5. Paṭhamaesanāsuttavaṇṇanā
54. Pañcame esanāti gavesanā pariyesanā magganā .
Tā vibhāgato dassetuṃ ‘‘ kāmesanā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha kāmesanāti kāmānaṃ esanā , kāmasaṅkhātā vā esanā kāmesanā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Tattha katamā kāmesanā ?
Yo kāmesu kāmacchando , kāmarāgo , kāmanandī , kāmasneho
P2.17 , kāmapipāsā , kāmamucchā , kāmajjhosānaṃ , ayaṃ vuccati kāmesanā ’’ ti ( vibha .919).Tasmā kāmarāgo kāmesanāti veditabbo .
Bhavesanāyapi eseva nayo .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Tattha
V0.172 katamā bhavesanā ?Yo bhavesu bhavacchando … pe … bhavajjhosānaṃ , ayaṃ vuccati bhavesanā ’’ ti ( vibha .919).
Tasmā bhavesanarāgo rūpārūpabhavapatthanā bhavesanāti veditabbā .
Brahmacariyassa esanā brahmacariyesanā .
Yathāha –
‘‘ Tattha
M0.187 katamā brahmacariyesanā ?Sassato lokoti vā , asassato lokoti vā , antavā lokoti vā , anantavā lokoti vā , taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā , aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā , hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaññojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho , ayaṃ vuccati brahmacariyesanā ’’ ti ( vibha .919).
Tasmā diṭṭhigatasammatassa brahmacariyassa esanā diṭṭhibrahmacariyesanāti veditabbāti .
Ettāvatā rāgadiṭṭhiyo esanāti dassitā honti .
Na kevalañca rāgadiṭṭhiyova esanā , tadekaṭṭhaṃ kammampi .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Tattha katamā kāmesanā ?
Kāmarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ , ayaṃ vuccati kāmesanā .
Tattha katamā bhavesanā ?
Bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ , ayaṃ vuccati bhavesanā .
Tattha katamā brahmacariyesanā ?
Antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , manokammaṃ , ayaṃ vuccati brahmacariyesanā ’’ ti ( vibha .919)–
Evametā tisso esanā veditabbā .
Gāthāsu sambhavanti ettha esanānaṃ uppattihetubhūtā avijjādayo taṇhā cāti sambhavo , samudayoti attho .
Yattha
P2.18 cetā nirujjhantīti brahmacariyesanā paṭhamamaggena nirujjhati , kāmesanāV0.173 anāgāmimaggena , bhavesanā arahattamaggena nirujjhatīti veditabbaṃ .Sesaṃ vuttanayameva .
Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .