4. Paññāparihīnasuttavaṇṇanā
41. Catutthe suparihīnāti suṭṭhu parihīnā .
Ye ariyāya paññāya parihīnāti ye sattā pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayapaṭivijjhanena catusaccapaṭivijjhanena ca kilesehi ārakā ṭhitattā ariyāya parisuddhāya vipassanāpaññāya ca maggapaññāya ca parihīnā , te lokiyalokuttarāhi sampattīhi ativiya parihīnā mahājānikā .
Ke pana teti ?
Ye kammāvaraṇena samannāgatā .
Te hi
P1.155 micchattaniyatabhāvato ekantena parihīnā aparipuṇṇā mahājānikā .Tenāha ‘‘ duggati pāṭikaṅkhā ’’ ti .
Vipākāvaraṇasamaṅginopi parihīnā .
Atha vā sukkapakkhe aparihīnā nāma tividhāvaraṇavirahitā
M0.149 sammādiṭṭhikā kammassakatañāṇena ca samannāgatā .Sesaṃ vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Gāthāsu paññāyāti nissakkavacanaṃ , vipassanāñāṇato maggañāṇato ca parihānenāti .
Sāmivacanaṃ vā etaṃ , yathāvuttañāṇassa parihānenāti , uppādetabbassa anuppādanameva cettha parihānaṃ .
Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmin ti nāmarūpe upādānakkhandhapañcake ‘‘ etaṃ mamā ’’ tiādinā taṇhādiṭṭhivasena abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ , tato eva idaṃ saccanti maññatīti ‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti maññati .
‘‘ Sadevake loke ’’ ti vibhatti pariṇāmetabbā .
Evaṃ
V0.137 paṭhamagāthāya saṃkilesapakkhaṃ dassetvā idāni yassā anuppattiyā nāmarūpasmiṃ maññanābhinivesehi kilesavaṭṭaṃ vattati , tassā uppattiyā vaṭṭassa upacchedoti paññāya ānubhāvaṃ pakāsento ‘‘ paññā hi seṭṭhā lokasmin ’’ ti gāthamāha .Tattha lokasmin ti saṅkhāralokasmiṃ .
Sammāsambuddho viya sattesu , saṅkhāresu paññāsadiso dhammo natthi .
Paññuttarā hi kusalā dhammā , paññāya ca siddhāya sabbe anavajjadhammā siddhā eva honti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotī ’’ tiādi ( ma . ni .3.141; saṃ . ni .5.1).
Yā panettha paññā adhippetā , sā seṭṭhāti thomitā .
Yathā ca sā pavattati , taṃ dassetuṃ ‘‘ yāyaṃ nibbedhagāminī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tassattho – yā ayaṃ paññā anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ lobhakkhandhādiṃ nibbijjhantī padālentī gacchati pavattatīti nibbedhagāminī , yāya ca tasmiṃ tasmiṃ bhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu sattanikāyesu khandhānaṃ paṭhamābhinibbattisaṅkhātāya jātiyā taṃnimittassa ca kammabhavassa parikkhayaṃ pariyosānaṃ nibbānaṃ
P1.156 arahattañca sammā aviparītaṃ jānāti sacchikaroti , ayaṃ sahavipassanā maggapaññā seṭṭhā lokasminti .Idāni yathāvuttapaññānubhāvasampanne khīṇāsave abhitthavanto ‘‘ tesaṃ devā manussā cā ’’ ti osānagāthamāha .
Tassattho – tesaṃ catūsu ariyasaccesu pariññādīnaṃ soḷasannaṃ kiccānaṃ niṭṭhitattā catusaccasambodhena sambuddhānaṃ , sativepullappattiyā satimataṃ , vuttanayena samugghātitasammohattā paññāvepullappattiyā hāsapaññānaṃ , pubbabhāge vā sīlādipāripūrito
M0.150 paṭṭhāya yāva nibbānasacchikiriyāya hāsavedatuṭṭhipāmojjabahulatāya hāsapaññānaṃ , sabbaso parikkhīṇabhavasaṃyojanattā antimasarīradhārīnaṃ khīṇāsavānaṃ devā manussā ca pihayanti piyā honti , tabbhāvaṃ adhigantuṃ icchanti ‘‘ aho paññānubhāvo , aho vata mayampi edisā evaṃ nittiṇṇasabbadukkhā bhaveyyāmā ’’ ti .Catutthasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .