5. Sīlasampannasuttavaṇṇanā
104. Pañcame sīlasampannāti ettha sīlaṃ nāma khīṇāsavānaṃ lokiyalokuttarasīlaṃ , tena sampannā samannāgatāti sīlasampannā .
Samādhipaññāsu pi eseva nayo .
Vimutti pana phalavimuttiyeva , vimuttiñāṇadassanaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ .
Evamettha sīlādayo tayo lokiyalokuttarā , vimutti lokuttarāva , vimuttiñāṇadassanaṃ lokiyameva .
Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ pare ovadanti anusāsantīti ovādakā .
Viññāpakāti kammāni kammaphalāni ca , viññāpakā , tattha ca ‘‘ ime dhammā kusalā , ime dhammā akusalā .
Ime
V0.288 dhammā sāvajjā , ime dhammā anavajjā ’’ tiādinā kusalādivibhāgato khandhādivibhāgato salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇatoti vividhehi nayehi dhammānaṃ ñāpakā avabodhakāM0.314 .Sandassakāti teyeva dhamme hatthena gahetvā viya parassa paccakkhato dassetāro .
Samādapakāti yaṃ sīlādi yehi asamādinnaṃ , tassa samādāpetāro , tattha te patiṭṭhāpetāro .
Samuttejakāti evaṃ kusaladhammesu patiṭṭhitānaṃ upari adhicittānuyoge niyojanavasena cittassa sammā uttejakā , yathā visesādhigamo hoti , evaṃ nisāmanavasena tejakā .
Sampahaṃsakāti tesaṃ yathāladdhehi upariladdhabbehi ca guṇavisesehi cittassa sammā pahaṃsakā , laddhassādavasena suṭṭhu tosakā .
Alaṃsamakkhātāroti alaṃ pariyattaṃ yathāvuttaṃ aparihāpetvā sammadeva anuggahādhippāyena akkhātāro .
Atha vā sandassakāti dhammaṃ desentā pavattinivattiyo sabhāvasarasalakkhaṇato sammadeva dassetāro .
Samādapakāti citte patiṭṭhāpanavasena tasseva atthassa gāhāpakā .
Samuttejakāti
P2.153 tadatthaggahaṇe ussāhajananena sammadeva vodapakā jotakā vā .Sampahaṃsakāti tadatthapaṭipattiyaṃ ānisaṃsadassanena sammadeva pahaṃsakā tosakā .
Alaṃsamakkhātāroti samatthā hutvā vuttanayena samakkhātāro .
Saddhammassāti paṭivedhasaddhammassa , tividhassāpi vā saddhammassa desetāro .
Dassanampahan ti dassanampi ahaṃ .
Taṃ panetaṃ cakkhudassanaṃ ñāṇadassananti duvidhaṃ .
Tattha pasannehi cakkhūhi ariyānaṃ olokanaṃ cakkhudassanaṃ nāma .
Ariyabhāvakarānaṃ pana dhammānaṃ ariyabhāvassa ca vipassanāmaggaphalehi adhigamo ñāṇadassanaṃ nāma .
Imasmiṃ panatthe cakkhudassanaṃ adhippetaṃ .
Ariyānañhi pasannehi cakkhūhi olokanampi sattānaṃ bahūpakārameva .
Savanan ti ‘‘ asuko nāma khīṇāsavo asukasmiṃ nāma raṭṭhe vā janapade vā gāme vā nigame vā vihāre vā leṇe vā vasatī ’’ ti kathentānaṃ sotena savanaṃ , etampi bahūpakārameva .
Upasaṅkamanan ti ‘‘ dānaṃ vā dassāmi , pañhaṃ vā pucchissāmi , dhammaṃ vā sossāmi , sakkāraṃ vā karissāmī ’’ ti evarūpena cittena ariyānaṃ upasaṅkamanaṃ .
Payirupāsanan ti pañhapayirupāsanaṃ , ariyānaṃ guṇe sutvā te upasaṅkamitvā nimantetvā dānaṃ
M0.315 vā datvā vattaṃ vā katvā ‘‘ kiṃ , bhante , kusalan ’’ tiādinā nayena pañhapucchananti attho .Veyyāvaccādikaraṇaṃ payirupāsanaṃyeva .
Anussaraṇan ti rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu nisinnassa ‘‘ idāni ariyā gumbaleṇamaṇḍapādīsu jhānavipassanāmaggaphalasukhehi vītināmentī ’’ ti tesaṃ dibbavihārādiguṇavisesārammaṇaṃ anussaraṇaṃ .
Yo vā tesaṃ santikā ovādo laddho hoti , taṃ āvajjitvā ‘‘ imasmiṃ
V0.289 ṭhāne sīlaṃ kathitaṃ , imasmiṃ samādhi , imasmiṃ vipassanā , imasmiṃ maggo , imasmiṃ phalan ’’ ti evaṃ anussaraṇaṃ .Anupabbajjan ti ariyesu cittaṃ pasādetvā gharā nikkhamma tesaṃ santike pabbajjaṃ .
Ariyesu
P2.154 hi cittaṃ pasādetvā tesaṃyeva santike pabbajitvā tesaṃyeva ovādānusāsaniṃ paccāsīsamānassa caratopi pabbajjā anupabbajjā nāma , aññesaṃ santike ovādānusāsaniṃ paccāsīsamānassa caratopi pabbajjā anupabbajjā nāma , ariyesu pasādena aññattha pabbajitvā ariyānaṃ santike ovādānusāsaniṃ paccāsīsamānassa caratopi pabbajjā anupabbajjāva .Aññesu pana pasādena aññesaṃyeva santike pabbajitvā aññesaṃyeva ovādānusāsaniṃ paccāsīsamānassa carato pabbajjā anupabbajjā nāma na hoti .
Vuttanayena pabbajitesu pana mahākassapattherassa tāva anupabbajjaṃ pabbajitā satasahassamattā ahesuṃ , tathā therasseva saddhivihārikassa candaguttattherassa , tassāpi saddhivihārikassa sūriyaguttattherassa , tassāpi saddhivihārikassa assaguttattherassa , tassāpi saddhivihārikassa yonakadhammarakkhitattherassa .
Tassa pana saddhivihāriko asokarañño kaniṭṭhabhātā tissatthero nāma ahosi .
Tassa anupabbajjaṃ pabbajitā aḍḍhateyyakoṭisaṅkhā ahesuṃ .
Dīpappasādakamahāmahindattherassa pana anupabbajitānaṃ gaṇanaparicchedo natthi .
Yāvajjadivasā laṅkādīpe satthari pasādena pabbajantā mahāmahindattherasseva anupabbajjanti nāma .
Idāni yena kāraṇena tesaṃ ariyānaṃ dassanādi bahūpakāranti vuttaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ tathārūpe ’’ tiādimāha .
Tattha tathārūpeti tādise sīlādiguṇasampanne ariye .
Yasmā dassanasavanānussaraṇāni upasaṅkamanapayirupāsanaṭṭhānāni , tasmā tāni anāmasitvā upasaṅkamanapayirupāsanāniyeva dassetuṃ ‘‘ sevato bhajato payirupāsato ’’ ti vuttaṃ
M0.316 .Dassanasavanānussaraṇato hi ariyesu uppannasaddho te upasaṅkamitvā payirupāsitvā pañhaṃ pucchitvā laddhasavanānuttariyo aparipūre sīlādiguṇe paripūressatīti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ saddhājāto upasaṅkamati , upasaṅkamanto payirupāsatī ’’ tiādi ( ma . ni .2.183).
Tattha sevatoti vattapaṭivattakaraṇavasena kālena kālaṃ upasaṅkamato .
Bhajatoti
P2.155 sampiyāyanabhattivasena bhajato .Payirupāsatoti pañhapucchanena paṭipattianukaraṇena ca payirupāsatoti tiṇṇaṃ padānaṃ atthavibhāgo dīpetabbo .
Vimuttiñāṇadassanassa pāripūri ekūnavīsatimassa paccavekkhaṇañāṇassa uppattiyā veditabbā .
Evarūpā
V0.290 ca te , bhikkhave , bhikkhūtiādīsu ye yathāvuttaguṇasamannāgamena evarūpā edisā bhinnasabbakilesā bhikkhū , te diṭṭhadhammikādihitesu sattānaṃ niyojanavasena anusāsanato satthāro tipi vuccanti .Jātikantārādinittharaṇato satthavāhā tipi , rāgādiraṇānaṃ jahanato jahāpanato ca raṇañjahā tipi , avijjātamassa vinodanato vinodāpanato ca tamonudā tipi , saparasantānesu paññāālokapaññāobhāsapaññāpajjotānaṃ karaṇena nibbattanena ālokādikarā tipi , tathā ñāṇukkāñāṇappabhādhammukkādhammappabhānaṃ dhāraṇena karaṇena ca ukkādhārā tipi , pabhaṅkarā tipi , ārakattā kilesehi , anaye na iriyanato , aye ca iriyanato paresaṃ tathābhāvahetubhāvato , sadevakena lokena araṇīyato ariyā tipi , paññācakkhudhammacakkhūnaṃ sātisayapaṭilābhena cakkhumanto tipi vuccanti .
Gāthāsu pāmojjakaraṇaṃ ṭhānan ti nirāmisassa pamodassa nibbattakaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ .
Etan ti idāni vattabbanidassanaṃ sandhāya vadati .
Vijānatan ti saṃkilesavodāne yāthāvato jānantānaṃ .
Bhāvitattānan ti bhāvitasabhāvānaṃ , kāyabhāvanādīhi bhāvitasantānānanti attho .
Dhammajīvinan ti micchājīvaṃ pahāya dhammena ñāyena jīvikakappanato , dhammena vā ñāyena attabhāvassa pavattanato , samāpattibahulatāya vā aggaphaladhammena jīvanato dhammajīvinaṃ .
Ayañhettha saṅkhepattho – yadidaṃ bhāvitattānaṃ pariniṭṭhitasamādhipaññābhāvanānaṃ tato eva dhammajīvinaṃ ariyānaṃ dassanaṃ
M0.317 .Etaṃ avippaṭisāranimittānaṃ sīlādīnaṃ pāripūrihetubhāvato vijānataṃ sappaññajātikānaṃ
P2.156 ekanteneva pītipāmojjakāraṇanti .Idāni taṃ tassa kāraṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ te jotayantī ’’ ti osānagāthādvayamāha .
Tattha teti te bhāvitattā dhammajīvino ariyā .
Jotayantīti pakāsayanti .
Bhāsayantīti saddhammobhāsena lokaṃ pabhāsayanti , dhammaṃ desentīti attho .
Yesan ti yesaṃ ariyānaṃ .
Sāsanan ti ovādaṃ .
Sammadaññāyāti pubbabhāgañāṇehi sammadeva jānitvā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .