2. Dhātusuttavaṇṇanā
51. Dutiye
P2.3 dhātuyoti attano phalassa sabhāvassa ca dhāraṇaṭṭhena dhātuyo .Yañcettha phalanibbattakaṃ , taṃ attano phalassa sabhāvassa ca , itaraṃ sabhāvasseva dhāraṇaṭṭhena dhātu .
Rūpadhātūti
V0.160 rūpabhavo .Dhātuyā āgataṭṭhāne bhavena paricchinditabbaṃ , bhavassa āgataṭṭhāne dhātuyā paricchinditabbanti idha bhavena paricchedo kathito .
Tasmā –
‘‘ Katame
M0.174 dhammā rūpāvacarā ?Heṭṭhato brahmalokaṃ pariyantaṃ karitvā uparito akaniṭṭhe deve anto karitvā etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā , ime dhammā rūpāvacarā ’’ ti ( dha . sa .1289)–
Evaṃ vuttā rūpāvacaradhammā rūpadhātu .
Arūpadhātūti arūpabhavo .
Idhāpi bhavena paricchedo kathitoti –
‘‘ Katame dhammā arūpāvacarā ?
Heṭṭhato ākāsānañcāyatanūpage deve anto karitvā , uparito nevasaññānāsaññāyatanūpage deve anto karitvā , etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā , ime dhammā arūpāvacarā ’’ ti ( dha . sa .1291)–
Evaṃ vuttā arūpāvacaradhammā arūpadhātu .
Nirodhadhātūti nibbānaṃ veditabbaṃ .
Aparo nayo – rūpasahitā , rūpapaṭibaddhā , dhammappavatti rūpadhātu , pañcavokārabhavo , ekavokārabhavo ca , tena sakalo kāmabhavo rūpabhavo ca saṅgahito .
Rūparahitā dhammappavatti arūpadhātu , catuvokārabhavo , tena arūpabhavo saṅgahito .
Iti dvīhi padehi tayo bhavā sabbā saṃsārappavatti dassitā .
Tatiyapadena pana asaṅkhatadhātuyeva saṅgahitāti maggaphalāni idha tikavinimuttadhammā nāma jātā .
Keci pana ‘‘ rūpadhātūti rūpasabhāvā dhammā , arūpadhātūti arūpasabhāvā dhammāti padadvayena anavasesato pañcakkhandhā gahitā ’’ ti .
‘‘ Rūpataṇhāya visayabhūtā dhammā rūpadhātu , arūpataṇhāya visayabhūtā arūpadhātū ’’ ti ca vadanti , taṃ sabbaṃ idha nādhippetaṃ .
Tasmā vuttanayeneva attho veditabbo .
Gāthāsu
P2.4 rūpadhātuṃ pariññāyāti rūpapaṭibaddhadhammapavattiṃ ñātapariññādīhi tīhi pariññāhi parijānitvā .Āruppesu asaṇṭhitāti arūpāvacaradhammesu bhavarāgavasena bhavadiṭṭhivasena ca na patiṭṭhitā anallīnā .
‘‘ Arūpesu asaṇṭhitā ’’ ti ca paṭhanti , so eva attho .
Ettāvatā tebhūmakadhammānaṃ pariññā vuttā .
Nirodhe ye vimuccantīti ye nibbāne ārammaṇabhūte
V0.161 aggamaggaphalavasenaM0.175 samucchedapaṭippassaddhīhi anavasesakilesato vimuccanti .Te janā maccuhāyinoti te khīṇāsavajanā maraṇaṃ samatītā .
Evaṃ dhātuttayasamatikkamena amatādhigamaṃ dassetvā ‘‘ ayañca paṭipadā mayā gatamaggo ca tumhākaṃ dassito ’’ ti tattha nesaṃ ussāhaṃ janento dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha kāyenāti nāmakāyena maggaphalehi .
Phusayitvāti patvā .
Nirūpadhin ti khandhādisabbūpadhirahitaṃ .
Upadhippaṭinissaggan ti tesaṃyeva ca upadhīnaṃ paṭinissajjanakāraṇaṃ .
Nibbānassa hi maggañāṇena sacchikiriyāya sabbe upadhayo paṭinissaṭṭhā hontīti taṃ tesaṃ paṭinissajjanakāraṇaṃ .
Sacchikatvāti kālena kālaṃ phalasamāpattisamāpajjanena attapaccakkhaṃ katvā anāsavo sammāsambuddho tameva asokaṃ virajaṃ nibbānapadaṃ deseti .
Tasmā tadadhigamāya ussukkaṃ kātabbanti .
Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .