10. Paduṭṭhacittasuttavaṇṇanā
20. Dasamassa kā uppatti ?
Aṭṭhuppattiyeva .
Ekadivasaṃ kira bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , idhekacco bahuṃ puññakammaṃ karoti , ekacco bahuṃ pāpakammaṃ , ekacco ubhayavomissakaṃ karoti .
Tattha vomissakārino kīdiso abhisamparāyo ’’ ti ?
Atha satthā dhammasabhaṃ upaganvā paññattavarabuddhāsane nisinno taṃ kathaṃ sutvā ‘‘ bhikkhave , maraṇāsannakāle saṃkiliṭṭhacittassa duggati pāṭikaṅkhā ’’ ti dassento imāya aṭṭhuppattiyā idaṃ suttaṃ desesi .
Tattha idhāti desāpadese nipāto .
Svāyaṃ katthaci padesaṃ upādāya vuccati ‘‘ idheva tiṭṭhamānassa , devabhūtassa me sato ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.369).
Katthaci sāsanaṃ upādāya ‘‘ idheva , bhikkhave , samaṇo idha
P1.72 dutiyo samaṇo ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.139; a . ni .4.241).Katthaci padapūraṇamatte ‘‘ idhāhaṃ , bhikkhave , bhuttāvī assaṃ pavārito ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.30).
Katthaci lokaṃ upādāya vuccati ‘‘ idha tathāgato loke uppajjatī ’’ tiādīsu ( a . ni .3.61).
Idhāpi loke eva daṭṭhabbo .
Ekaccan ti ekaṃ , aññataranti attho .
Puggalan ti sattaṃ .
So hi yathāpaccayaṃ kusalākusalānaṃ tabbipākānañca pūraṇato maraṇavasena galanato ca puggaloti vuccati .
Paduṭṭhacittan ti padosena āghātena duṭṭhacittaṃ .
Atha vā paduṭṭhacittan ti dosena rāgādinā padūsitacittaṃ .
Ettha ca ekaccan ti idaṃ paduṭṭhacittassa puggalassa visesanaṃ .
Yassa hi paṭisandhidāyakakammaṃ okāsamakāsi , so tathā vutto .
Yassa ca akusalappavattito cittaṃ nivattetvā kusalavasena otāretuṃ na sakkā , evaṃ āsannamaraṇo .
Evan ti idāni vattabbākāraṃ dasseti .
Cetasāti attano cittena cetopariyañāṇena .
Cetoti tassa puggalassa cittaṃ .
Pariccāti paricchinditvā pajānāmi
M0.69 .Nanu ca yathākammupagañāṇassāyaṃ visayoti ?
Saccametaṃ , tadā pavattamānaakusalacittavasena panetaṃ vuttaṃ .
Imamhi
V0.64 cāyaṃ samayeti imasmiṃ kāle , imāyaṃ vā paccayasāmaggiyaṃ , ayaṃ puggalo javanavīthiyā aparabhāge kālaṃ kareyya ceti attho .Na hi javanakkhaṇe kālaṃkiriyā atthi .
Yathābhataṃ nikkhitto evaṃ nirayeti yathā ābhataṃ kiñci āharitvā ṭhapitaṃ , evaṃ attano kammunā nikkhitto niraye ṭhapito evāti attho .
Kāyassa bhedāti upādinnakkhandhapariccāgā .
Paraṃ maraṇāti tadanantaraṃ abhinibbattakkhandhaggahaṇe .
Atha vā kāyassa bhedāti jīvitindriyassa upacchedā .
Paraṃ maraṇāti cutito uddhaṃ .
Apāyan tiādi sabbaṃ nirayasseva vevacanaṃ .
Nirayo hi ayasaṅkhātā sukhā apetoti apāyo ;
saggamokkhahetubhūtā vā puññasammatā ayā apetotipi apāyo .
Dukkhassa gati paṭisaraṇanti duggati ;
dosabahulattā vā duṭṭhena kammunā nibbattā gatītipi duggati .
Vivasā nipatanti ettha dukkaṭakammakārino , vinassantā vā ettha nipatanti sambhijjamānaṅgapaccaṅgāti vinipāto .
Natthi ettha assādasaññito ayoti nirassādaṭṭhena nirayo .
Atha vā apāyaggahaṇena
P1.73 tiracchānayoni vuccati .Tiracchānayoni hi apāyo sugatito apetattā , na duggati mahesakkhānaṃ nāgarājādīnaṃ sambhavato .
Duggatiggahaṇena pettivisayo .
So hi apāyo ceva duggati ca sugatito apetattā dukkhassa ca gatibhūtattā , na vinipāto asurasadisaṃ avinipātattā .
Vinipātaggahaṇena asurakāyo .
So hi yathāvuttena atthena apāyo ceva duggati ca , sabbasampattisamussayehi vinipatitattā vinipātoti ca vuccati .
Nirayaggahaṇena avīciādianekappakāro nirayova vuccati .
Idha pana sabbapadehipi nirayova vutto .
Upapajjantīti paṭisandhiṃ gaṇhanti .
Gāthāsu paṭhamagāthā saṅgītikāle dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitā .
Ñatvānāti pubbakālakiriyā .
Ñāṇapubbakañhi byākaraṇaṃ .
Hetuattho vā tvā-saddo yathā ‘‘ sīhaṃ disvā bhayaṃ hotī ’’ ti , jānanahetūti attho
M0.70 .Buddho , bhikkhūnaṃ santiketi buddho bhagavā attano santike bhikkhūnaṃ etaṃ parato dvīhi gāthāhi vuccamānaṃ atthaṃ byākāsi .
Sesaṃ vuttanayameva .
Dasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .