , bhikkhave , mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanan ’’ ti .
Idāni tesaṃ brahmādibhāve kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ taṃ kissa hetu ?
Bahukārā ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ kissa hetūti taṃ mātāpitūnaṃ brahmādiadhivacanaṃ kena kāraṇenāti ceti attho .
Bahukārāti bahūpakārā .
Āpādakāti jīvitassa āpādakā , pālakā .
Puttānañhi mātāpitūhi jīvitaṃ āpāditaṃ pālitaṃ ghaṭitaṃ anuppabandhena pavattitaṃ sampāditaṃ .
Posakāti hatthapāde vaḍḍhetvā hadayalohitaṃ pāyetvā posetāro .
Imassa lokassa dassetāroti puttānaṃ imasmiṃ loke iṭṭhāniṭṭhārammaṇadassanaṃ nāma mātāpitaro nissāya jātanti te nesaṃ imassa lokassa dassetāro nāma .
Iti tesaṃ bahukārattaṃ brahmādibhāvassa kāraṇaṃ dassitaṃ , yena putto mātāpitūnaṃ
P2.160 lokiyena upakārena kenaci pariyāyena pariyantaṃ paṭikāraṃ kātuṃ na samatthoyeva .Sace hi putto ‘‘ mātāpitūnaṃ upakārassa paccupakāraṃ karissāmī ’’ ti uṭṭhāya samuṭṭhāya vāyamanto dakkhiṇe aṃsakūṭe mātaraṃ , itarasmiṃ pitaraṃ ṭhapetvā vassasatāyuko sakalaṃ vassasatampi parihareyya catūhi paccayehi ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanādīhi ca yathāruci upaṭṭhahanto tesaṃ muttakarīsampi ajigucchanto , na ettāvatā puttena mātāpitūnaṃ paṭikāro kato hoti aññatra saddhādiguṇavisese patiṭṭhāpanā .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Dvinnāhaṃ , bhikkhave , na suppaṭikāraṃ vadāmi .
Katamesaṃ dvinnaṃ ?
Mātu ca pitu ca .
Ekena , bhikkhave , aṃsena mātaraṃ parihareyya , ekena aṃsena pitaraṃ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī , so ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena , te ca tattheva muttakarīsaṃ cajeyyuṃ , na tveva , bhikkhave , mātāpitūnaṃ kataṃ
M0.321 vā hoti paṭikataṃ vāV0.294 .Imissā ca , bhikkhave , mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya mātāpitaro issariyādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya , na tveva , bhikkhave , mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā .
Taṃ kissa hetu ?
Bahukārā , bhikkhave , mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro .
‘‘ Yo ca kho , bhikkhave , mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti .
Dussīle sīlasampadāya , maccharino cāgasampadāya , duppaññe paññāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti .
Ettāvatā kho , bhikkhave , mātāpitūnaṃ katañca hoti paṭikatañcā ’’ ti ( a . ni .2.34).
Tathā –
‘‘ Mātāpituupaṭṭhānaṃ , puttadārassa saṅgaho ’’ ti ;( Khu . pā .5.6);
‘‘ Mātāpituupaṭṭhānaṃ , bhikkhave , paṇḍitapaññattan ’’ ti ca –
Evamādīni mātāpitūnaṃ puttassa bahūpakārabhāvasādhakāni suttāni daṭṭhabbāni .
Gāthāsu vuccareti vuccanti kathīyanti .
Pajāya anukampakāti paresaṃ pāṇaṃ chinditvāpi attano santakaṃ yaṃkiñci cajitvāpi attano pajaṃ paṭijagganti gopayanti , tasmā pajāya attano puttānaṃ anukampakā anuggāhakā .
Namasseyyāti
P2.161 sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ idaṃ mayhaṃ uttamaṃ puññakkhettan ’’ ti namakkāraṃ kareyya .Sakkareyyāti sakkārena paṭimāneyya .
Idāni taṃ sakkāraṃ dassento ‘‘ annenā ’’ tiādimāha .
Tattha annenāti yāgubhattakhādanīyena .
Pānenāti aṭṭhavidhapānena .
Vatthenāti nivāsanapārupanena .
Sayanenāti mañcapīṭhabhisibimbohanādinā sayanena .
Ucchādanenāti duggandhaṃ paṭivinodetvā sugandhakaraṇucchādanena .
Nhānenāti sītakāle uṇhodakena , uṇhakāle sītodakena gattāni parisiñcitvā nhāpanena .
Pādānaṃ dhovanena cāti uṇhodakasītodakehi pādadhovanena ceva telamakkhanena ca .
Tāya
M0.322V0.295 naṃ pāricariyāyāti ettha nan ti nipātamattaṃ , yathāvuttaparicaraṇena .Atha vā pāricariyāyāti bharaṇakiccakaraṇakulavaṃsapatiṭṭhāpanādinā pañcavidhaupaṭṭhānena .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Pañcahi kho , gahapatiputta , ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā ‘ bhato ne bharissāmi , kiccaṃ nesaṃ karissāmi , kulavaṃsaṃ ṭhapessāmi , dāyajjaṃ paṭipajjissāmi .
Atha vā pana nesaṃ petānaṃ kālakatānaṃ dakkhiṇamanuppadassāmī ’ ti .
Imehi kho , gahapatiputta , pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti – pāpā nivārenti , kalyāṇe nivesenti , sippaṃ sikkhāpenti , patirūpena dārena saṃyojenti , samaye dāyajjaṃ niyyādentī ’’ ti ( dī . ni .3.267).
Apica yo mātāpitaro tīsu vatthūsu abhippasanne katvā sīlesu vā patiṭṭhāpetvā pabbajjāya vā niyojetvā upaṭṭhahati , ayaṃ mātāpituupaṭṭhākānaṃ aggoti veditabbo .
Sā panāyaṃ pāricariyā puttassa ubhayalokahitasukhāvahāti dassento ‘‘ idheva naṃ pasaṃsanti , pecca sagge pamodatī ’’ ti āha .
Tattha idhāti imasmiṃ loke .
Mātāpituupaṭṭhākañhi puggalaṃ paṇḍitamanussā tattha pāricariyāya pasaṃsanti vaṇṇenti
P2.162 thomenti , tassa ca diṭṭhānugatiṃ āpajjantā sayampi attano mātāpitūsu tathā paṭipajjitvā mahantaṃ puññaṃ pasavanti .Peccāti paralokaṃ gantvā sagge ṭhito mātāpitupaṭṭhāko dibbasampattīhi modati pamodati abhinandatīti .
Sattamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .