7. Mettābhāvanāsuttavaṇṇanā
27. Sattame yāni kānicīti anavasesapariyādānaṃ .
Opadhikāni puññakiriyavatthūnīti
Tesaṃ niyamanaṃ .
Tattha upadhi vuccanti khandhā , upadhissa karaṇaṃ sīlaṃ etesaṃ , upadhippayojanāni vā opadhikāni .
Sampattibhave attabhāvajanakāni paṭisandhipavattivipākadāyakāni .
Puññakiriyavatthūnīti puññakiriyā ca tā tesaṃ tesaṃ phalānisaṃsānaṃ vatthūni cāti puññakiriyavatthūni .
Tāni pana saṅkhepato dānamayaṃ , sīlamayaṃ , bhāvanāmayanti tividhāni honti .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ parato tikanipātavaṇṇanāyaṃ āvi bhavissati .
Mettāya cetovimuttiyāti mettābhāvanāvasena paṭiladdhatikacatukkajjhānasamāpattiyā .
‘‘ Mettā ’’ ti hi vutte upacāropi labbhati appanāpi ,‘‘ cetovimuttī ’’ ti pana vutte appanājhānameva labbhati .
Tañhi nīvaraṇādipaccanīkadhammato cittassa suṭṭhu vimuttibhāvena cetovimuttīti vuccati .
Kalaṃ nāgghanti soḷasin ti mettābrahmavihārassa soḷasabhāgaṃ opadhikāni puññakiriyavatthūni na agghanti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – mettāya cetovimuttiyā yo vipāko , taṃ soḷasa koṭṭhāse katvā
V0.79 tatoM0.86 ekaṃ puna soḷasa koṭṭhāse katvā tattha yo ekakoṭṭhāso , na taṃ aññāni opadhikāni puññakiriyavatthūni agghantīti .Adhiggahetvāti abhibhavitvā .
Bhāsateti upakkilesavisuddhiyā dippati .
Tapateti tato eva anavasese paṭipakkhadhamme santapati .
Virocatīti ubhayasampattiyā virocati .
Mettā hi cetovimutti candālokasaṅkhātā vigatūpakkilesā juṇhā viya dippati , ātapo viya andhakāraṃ paccanīkadhamme vidhamantī
P1.90 tapati , osadhitārakā viya vijjotamānā virocati ca .Seyyathāpīti opammadassanatthe nipāto .
Tārakarūpānan ti jotīnaṃ .
Candiyāti candassa ayanti candī , tassā candiyā , pabhāya juṇhāyāti attho .
Vassānan ti vassānaṃ bahuvasena laddhavohārassa utuno .
Pacchime māseti kattikamāse .
Saradasamayeti saradakāle .
Assayujakattikamāsā hi loke ‘‘ saradautū ’’ ti vuccanti .
Viddheti ubbiddhe , meghavigamena dūrībhūteti attho .
Tenevāha ‘‘ vigatavalāhake ’’ ti .
Deveti ākāse .
Nabhaṃ abbhussakkamānoti udayaṭṭhānato ākāsaṃ ullaṅghanto .
Tamagatan ti tamaṃ .
Abhivihaccāti abhihantvā vidhamitvā .
Osadhitārakāti ussannā pabhā etāya dhīyati , osadhīnaṃ vā anubalappadāyikattā osadhīti laddhanāmā tārakā .
Etthāha – kasmā pana bhagavatā samānepi opadhikabhāve mettā itarehi opadhikapuññehi visesetvā vuttāti ?
Vuccate – seṭṭhaṭṭhena niddosabhāvena ca sattesu suppaṭipattibhāvato .
Seṭṭhā hi ete vihārā , sabbasattesu sammāpaṭipattibhūtāni yadidaṃ mettājhānāni .
Yathā ca brahmāno niddosacittā viharanti , evaṃ etehi samannāgatā yogino brahmasamāva hutvā viharanti .
Tathā hime ‘‘ brahmavihārā ’’ ti vuccanti .
Iti seṭṭhaṭṭhena niddosabhāvena ca sattesu suppaṭipattibhāvato mettāva itarehi opadhikapuññehi visesetvā vuttā .
Evampi kasmā mettāva evaṃ visesetvā vuttā ?
Itaresaṃ brahmavihārānaṃ adhiṭṭhānabhāvato dānādīnaṃ sabbesaṃ kalyāṇadhammānaṃ paripūrikattā ca .
Ayañhi
M0.87 sattesu hitākārappavattilakkhaṇā mettā , hitūpasaṃhārasā , āghātavinayapaccupaṭṭhānā .Yadi anodhiso bhāvitā bahulīkatā , atha sukheneva karuṇādibhāvanā sampajjantīti mettā itaresaṃ brahmavihārānaṃ adhiṭṭhānaṃ .
Tathā hi sattesu hitajjhāsayatāya sati nesaṃ dukkhāsahanatā , sampattivisesānaṃ ciraṭṭhitikāmatā , pakkhapātābhāvena sabbattha samappavattacittatā ca sukheneva ijjhanti .
Evañca sakalalokahitasukhavidhānādhimuttā
P1.91 mahābodhisattā ‘‘ imassa dātabbaṃ , imassa na dātabban ’’ ti uttamavicayavasenaV0.80 vibhāgaṃ akatvā sabbasattānaṃ niravasesasukhanidānaṃ dānaṃ denti , hitasukhatthameva nesaṃ sīlaṃ samādiyanti , sīlaparipūraṇatthaṃ nekkhammaṃ bhajanti , tesaṃ hitasukhesu asammohatthāya paññaṃ pariyodapenti , hitasukhābhivaḍḍhanatthameva daḷhaṃ vīriyamārabhanti , uttamavīriyavasena vīrabhāvaṃ pattāpi sattānaṃ nānappakāraṃ hitajjhāsayeneva aparādhaṃ khamanti ,‘‘ idaṃ vo dassāma , karissāmā ’’ tiādinā kataṃ paṭiññātaṃ na visaṃvādenti , tesaṃ hitasukhāyeva acalādhiṭṭhānā honti .Tesu acalāya mettāya pubbakārino hitajjhāsayeneva nesaṃ vippakāre udāsīnā honti , pubbakāritāyapi na paccupakāramāsisantīti .
Evaṃ te pāramiyo pūretvā yāva dasabalacatu-vesārajja-chaasādhāraṇañāṇa-aṭṭhārasāveṇikabuddhadhammappabhede sabbepi kalyāṇadhamme paripūrenti .
Evaṃ dānādīnaṃ sabbesaṃ kalyāṇadhammānaṃ pāripūrikā mettāti ca imassa visesassa dassanatthaṃ sā itarehi visesetvā vuttā .
Apica mettāya itarehi opadhikapuññehi mahānubhāvatā velāmasuttena dīpetabbā .
Tattha hi yathā nāma mahatā velāmassa dānato ekassa sotāpannassa dānaṃ mahapphalataraṃ vuttaṃ , evaṃ sotāpannasatato ekassa sakadāgāmissa dānaṃ … pe … paccekabuddhasatato bhagavato , tatopi buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ , tatopi cātuddisassa saṅghassa vihāradānaṃ , tatopi saraṇagamanaṃ , tatopi sīlasamādānaṃ , tatopi gaddūhanamattaṃ kālaṃ mettābhāvanā mahapphalatarā vuttā .
Yathāha –
‘‘ Yaṃ
M0.88 gahapati velāmo brāhmaṇo dānaṃ adāsi mahādānaṃ .Yo cekaṃ diṭṭhisampannaṃ bhojeyya , idaṃ tato mahapphalataraṃ .
Yo ca sataṃ diṭṭhisampannaṃ bhojeyya … pe … surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiṃ .
Yo ca antamaso gaddūhanamattampi mettacittaṃ bhāveyya , idaṃ tato mahapphalataran ’’ ti ( a . ni .9.20).
Mahaggatapuññabhāvena panassā parittapuññato
P1.92 sātisayatāya vattabbameva natthi .Vuttañhetaṃ ‘‘ yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ , na taṃ tatrāvasissati , na taṃ tatrāvatiṭṭhatī ’’ ti ( dī . ni .1.556; saṃ . ni .4.360).
Kāmāvacarakammañhi pamāṇakataṃ nāma , mahaggatakammaṃ pana pamāṇaṃ atikkamitvā odhisakānodhisakapharaṇavasena vaḍḍhitvā katattā appamāṇakataṃ nāma .
Kāmāvacarakammaṃ tassa mahaggatakammassa antarā laggituṃ vā taṃ kammaṃ abhibhavitvā attano vipākassa okāsaṃ gahetvā ṭhātuṃ vā na sakkoti , atha kho mahaggatakammameva taṃ parittakammaṃ mahogho viya parittaṃ udakaṃ abhibhavitvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati , tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti ayañhi tassa atthoti .
Gāthāsu
V0.81 yoti yo koci gahaṭṭho vā pabbajito vā .Mettan ti mettājhānaṃ .
Appamāṇan ti bhāvanāvasena ārammaṇavasena ca appamāṇaṃ .
Asubhabhāvanādayo viya hi ārammaṇe ekadesaggahaṇaṃ akatvā anavasesapharaṇavasena anodhisopharaṇavasena ca appamāṇārammaṇatāya paguṇabhāvanāvasena appamāṇaṃ .
Tanū saṃyojanā hontīti mettājhānaṃ pādakaṃ katvā sammasitvā heṭṭhime ariyamagge adhigacchantassa sukheneva paṭighasaṃyojanādayo pahīyamānā tanū honti .
Tenāha ‘‘ passato upadhikkhayan ’’ ti .
‘‘ Upadhikkhayo ’’ ti hi nibbānaṃ vuccati .
Tañcassa sacchikiriyābhisamayavasena maggañāṇena passati .
Atha vā tanū saṃyojanā hontīti mettājhānapadaṭṭhānāya vipassanāya anukkamena upadhikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patvā taṃ passato pageva dasapi saṃyojanā tanū honti , pahīyantīti attho .
Atha vā tanū saṃyojanā hontīti paṭigho ceva paṭighasampayuttasaṃyojanā ca tanukā honti .
Passato upadhikkhayan ti tesaṃyeva kilesūpadhīnaṃ khayasaṅkhātaṃ
M0.89 mettaṃ adhigamavasena passanta ssāti evamettha attho daṭṭhabbo .Evaṃ kilesappahānaṃ nibbānādhigamañca mettābhāvanāya sikhāppattamānisaṃsaṃ dassetvā idāni aññe ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ ekampi ce ’’ tiādimāha .
Tattha
P1.93 aduṭṭhacittoti mettābalena suṭṭhu vikkhambhitabyāpādatāya byāpādena adūsitacitto .Mettāyatīti hitapharaṇavasena mettaṃ karoti .
Kusaloti atisayena kusalavā mahāpuñño , paṭighādianatthavigamena vo .
Khemī tenāti tena mettāyitena .
Sabbe ca pāṇeti casaddo byatireke .
Manasānukampan ti cittena anukampanto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ekasattavisayāpi tāva mettā mahākusalarāsi , sabbe pana pāṇe attano piyaputtaṃ viya hitapharaṇena manasā anukampanto pahūtaṃ bahuṃ anappakaṃ apariyantaṃ catusaṭṭhimahākappepi attano vipākappabandhaṃ pavattetuṃ samatthaṃ uḷārapuññaṃ ariyo parisuddhacitto puggalo pakaroti nipphādeti .
Sattasaṇḍan ti sattasaṅkhātena saṇḍena samannāgataṃ bharitaṃ , sattehi aviraḷaṃ ākiṇṇamanussanti attho .
Vijitvāti adaṇḍena asatthena dhammeneva vijinitvā .
Rājisayoti isisadisā dhammikarājāno .
Yajamānāti dānāni dadamānā .
Anupariyagāti vicariṃsu .
Assamedhan tiādīsu porāṇakarājakāle kira sassamedhaṃ , purisamedhaṃ , sammāpāsaṃ , vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ , yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu .
Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma , sassasampādane , medhāvitāti attho .
Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhattavetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma , purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho .
Daliddamanussānaṃ
V0.82 potthake lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vinā vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma .Tañhi sammā manusse pāseti hadaye bandhitvā viya ṭhapeti , tasmā ‘‘ sammāpāsan ’’ ti vuccati .
‘‘ Tāta mātulā ’’ tiādinā pana saṇhavācāya saṅgahaṇaṃ vācāpeyyaṃ nāma , peyyavajjaṃ piyavācatāti attho .
Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañceva hoti phītañca pahūtaannapānaṃ khemaṃ
P1.94 nirabbudaṃ .Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā viharanti
M0.90 .Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato ‘‘ niraggaḷan ’’ ti vuccati .
Ayaṃ porāṇikā paveṇi , ayaṃ porāṇikā pakati .
Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattentā uddhammūlaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhantiādike pañca yaññe nāma akaṃsu .
Vuttañhetaṃ bhagavatā brāhmaṇadhammiyasutte –
‘‘ Tesaṃ āsi vipallāso , disvāna aṇuto aṇuṃ … pe ….
‘‘ Te tattha mante ganthetvā , okkākaṃ tadupāgamun ’’ ti .( su . ni .301-304);
Tattha assamettha medhanti bādhentīti assamedho .
Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ pacchimadivase eva sattanavutipañcapasusataghātabhīsanassa ṭhapetvā bhūmiñca purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .
Purisamettha medhanti bādhentīti purisamedho .
Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃbhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .
Sammamettha pāsanti khipantīti sammāpāso .
Yugacchiggaḷe pavesanadaṇḍakasaṅkhātaṃ sammaṃ khipitvā tassa patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatinadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ vājamettha pivantīti vājapeyyo .
Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beḷuvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .
Natthi ettha aggaḷoti niraggaḷo .
Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassetaṃ adhivacanaṃ .
Candappabhāti candappabhāya .
Tāragaṇāva sabbeti yathā sabbepi tārāgaṇā candimasobhāya soḷasimpi
V0.83 kalaṃ nāgghanti , evaṃ te assamedhādayoP1.95 yaññā mettacittassa vuttalakkhaṇena subhāvitassa soḷasimpi kalaṃ nānubhavanti , na pāpuṇanti , nāgghantīti attho .Idāni
M0.91 aparepi diṭṭhadhammikasamparāyike mettābhāvanāya ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ yo na hantī ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha yoti mettābrahmavihārabhāvanānuyutto puggalo .
Na hantīti teneva mettābhāvanānubhāvena dūravikkhambhitabyāpādatāya na kañci sattaṃ hiṃsati , leḍḍudaṇḍādīhi na vibādhati vā .
Na ghātetīti paraṃ samādapetvā na satte hanāpeti na vibādhāpeti ca .
Na jinātīti sārambhaviggāhikakathādivasena na kañci jināti sārambhasseva abhāvato , jānikaraṇavasena vā aḍḍakaraṇādinā na kañci jināti .
Na jāpayeti parepi payojetvā paresaṃ dhanajāniṃ na kārāpeyya .
Mettaṃsoti mettāmayacittakoṭṭhāso , mettāya vā aṃso avijahanaṭṭhena avayavabhūtoti mettaṃso .
Sabbabhūtesūti sabbasattesu .
Tato eva veraṃ tassa na kenacīti akusalaveraṃ tassa kenacipi kāraṇena natthi , puggalaverasaṅkhāto virodho kenaci purisena saddhiṃ tassa mettāvihārissa natthīti .
Evametasmiṃ ekakanipāte paṭipāṭiyā terasasu suttesu sikkhāsuttadvaye cāti pannarasasu suttesu vivaṭṭaṃ kathitaṃ , nīvaraṇasuttaṃ saṃyojanasuttaṃ appamādasuttaṃ aṭṭhisañcayasuttanti etesu catūsu suttesu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Itaresu pana vaṭṭameva kathitanti .
Sattamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paramatthadīpaniyā
Khuddakanikāya-aṭṭhakathāya
Itivuttakassa ekakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .