12. Sampannasīlasuttavaṇṇanā

111. Dvādasame sampannasīlāti ettha tividhaṃ sampannaṃ paripuṇṇasamaṅgīmadhuravasena .

Tesu –

‘‘ SampannaṃV0.307 sālikedāraṃ , suvā bhuñjanti kosiya ;

Paṭivedemi te brahme , na ne vāretumussahe ’’ ti .( jā .1.14.1)–

Ettha paripuṇṇattho sampannasaddo .

‘‘ Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upagato samupagato sampanno samannāgato ’’ ti ( vibha .511) ettha samaṅgibhāvattho sampannasaddoP2.176 .

‘‘ Imissā , bhante , mahāpathaviyā heṭṭhimatalaṃM0.336 sampannaṃ – seyyathāpi khuddamadhuṃ anīlakaṃ , evamassādan ’’ ti ( pārā .17) ettha madhurattho sampannasaddo .

Idha pana paripuṇṇatthepi samaṅgibhāvepi vaṭṭati , tasmā sampannasīlāti paripuṇṇasīlā hutvātipi , sīlasamaṅgino hutvātipi evamettha attho veditabbo .

Tattha ‘‘ paripuṇṇasīlā ’’ ti iminā atthena khettadosavigamena khettapāripūri viya paripuṇṇaṃ nāma hoti .

Tena vuttaṃ ‘‘ khettadosavigamena khettapāripūri viya sīladosavigamena sīlapāripūri vuttā ’’ ti .

‘‘ Sīlasamaṅgino ’’ ti iminā pana atthena sīlena samaṅgībhūtā samodhānagatā samannāgatā hutvā viharathāti vuttaṃ hoti .

Tattha dvīhi kāraṇehi sampannasīlatā hoti sīlavipattiyā ādīnavadassanena , sīlasampattiyā ānisaṃsadassanena ca .

Tadubhayampi visuddhimagge ( visuddhi .1.20-21) vuttanayena veditabbaṃ .

Tattha ‘‘ sampannasīlā ’’ ti ettāvatā kira bhagavā catupārisuddhisīlaṃ uddisitvā ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvutā ’’ ti iminā jeṭṭhakasīlaṃ dassetītiādinā ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .

Kimassa uttari karaṇīyan ti evaṃ sampannasīlānaṃ viharataṃ tumhākaṃ kinti siyā uttari kātabbaṃ , paṭipajjitabbanti ceti attho .

Evaṃ ‘‘ sampannasīlā , bhikkhave , viharathā ’’ tiādinā sampādanūpāyena saddhiṃ sīlasampadāya bhikkhū niyojento anekapuggalādhiṭṭhānaṃ katvā desanaṃ ārabhitvā idāni yasmā ekapuggalādhiṭṭhānavasena pavattitāpi bhagavato desanā anekapuggalādhiṭṭhānāva hoti sabbasādhāraṇattā , tasmā taṃ ekapuggalādhiṭṭhānavasena dassento ‘‘ carato cepi , bhikkhave , bhikkhuno ’’ tiādimāha .

Tattha abhijjhāyati etāyāti abhijjhā , parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇassa lobhassetaṃ adhivacanaṃ .

Byāpajjati pūtibhavati cittaṃ etenāti byāpādo ,‘‘ anatthaṃ me acarī ’’ tiādinayappavattassa ekūnavīsatiāghātavatthuvisayassa dosassetaṃ adhivacanaṃ .

Ubhinnampi ‘‘ tattha katamoV0.308 kāmacchando ?

Yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānan ’’ tiP2.177 ( dha . sa .1159), tathā ‘‘ lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlan ’’ tiādinā ( dha . sa .391),‘‘ doso dussanā dussitattaṃM0.337 byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassā ’’ tiādinā ( dha . sa .418,1237) ca vitthāro veditabbo .

Vigato hotīti ayañca abhijjhā , ayañca byāpādo vigato hoti apagato , pahīno hotīti attho .

Ettāvatā kāmacchandanīvaraṇassa ca byāpādanīvaraṇassa ca pahānaṃ dassitaṃ hoti .

Thinamiddhan ti thinañceva middhañca .

Tesu cittassa akammaññatā thinaṃ , ālasiyassetaṃ adhivacanaṃ , vedanādīnaṃ tiṇṇaṃ khandhānaṃ akammaññatā middhaṃ , pacalāyikabhāvassetaṃ adhivacanaṃ .

Ubhinnampi ‘‘ tattha katamaṃ thinaṃ ?

Yā cittassa akallatā akammaññatā olīyanā sallīyanā .

Tattha katamaṃ middhaṃ ?

Yā kāyassa akallatā akammaññatā onāho pariyonāho ’’ tiādinā ( dha . sa .1162-1163) nayena vitthāro veditabbo .

Uddhaccakukkuccan ti uddhaccañceva kukkuccañca .

Tattha uddhaccaṃ nāma cittassa uddhatākāro , kukkuccaṃ nāma akatakalyāṇassa katapāpassa tappaccayā vippaṭisāro .

Ubhinnampi ‘‘ tattha katamaṃ uddhaccaṃ ?

Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassā ’’ tiādinā ( dha . sa .1165) vitthāro .

‘‘ Akataṃ vata me kalyāṇaṃ , akataṃ kusalaṃ , akataṃ bhīruttānaṃ ;

kataṃ pāpaṃ , kataṃ luddaṃ , kataṃ kibbisan ’’ tiādinā ( ma . ni .3.248; netti .120) pavattiākāro veditabbo .

Vicikicchāti buddhādīsu saṃsayo .

Tassā ‘‘ satthari kaṅkhati vicikicchati , nādhimuccati na sampasīdatī ’’ tiādinā ( vibha .915),‘‘ tattha katamā vicikicchā ?

Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṃ cittassa manovilekho ’’ tiādinā ( dha . sa .1008) ca nayena vitthāro veditabbo .

Ettha ca abhijjhābyāpādādīnaṃ vigamavasena ca pahānavasena ca tesaṃ vikkhambhanameva veditabbaṃ .

Yaṃ sandhāya vuttaṃ –

‘‘ SoV0.309 abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhenaP2.178 cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti .

Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati , byāpādapadosā cittaṃ parisodheti .

Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī satoM0.338 sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti .

Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ upasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti .

Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodhetī ’’ ti ( vibha .508).

Tattha yathā nīvaraṇānaṃ pahānaṃ hoti , taṃ veditabbaṃ .

Kathañca nesaṃ pahānaṃ hoti ?

Kāmacchandassa tāva asubhanimitte yonisomanasikārena pahānaṃ hoti , subhanimitte ayonisomanasikārenassa uppatti .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atthi , bhikkhave , subhanimittaṃ .

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya , uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Evaṃ subhanimitte ayonisomanasikārena uppajjantassa kāmacchandassa tappaṭipakkhato asubhanimitte yonisomanasikārena pahānaṃ hoti .

Tattha asubhanimittaṃ nāma asubhampi asubhārammaṇampi , yonisomanasikāro nāma upāyamanasikāro , pathamanasikāro , anicce aniccanti vā , dukkhe dukkhanti vā , anattani anattāti vā , asubhe asubhanti vā manasikāro .

Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato kāmacchando pahīyati .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atthi , bhikkhave , asubhanimittaṃ .

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa anuppādāya , uppannassa vā kāmacchandassa pahānāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Apica cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattanti – asubhanimittassa uggaho , asubhabhāvanānuyogo , indriyesu guttadvāratā , bhojane mattaññutā , kalyāṇamittatā , sappāyakathāti .

Dasavidhañhi asubhanimittaṃ uggaṇhantassapi kāmacchando pahīyati , bhāventassapiV0.310 , indriyesu pihitadvārassapiP2.179 catunnaṃ pañcannaṃ ālopānaṃ okāse sati udakaṃ pivitvā yāpanasīlatāya bhojane mattaññunopi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ CattāroM0.339 pañca ālope , abhutvā udakaṃ pive ;

Alaṃ phāsuvihārāya , pahitattassa bhikkhuno ’’ ti .( theragā .983);

Asubhakammikatissattherasadise kalyāṇamitte sevantassapi kāmacchando pahīyati , ṭhānanisajjādīsu dasaasubhanissitasappāyakathāyapi pahīyati .

Tena vuttaṃ ‘‘ cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattantī ’’ ti .

Paṭighanimitte āyonisomanasikārena byāpādassa uppādo hoti .

Tattha paṭighampi paṭighanimittaṃ , paṭighārammaṇampi paṭighanimittaṃ .

Ayonisomanasikāro sabbattha ekalakkhaṇo eva .

Taṃ tasmiṃ nimitte bahulaṃ pavattayato byāpādo uppajjati .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atthi , bhikkhave , paṭighanimittaṃ .

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya , uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Mettāya pana cetovimuttiyā yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti .

Tattha ‘‘ mettā ’’ ti vutte appanāpi upacāropi vaṭṭati ,‘‘ cetovimuttī ’’ ti pana appanāva .

Yonisomanasikāro vuttalakkhaṇova .

Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato byāpādo pahīyati .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atthi , bhikkhave , mettācetovimutti .

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa anuppādāya uppannassa vā byāpādassa pahānāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Apica cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattanti – mettānimittassa uggaho , mettābhāvanā , kammassakatāpaccavekkhaṇā , paṭisaṅkhānabahulatā , kalyāṇamittatā , sappāyakathāti .

Odhisakānodhisakadisāpharaṇānañhi aññataravasena mettaṃ uggaṇhantassapi byāpādo pahīyati , odhiso anodhiso disāpharaṇavasena mettaṃ bhāventassapi byāpādo pahīyati ,‘‘ tvaṃ etassa kuddhoV0.311 kiṃ karissasi , kimassa sīlādīniM0.340 vināsetuṃ sakkhissasi nanu tvaṃ attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissasi , parassa kujjhanaṃ nāma vītaccikaṅgāratattaayasalākagūthādīni gahetvā paraṃP2.180 paharitukāmatā viya hoti .

Esopi tava kuddho kiṃ karissati , kiṃ te sīlādīni vināsetuṃ sakkhissati esa attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissati , appaṭicchitapaheṇakaṃ viya , paṭivātaṃ khittarajomuṭṭhi viya ca etasseva esa kodho matthake patissatī ’’ ti evaṃ attano ca parassa cāti ubhayesaṃ kammassakataṃ paccavekkhatopi , paccavekkhitvā paṭisaṅkhāne ṭhitassapi , assaguttattherasadise mettābhāvanārate kalyāṇamitte sevantassāpi byāpādo pahīyati , ṭhānanisajjādīsu mettānissitasappāyakathāyapi pahīyati .

Tena vuttaṃ ‘‘ cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattantī ’’ ti .

Aratiādīsu ayonisomanasikārena thinamiddhassa uppādo hoti .

Arati nāma ukkaṇṭhitatā , tandī nāma kāyālasiyaṃ , vijambhitā nāma kāyavinamanā , bhattasammado nāma bhattamucchā bhattapariḷāho , cetaso līnattaṃ nāma cittassa līnākāro .

Imesu aratiādīsu ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ uppajjati .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atthi , bhikkhave , arati tandī vijambhitā bhattasammado cetaso līnattaṃ .

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya , uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Ārambhadhātuādīsu pana yonisomanasikārena thinamiddhassa pahānaṃ hoti .

Ārambhadhātu nāma paṭhamārambhavīriyaṃ , nikkamadhātu nāma kosajjato nikkhantatāya tato balavataraṃ , parakkamadhātu nāma paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato tatopi balavataraṃ .

Imasmiṃ tippabhede vīriye yonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ pahīyati .

Tenāha –

‘‘ Atthi , bhikkhave , ārambhadhātu , nikkamadhātu , parakkamadhātu .

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassaM0.341 vā thinamiddhassa anuppādāya , uppannassa vā thinamiddhassa pahānāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Apica cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattanti , atibhojane nimittaggāho – iriyāpathasamparivattanatā , ālokasaññāmanasikāroP2.181 , abbhokāsavāso , kalyāṇamittatā , sappāyakathātiV0.312 .

Āharahatthakabhuttavamitakatatthavaṭṭakaalaṃsāṭakakākamāsakabhojanaṃ bhuñjitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinnassa hi samaṇadhammaṃ karoto thinamiddhaṃ mahāhatthī viya ottharantaṃ āgacchati , catupañcaālopaokāsaṃ pana ṭhapetvā pānīyaṃ pivitvā yāpanasīlassa bhikkhuno taṃ na hoti .

Evaṃ atibhojane nimittaṃ gaṇhantassapi thinamiddhaṃ pahīyati .

Yasmiṃ iriyāpathe thinamiddhaṃ okkamati , tato aññaṃ parivattentassapi , rattiṃ candālokaṃ dīpālokaṃ ukkālokaṃ divā sūriyālokaṃ manasikarontassapi , abbhokāse vasantassapi mahākassapattherasadise vigatathinamiddhe kalyāṇamitte sevantassapi thinamiddhaṃ pahīyati , ṭhānanisajjādīsu dhutaṅganissitasappāyakathāyapi pahīyati .

Tena vuttaṃ ‘‘ cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattantī ’’ ti .

Cetaso avūpasame ayonisomanasikārena uddhaccakukkuccassa uppādo hoti .

Avūpasamo nāma avūpasantākāro , atthato taṃ uddhaccakukkuccameva .

Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato uddhaccakukkuccaṃ uppajjati .

Tenāha –

‘‘ Atthi , bhikkhave , cetaso avūpasamo .

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya , uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Samādhisaṅkhāte pana cetaso vūpasame yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti .

Tenāha –

‘‘ Atthi , bhikkhave , cetaso vūpasamo .

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa anuppādāya , uppannassa vā uddhaccakukkuccassa pahānāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

ApicaM0.342 cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattanti – bahussutatā , paripucchakatā , vinaye pakataññutā , vuḍḍhasevitā , kalyāṇamittatā , sappāyakathāti .

Bāhusaccenapi hi ekaṃ vā dve vā tayo vā cattāro vā pañca vā nikāye pāḷivasena ca atthavasena ca uggaṇhantassapi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati , kappiyākappiyaparipucchābahulassapi , vinayapaññattiyaṃ ciṇṇavasībhāvatāya pakataññunopiP2.182 , vuḍḍhe mahallakatthere upasaṅkamantassapi , upālittherasadise vinayadhare kalyāṇamitte sevantassapi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati , ṭhānanisajjādīsuV0.313 kappiyākappiyanissitasappāyakathāyapi pahīyati .

Tena vuttaṃ ‘‘ cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattantī ’’ ti .

Vicikicchāṭṭhāniyesu dhammesu ayonisomanasikārena vicikicchāya uppādo hoti .

Vicikicchāṭṭhāniyā dhammā nāma punappunaṃ vicikicchāya kāraṇattā vicikicchāva .

Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato vicikicchā uppajjati .

Tenāha –

‘‘ Atthi , bhikkhave , vicikicchāṭṭhāniyā dhammā .

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya , uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Kusalādidhammesu pana yonisomanasikārena vicikicchāya pahānaṃ hoti .

Tenāha –

‘‘ Atthi , bhikkhave , kusalākusalā dhammā , sāvajjānavajjā dhammā , sevitabbāsevitabbā dhammā , hīnapaṇītā dhammā , kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā .

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro ayamāhāro anuppannāya vā vicikicchāya anuppādāya , uppannāya vā vicikicchāya pahānāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.232).

Apica cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattanti bahussutatā , paripucchakatā , vinaye pakataññutā , adhimokkhabahulatā , kalyāṇamittatā , sappāyakathātiM0.343 .

Bāhusaccavasenapi hi ekaṃ vā … pe … pañca vā nikāye pāḷivasena ca atthavasena ca uggaṇhantassapi vicikicchā pahīyati , tīṇi ratanāni ārabbha kusalādibhedesu dhammesu paripucchābahulassapi , vinaye ciṇṇavasībhāvassapi , tīsu ratanesu okappanīya , saddhāsaṅkhāta , adhimokkhabahulassapi , saddhādhimutte vakkalittherasadise kalyāṇamitte sevantassapi vicikicchā pahīyati , ṭhānanisajjādīsu tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇanissitasappāyakathāyapi pahīyati .

Tena vuttaṃ ‘‘ cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattantī ’’ ti .

Ettha ca yathāvuttehi tehi tehi dhammehi vikkhambhanavasena pahīnānaṃ imesaṃ nīvaraṇānaṃ kāmacchandanīvaraṇassa tāva arahattamaggena accantappahānaṃ hoti , tathā thinamiddhanīvaraṇassa uddhaccanīvaraṇassa caV0.314 .

ByāpādanīvaraṇassaP2.183 pana kukkuccanīvaraṇassa ca anāgāmimaggena , vicikicchānīvaraṇassa sotāpattimaggena accantappahānaṃ hoti .

Tasmā tesaṃ tathā pahānāya upakāradhamme dassetuṃ ‘‘ āraddhaṃ hoti vīriyan ’’ tiādi āraddhaṃ .

Idameva vā yathāvuttaṃ abhijjhādīnaṃ nīvaraṇānaṃ pahānaṃ , yasmā hīnavīriyatāya kusītena , anupaṭṭhitassatitāya muṭṭhassatinā , apaṭippassaddhadarathatāya sāraddhakāyena , asamāhitatāya vikkhittacittena na kadācipi te sakkā nibbattetuṃ , pageva itaraṃ , tasmā yathā paṭipannassa so abhijjhādīnaṃ vigamo pahānaṃ sambhavati , taṃ dassetuṃ ‘‘ āraddhaṃ hoti vīriyan ’’ tiādi āraddhaṃ .

Tassattho – tesaṃ nīvaraṇānaṃ pahānāya sabbesampi vā saṃkilesadhammānaṃ samucchindanatthāya vīriyaṃ āraddhaṃ hoti , paggahitaṃ asithilappavattanti vuttaṃ hoti .

Āraddhattā eva ca antarā saṅkocassa anāpajjanato asallīnaṃ .

Upaṭṭhitā sati asammuṭṭhāti na kevalañca vīriyameva , satipi ārammaṇābhimukhabhāvena upaṭṭhitā hoti , tathā upaṭṭhitattā eva ca cirakatacirabhāsitānaṃ saraṇasamatthatāya asammuṭṭhā .

Passaddhoti kāyacittadarathappassambhanena kāyopissa passaddho hoti .

Tattha yasmā nāmakāye passaddhe rūpakāyopissa passaddho eva hoti , tasmā ‘‘ nāmakāyo rūpakāyo ’’ ti avisesetvā ‘‘ passaddho kāyo ’’ ti vuttaṃ .

Asāraddhoti so ca passaddhattā eva asāraddho , vigatadarathoti vuttaṃ hoti .

Samāhitaṃ cittaṃ ekaggan ti cittampissa sammā āhitaṃ suṭṭhu ṭhapitaṃ appitaṃ viya hoti , samāhitattā eva ca ekaggaṃ acalaṃ nipphandanaṃ niriñjananti .

EttāvatāM0.344 jhānamaggānaṃ pubbabhāgapaṭipadā kathitā .

Tenevāha –

‘‘ Carampi , bhikkhave , bhikkhu evaṃbhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhavīriyo pahitattoti vuccatī ’’ ti ( itivu .110).

Tassattho heṭṭhā vutto eva .

Gāthāsu yataṃ careti yatamāno careyya , caṅkamanādivasena gamanaṃ kappentopi ‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamatī ’’ tiādināP2.184 ( saṃ . ni .5.651-662; vibha .390) nayena vuttasammappadhānavīriyavasena yatanto ghaṭento vāyamanto yathā akusalā dhammā pahīyanti , kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti , evaṃ gamanaṃV0.315 kappeyyāti attho .

Esa nayo sesesupi .

Keci pana ‘‘ yatan ’’ ti etassa saṃyatoti atthaṃ vadanti .

Tiṭṭheti tiṭṭheyya ṭhānaṃ kappeyya .

Accheti nisīdeyya .

Sayeti nipajjeyya .

Yatamenaṃ pasārayeti etaṃ pasāretabbaṃ hatthapādādiṃ yataṃ yatamāno yathāvuttavīriyasamaṅgīyeva hutvā pasāreyya , sabbattha pamādaṃ vijaheyyāti adhippāyo .

Idāni yathā paṭipajjanto yataṃ yatamāno nāma hoti , taṃ paṭipadaṃ dassetuṃ ‘‘ uddhan ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha uddhan ti upari .

Tiriyan ti tiriyato , puratthimadisādivasena samantato disābhāgesūti attho .

Apācīnan ti heṭṭhā .

Yāvatā jagato gatīti yattakā sattasaṅkhārabhedassa lokassa pavatti , tattha sabbatthāti attho .

Ettāvatā anavasesato sammasanañāṇassa visayaṃ saṅgahetvā dasseti .

Samavekkhitāti sammā hetunā ñāyena avekkhitā , aniccādivasena vipassakoti vuttaṃ hoti .

Dhammānan ti sattasuññānaṃ .

Khandhānan ti rūpādīnaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ .

Udayabbayan ti udayañca vayañca .

Idaṃ vuttaṃ hoti – upari tiriyaṃ adhoti tisaṅgahe sabbasmiṃ loke atītādibhedabhinnānaṃ pañcupādānakkhandhasaṅkhātānaṃ sabbesaṃ rūpārūpadhammānaṃ aniccatādisammasanādhigatena udayabbayañāṇena pañcavīsatiyā ākārehi udayaṃ , pañcavīsatiyā ākārehi vayañca samavekkhitā samanupassitā bhaveyyāti .

Cetosamathasāmīcin tiM0.345 cittasaṃkilesānaṃ accantavūpasamanatoP2.185 cetosamathasaṅkhātassa ariyamaggassa anucchavikapaṭipadaṃ ñāṇadassanavisuddhiṃ .

Sikkhamānan ti paṭipajjamānaṃ bhāventaṃ ñāṇaparamparaṃ nibbattentaṃ .

Sadāti sabbakālaṃ , rattiñceva divā ca .

Satan ti catusampajaññena samannāgatāya satiyā satokāriṃ .

Satataṃ pahitattoti sabbakālaṃ pahitatto nibbānaṃ paṭipesitattoti tathāvidhaṃ bhikkhuṃ buddhādayo ariyā āhu ācikkhanti kathenti .

Sesaṃ vuttanayameva .

Dvādasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Itivuttaka-aṭṭhakathā

Itivuttaka-aṭṭhakathā