Issues
Select Version
Itivuttaka-aṭṭhakathā
Itivuttaka-aṭṭhakathā

8. Paṭhamanakuhanasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Paṭhamanakuhanasuttavaṇṇanā

35. Aṭṭhame nayidan ti ettha na iti paṭisedhe nipāto , tassa ‘‘ vussatī ’’ ti iminā sambandho , ya kāro padasandhikaro .
Idaṃ -saddo ‘‘ ekamidāhaṃ , bhikkhave , samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.501) nipātamattaṃ .
‘‘ Idaṃ kho taṃ , bhikkhave , appamattakaṃ oramattakaṃ sīlamattakan ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.27) yathāvutte āsannapaccakkhe āgato .
‘‘ Idañhi taṃ jetavanaṃ , isisaṅghanisevitaṃ ;
Āvutthaṃ dhammarājena , pītisañjananaṃ mamā ’’ ti .
–
Ādīsu ( saṃ . ni .1.48) vakkhamāne āsannapaccakkhe .
Idhāpi vakkhamāneyeva āsannapaccakkhe daṭṭhabbo .
Brahmacariya -saddo –
‘‘ Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ ,
Kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
IddhīV0.94 jutī balavīriyūpapatti ,
Idañca te nāga mahāvimānaṃ .
‘‘ AhañcaP1.108 bhariyā ca manussaloke ,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā ;
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi ,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca .
‘‘ Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ ,
Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti ,
Idañca me dhīra mahāvimānan ’’ ti .( jā .2.22.1592-1593,1595)–
ImasmiṃM0.103 puṇṇakajātake dāne āgato .
‘‘ Kena pāṇi kāmadado , kena pāṇi madhussavo ;
Kena te brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhati .
‘‘ Tena pāṇi kāmadado , tena pāṇi madhussavo ;
Tena me brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhatī ’’ ti .( pe . va .275,277)–
Imasmiṃ aṅkurapetavatthusmiṃ veyyāvacce .
‘‘ Idaṃ kho taṃ , bhikkhave , tittiriyaṃ nāma brahmacariyaṃ ahosī ’’ ti ( cūḷava .311) imasmiṃ tittirajātake pañcasikkhāpadasīle .
‘‘ Taṃ kho pana , pañcasikha , brahmacariyaṃ neva nibbidāya na virāgāya … pe … yāvadeva brahmalokūpapattiyā ’’ ti ( dī . ni .2.329) imasmiṃ mahāgovindasutte brahmavihāre .
‘‘ Pare abrahmacārī bhavissanti , mayamettha brahmacārino bhavissāmā ’’ ti ( ma . ni .1.83) sallekhasutte methunaviratiyaṃ .
‘‘ MayañcaV0.95 bhariyā nātikkamāma ,
Amhe ca bhariyā nātikkamanti ;
Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma ,
Tasmā hi amhaṃ daharā na mīyare ’’ ti .( jā .1.10.97)–
Mahādhammapālajātake sadārasantose .
‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃP1.109 caritā – tapassī sudaṃ homī ’’ ti ( ma . ni .1.155) lomahaṃsasutte vīriye .
‘‘ Hīnena brahmacariyena , khattiye upapajjati ;
Majjhimena ca devattaṃ , uttamena visujjhatī ’’ ti .( jā .1.8.75)–
Nimijātake attadamanavasena kate aṭṭhaṅgikauposathe .
‘‘ Idaṃ kho pana , pañcasikha , brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya … pe … ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo ’’ ti ( dī . ni .2.329) mahāgovindasutteyeva ariyamagge .
‘‘ Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitan ’’ ti ( dī . ni .3.174) pāsādikasutte sikkhattayasaṅgahe sakalasmiṃ sāsane .
Idhāpi ariyamagge sāsane ca vattati .
VussatītiM0.104 vasīyati , carīyatīti attho .
Janakuhanatthan ti ‘‘ aho ayyo sīlavā vattasampanno appiccho santuṭṭho mahiddhiko mahānubhāvo ’’ tiādinā janassa sattalokassa vimhāpanatthaṃ .
Janalapanatthan ti ‘‘ evarūpassa nāma ayyassa dinnaṃ mahapphalaṃ bhavissatī ’’ ti pasannacittehi ‘‘ kenattho , kiṃ āharīyatū ’’ ti manussehi vadāpanatthaṃ .
Lābhasakkārasilokānisaṃsatthan ti yvāyaṃ ‘‘ ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ lābhī assaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānan ’ ti , sīle-svevassa paripūrakārī ’’ ti ( ma . ni .1.65) sīlānisaṃsabhāvena vutto catupaccayalābho , yo ca catunnaṃ paccayānaṃ sakkaccadānasaṅkhāto ādarabahumānagarukaraṇasaṅkhāto ca sakkāro , yo ca ‘‘ sīlasampanno bahussuto sutadharo āraddhavīriyo ’’ tiādinā nayena uggatathutighosasaṅkhāto siloko brahmacariyaṃ carantānaṃ diṭṭhadhammiko ānisaṃso , tadatthaṃ .
Iti maṃ jano jānātūti ‘‘ evaṃ brahmacariyavāse sati ‘ ayaṃ sīlavā kalyāṇadhammo ’ tiādinā maṃ jano jānātu sambhāvetū ’’ tiP1.110 attano santaguṇavasena sambhāvanatthampi na idaṃ brahmacariyaṃ vussatīti sambandho .
KeciV0.96 pana ‘‘ janakuhanatthan ti pāpicchassa icchāpakatassa sato sāmantajappanairiyāpathanissitapaccayapaṭisevanasaṅkhātena tividhena kuhanavatthunā kuhanabhāvena janassa vimhāpanatthaṃ .
Janalapanatthan ti pāpicchasseva sato paccayatthaṃ parikathobhāsādivasena lapanabhāvena upalāpanabhāvena vā janassa lapanatthaṃ .
Lābhasakkārasilokānisaṃsatthan ti pāpicchasseva sato lābhādigarutāya lābhasakkārasilokasaṅkhātassa ānisaṃsaudayassa nipphādanatthaṃ .
Iti maṃ jano jānātūti pāpicchasseva sato asantaguṇasambhāvanādhippāyena ‘ iti evaṃ maṃ jano jānātū ’ ti na idaṃ brahmacariyaṃ vussatī ’’ ti evamettha atthaṃ vadanti .
Purimoyeva pana attho sārataro .
Atha khoti ettha athāti aññadatthe nipāto , khoti avadhāraṇe .
Tena kuhanādito aññadatthāyeva pana idaṃ , bhikkhave , brahmacariyaṃ vussatīti dasseti .
Idāni taṃ payojanaṃ dassento ‘‘ saṃvaratthañceva pahānatthañcā ’’ tiM0.105 āha .
Tattha pañcavidho saṃvaro – pātimokkhasaṃvaro , satisaṃvaro , ñāṇasaṃvaro , khantisaṃvaro , vīriyasaṃvaroti .
Tattha ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto ’’ ti ( vibha .511) hi ādinā nayena āgato ayaṃ pātimokkhasaṃvaro nāma , yo sīlasaṃvaroti ca pavuccati .
‘‘ Rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti ( dī . ni .1.213; ma . ni .1.295; saṃ . ni .4.239; a . ni .3.16) āgato ayaṃ satisaṃvaro .
‘‘ Yāni sotāni lokasmiṃ ( ajitāti bhagavā ),
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ ;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi ,
Paññāyete pidhīyare ’’ ti .( su . ni .1041)–
ĀgatoP1.111 ayaṃ ñāṇasaṃvaro .
‘‘ Khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24; a . ni .4.114;6.58) nayena āgato ayaṃ khantisaṃvaro .
‘‘ Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.26; a . ni .4.114;6.58) nayena āgato ayaṃ vīriyasaṃvaro .
Atthato pana pāṇātipātādīnaṃ pajahanavasena , vattapaṭivattānaṃ karaṇavasena ca pavattā cetanā viratiyo ca .
Saṅkhepato sabbo kāyavacīsaṃyamo , vitthārato sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamo sīlasaṃvaro .
Sati eva satisaṃvaro , satippadhānā vā kusalā khandhā .
Ñāṇameva ñāṇasaṃvaro .
Adhivāsanavasena adoso , adosappadhānā vā tathā pavattāV0.97 kusalā khandhā khantisaṃvaro , paññāti eke .
Kāmavitakkādīnaṃ anadhivāsanavasena pavattaṃ vīriyameva vīriyasaṃvaro .
Tesu paṭhamo kāyaduccaritādidussīlyassa saṃvaraṇato saṃvaro , dutiyo muṭṭhassaccassa , tatiyo aññāṇassa , catuttho akkhantiyā , pañcamo kosajjassa saṃvaraṇato pidahanato saṃvaroti veditabbo .
Evametassa saṃvarassa atthāya saṃvaratthaṃ , saṃvaranipphādanatthanti attho .
Pahānampi pañcavidhaṃ – tadaṅgappahānaṃ , vikkhambhanappahānaṃ , samucchedappahānaṃ , paṭippassaddhippahānaṃ , nissaraṇappahānanti .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā ekakanipāte paṭhamasuttavaṇṇanāyaṃ vuttameva .
Tassa pana pañcavidhassapi tathā tathā rāgādikilesānaṃM0.106 paṭinissajjanaṭṭhena samatikkamanaṭṭhena vā pahānassa atthāya pahānatthaṃ , pahānasādhanatthanti attho .
Tattha saṃvarena kilesānaṃ cittasantāne pavesananivāraṇaṃ pahānena pavesananivāraṇañceva samugghāto cāti vadanti .
Ubhayenāpi pana yathārahaṃ ubhayaṃ sampajjatīti daṭṭhabbaṃ .
Sīlādidhammā eva hi saṃvaraṇato saṃvaro , pajahanato pahānanti .
Gāthāsu anītihan ti ītiyo vuccanti upaddavā – diṭṭhadhammikā ca samparāyikā ca .
Ītiyo hanati vināseti pajahatīti ītihaṃ , anu ītihanti anītihaṃ , sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca .
Atha vā ītīhi anatthehiP1.112 saddhiṃ hananti gacchanti pavattantīti ītihā , taṇhādiupakkilesā .
Natthi ettha ītihāti anītihaṃ .
Ītihā vā yathāvuttenaṭṭhena titthiyasamayā , tappaṭipakkhato idaṃ anītihaṃ .
‘‘ Anitihan ’’ tipi pāṭho .
Tassattho –
‘‘ itihāyan ’’ ti dhammesu anekaṃsaggāhabhāvato vicikicchā itihaṃ nāma , sammāsambuddhappaveditattā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjantānaṃ nikkaṅkhabhāvasādhanato natthi ettha itihanti anitihaṃ , aparappaccayanti attho .
Vuttañhetaṃ ‘‘ paccattaṃ veditabbo viññūhī ’’ ti ‘‘ atakkāvacaro ’’ ti ca .
Gāthāsukhatthaṃ pana ‘‘ anītihan ’’ ti dīghaṃ katvā paṭhanti .
Nibbānasaṅkhātaṃ ogadhaṃ patiṭṭhaṃ pāraṃ gacchatīti nibbānogadhagāmī , vimuttirasattā ekanteneva nibbānasampāpakoti attho .
Taṃ nibbānogadhagāminaṃ brahmacariyaṃ .
Soti yo so samatiṃsa pāramiyo pūretvā sabbakilese bhinditvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho , so bhagavā adesayi desesi .
Nibbānogadhoti vā ariyamaggo vuccati .
Tena vinā nibbānogāhanassa asambhavato tassa ca nibbānaṃ anālambitvā appavattanato , tañca taṃ ekantaṃ gacchatīti nibbānogadhagāmī .
Atha vā nibbānogadhagāminan ti nibbānassa antogāminaṃ maggabrahmacariyaṃV0.98 , nibbānaṃ ārammaṇaṃ karitvā tassa anto eva vattati pavattatīti .
Mahattehīti mahāātumehi uḷārajjhāsayehi .
Mahantaṃ nibbānaṃ , mahante vā sīlakkhandhādike esanti gavesantīti mahesino buddhādayo ariyā .
Tehi anuyāto paṭipanno .
Yathā buddhena desitan ti yathā abhiññeyyādidhamme abhiññeyyādibhāveneva sammāsambuddhena mayā desitaṃ , evaṃ ye etaṃM0.107 maggabrahmacariyaṃ tadatthaṃ sāsanabrahmacariyañca paṭipajjanti .
Te diṭṭhadhammikasamparāyikatthehiP1.113 yathārahaṃ anusāsantassa satthu mayhaṃ sāsanakārino ovādappaṭikarā sakalassa vaṭṭadukkhassa antaṃ pariyantaṃ appavattiṃ karissanti , dukkhassa vā antaṃ nibbānaṃ sacchikarissantīti .
Aṭṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .