3. Ubhayatthasuttavaṇṇanā
23. Tatiye bhāvitoti uppādito ca vaḍḍhito ca .
Bahulīkatoti punappunaṃ kato .
Atthoti hitaṃ .
Tañhi araṇīyato upagantabbato atthoti vuccati .
Samadhigayha tiṭṭhatīti sammā pariggahetvā avijahitvā vattati .
Diṭṭhadhammikan ti diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto attabhāvo , diṭṭhadhamme bhavaṃ diṭṭhadhammikaṃ , idhalokapariyāpannanti attho .
Samparāyikan ti dhammavasena samparetabbato
V0.70 samparāyo , paraloko , samparāye bhavaṃ samparāyikaṃ , paralokapariyāpannanti vuttaṃ hoti .Ko panesa diṭṭhadhammiko nāma attho , ko vā samparāyikoti ?
Saṅkhepena tāva yaṃ idhalokasukhaṃ , yañcetarahi idhalokasukhāvahaṃ , ayaṃ diṭṭhadhammiko attho .
Seyyathidaṃ – gahaṭṭhānaṃ tāva idha yaṃ kiñci vittūpakaraṇaṃ , anākulakammantatā , ārogyasaṃvidhānaṃ , vatthuvisadakiriyāyogavihitāni sippāyatanavijjāṭṭhānāni saṅgahitaparijanatāti evamādi .
Pabbajitānaṃ pana ye ime jīvitaparikkhārā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārā .
Tesaṃ akicchalābho , tattha ca saṅkhāya paṭisevanā
M0.76 , saṅkhāya parivajjanā , vatthuvisadakiriyā , appicchatā , santuṭṭhi , paviveko , asaṃsaggoti evamādi .Patirūpadesavāsasappurisūpanissayasaddhammassavanayonisomanasikārādayo
P1.80 pana ubhayesaṃ sādhāraṇā ubhayānurūpā cāti veditabbā .Appamādoti ettha appamādo pamādappaṭipakkhato veditabbo .
Ko panesa pamādo nāma ?
Pamajjanākāro .
Vuttaṃ hetaṃ –
‘‘ Tattha katamo pamādo ?
Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppādanaṃ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogopamādo .
Yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ .
Ayaṃ vuccati pamādo ’’ ti ( vibha .846).
Tasmā vuttappaṭipakkhato appamādo veditabbo .
Atthato hi so satiyā avippavāso , niccaṃ upaṭṭhitassatiyā etaṃ nāmaṃ .
Apare pana ‘‘ satisampajaññayogena pavattā cattāro arūpino khandhā appamādo ’’ ti vadanti .
‘‘ Bhāvito bahūlīkato ’’ ti vuttaṃ , kathaṃ panāyaṃ appamādo bhāvetabboti ?
Na appamādabhāvanā nāma visuṃ ekabhāvanā atthi .
Yā hi kāci puññakiriyā kusalakiriyā , sabbā sā appamādabhāvanātveva veditabbā .
Visesato pana vivaṭṭūpanissayaṃ saraṇagamanaṃ kāyikavācasikasaṃvarañca
V0.71 upādāya sabbā sīlabhāvanā , sabbā samādhibhāvanā , sabbā paññābhāvanā , sabbā kusalabhāvanā , anavajjabhāvanā , appamādabhāvanāti veditabbā .‘‘ Appamādo ’’ ti hi idaṃ mahantaṃ atthaṃ dīpeti , mahantaṃ atthaṃ pariggahetvā tiṭṭhati .
Sakalampi tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ āharitvā appamādapadassa atthaṃ katvā kathento dhammakathiko ‘‘ atitthena pakkhando ’’ ti na vattabbo .
Kasmā ?
Appamādapadassa mahantabhāvato .
Tathā hi sammāsambuddho kusinārāyaṃ yamakasālānamantare parinibbānasamaye nipanno abhisambodhito paṭṭhāya pañcacattālīsāya vassesu attanā bhāsitaṃ dhammaṃ
M0.77 ekena padena saṅgahetvā dassento –‘‘ appamādena sampādethā ’’ ti bhikkhūnaṃ ovādamadāsi .
Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave
P1.81 , yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni , sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti , hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantaṭṭhena ;evameva kho , bhikkhave , ye keci kusalā dhammā , sabbete appamādamūlakā appamādasamosaraṇā , appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti ( ma . ni .1.300).
Gāthāsu appamādaṃ pasaṃsantīti dānādipuññakiriyāsu appamādaṃ appamajjanaṃ paṇḍitā sappaññā buddhādayo pasaṃsanti , vaṇṇenti thomenti .
Kasmā ?
Yasmā appamatto ubho atthe adhigaṇhāti paṇḍito .
Ke pana te ubho atthāti āha –
‘‘ diṭṭhe dhamme ca yo attho , yo cattho samparāyiko ’’ ti , evamettha padayojanā veditabbā .
Idhāpi diṭṭhe dhamme ca yo atthoti gahaṭṭhassa tāva ‘‘ anavajjāni kammāni , anākulā ca kammantā ’’ tiādinā nayena vutto kasigorakkhādividhinā laddhabbo attho , pabbajitassa pana avippaṭisārādiattho veditabbo .
Yo cattho samparāyikoti pana ubhayesampi dhammacariyāva vuttāti veditabbā .
Atthābhisamayāti duvidhassapi atthassa hitassa paṭilābhā , laddhabbena samiti saṅgati samodhānanti samayo , lābho .
Samayo eva abhisamayo , abhimukhabhāvena vā samayo abhisamayoti evamettha abhisamayo veditabbo .
Dhitisampannattā dhīro .
Tatiyena cettha attha-saddena paramatthassa nibbānassāpi saṅgaho veditabbo .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Iti imasmiṃ sutte vaṭṭasampatti eva kathitā .
Gāthāyaṃ pana vivaṭṭassapi saṅgaho daṭṭhabbo .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ Appamādo amatapadaṃ , pamādo maccuno padaṃ ;
Appamattā na mīyanti , ye pamattā yathā matā .
‘‘ Evaṃ
V0.72 visesato ñatvā , appamādamhi paṇḍitā ;Appamāde pamodanti , ariyānaṃ gocare ratā .
‘‘ Te
M0.78 jhāyino sātatikā , niccaṃ daḷhaparakkamā ;Phusanti dhīrā nibbānaṃ , yogakkhemaṃ anuttaran ’’ ti .( dha . pa .21-23);
Tasmā
P1.82 ‘‘ atthābhisamayā ’’ ti ettha lokuttaratthavasenapi attho veditabbo .Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .