4. Addhāsuttavaṇṇanā
63. Catutthe
M0.200 addhāti kālā .Atīto addhātiādīsu dve pariyāyā – suttantapariyāyo , abhidhammapariyāyo ca .
Tattha suttantapariyāyena paṭisandhito pubbe atīto addhā nāma , cutito pacchā anāgato addhā nāma , saha cutipaṭisandhīhi tadanantaraṃ paccuppanno addhā nāma .
Abhidhammapariyāyena uppādo , ṭhiti , bhaṅgoti ime tayo khaṇe patvā niruddhadhammā atīto addhā nāma , tayopi khaṇe
P2.31 asampattā anāgato addhā nāma , khaṇattayasamaṅgino paccuppanno addhā nāma .Aparo
V0.185 nayo – ayañhi atītādivibhāgo addhāsantatisamayakhaṇavasena catudhā veditabbo .Tesu addhāvibhāgo vutto .
Santativasena sabhāgā ekautusamuṭṭhānā , ekāhārasamuṭṭhānā ca pubbāpariyavasena vattamānāpi paccuppannā .
Tato pubbe visabhāgautuāhārasamuṭṭhānā atītā pacchā anāgatā .
Cittajā ekavīthiekajavanaekasamāpattisamuṭṭhānā paccuppannā nāma , tato pubbe atītā , pacchā anāgatā .
Kammasamuṭṭhānānaṃ pāṭiyekkaṃ santativasena atītādibhedo natthi , tesaṃyeva pana utuāhāracittasamuṭṭhānānaṃ upatthambhakavasena tassa atītādibhāvo veditabbo .
Samayavasena ekamuhuttapubbaṇhasāyanharattidivādīsu samayesu santānavasena pavattamānā taṃtaṃsamaye paccuppannā nāma , tato pubbe atītā , pacchā anāgatā .
Ayaṃ tāva rūpadhammesu nayo .
Arūpadhammesu pana khaṇavasena uppādādikkhaṇattayapariyāpannā paccuppannā , tato pubbe atītā , pacchā anāgatā .
Apica atikkantahetupaccayakiccā atītā , niṭṭhitahetukiccā aniṭṭhitapaccayakiccā paccuppannā , ubhayakiccaṃ asampattā anāgatā .
Attano vā kiccakkhaṇe paccuppannā , tato pubbe atītā , pacchā anāgatā .
Ettha ca khaṇādikathāva nippariyāyā , sesā pariyāyā .
Ayañhi atītādibhedo nāma dhammānaṃ hoti , na kālassa .
Atītādibhede pana dhamme upādāya paramatthato avijjamānopi kālo idha teneva vohārena atītotiādinā vuttoti veditabbo .
Gāthāsu
M0.201 akkheyyasaññinoti ettha akkhāyati , kathīyati , paññāpīyatīti akkheyyaṃ , kathāvatthu , atthato rūpādayo pañcakkhandhā .Vuttañhetaṃ –
‘‘ Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya , anāgataṃ vā … pe … paccuppannaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyyā ’’ ti ( dī . ni .3.305).
Tathā –
‘‘ Yaṃ , bhikkhave
P2.32 , rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ ,‘ ahosī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ ahosī ’ ti tassa samaññā ,‘ ahosī ’ ti tassa paññatti ;na tassa saṅkhā atthīti , na tassa saṅkhā bhavissatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.62)–
Evaṃ vuttena niruttipathasuttenapi ettha attho dīpetabbo .
Evaṃ kathāvatthubhāvena akkheyyasaṅkhāte khandhapañcake ahanti ca mamanti ca devoti ca manussoti ca itthīti ca purisoti ca ādinā
V0.186 pavattasaññāvasena akkheyyasaññino , pañcasu upādānakkhandhesu sattapuggalādisaññinoti attho .Akkheyyasmiṃ taṇhādiṭṭhiggāhavasena patiṭṭhitā , rāgādivasena vā aṭṭhahākārehi patiṭṭhitā .
Ratto hi rāgavasena patiṭṭhito hoti , duṭṭho dosavasena , mūḷho mohavasena , parāmaṭṭho diṭṭhivasena , thāmagato anusayavasena , vinibaddho mānavasena , aniṭṭhaṅgato vicikicchāvasena , vikkhepagato uddhaccavasena patiṭṭhito hotīti .
Akkheyyaṃ apariññāyāti taṃ akkheyyaṃ tebhūmakadhamme tīhi pariññāhi aparijānitvā tassa aparijānanahetu .
Yogamāyanti maccunoti maraṇassa yogaṃ tena saṃyogaṃ upagacchanti , na visaṃyoganti attho .
Atha vā yogan ti upāyaṃ , tena yojitaṃ pasāritaṃ mārasenaṭṭhāniyaṃ anatthajālaṃ kilesajālañca upagacchantīti vuttaṃ hoti .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ Na hi no saṅgaraṃ tena , mahāsenena maccunā ’’ ti .( ma . ni .3.272; jā .2.22.121; netti .103);
Ettāvatā vaṭṭaṃ dassetvā idāni vivaṭṭaṃ dassetuṃ ‘‘ akkheyyañca pariññāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ca -saddo byatireke , tena akkheyyaparijānanena laddhabbaṃ vakkhamānameva visesaṃ joteti .
Pariññāyāti vipassanāsahitāya
M0.202 maggapaññāya dukkhanti paricchijja jānitvā , tappaṭibaddhakilesappahānena vā taṃ samatikkamitvā tissannampi pariññānaṃ kiccaṃ matthakaṃ pāpetvā .Akkhātāraṃ na maññatīti sabbaso maññanānaṃ pahīnattā khīṇāsavo akkhātāraṃ na maññati , kārakādisabhāvaṃ kiñci attānaṃ na paccetīti attho .
Phuṭṭho
P2.33 vimokkho manasā , santipadamanuttaran ti yasmā sabbasaṅkhatavimuttattā ‘‘ vimokkho ’’ ti sabbakilesasantāpavūpasamanaṭṭhānatāya ‘‘ santipadan ’’ ti laddhanāmo nibbānadhammo phuṭṭho phusito patto , tasmā akkhātāraṃ na maññatīti .Atha vā ‘‘ pariññāyā ’’ ti padena dukkhasaccassa pariññābhisamayaṃ samudayasaccassa pahānābhisamayañca vatvā idāni ‘‘ phuṭṭho vimokkho manasā , santipadamanuttaran ’’ ti iminā magganirodhānaṃ bhāvanāsacchikiriyābhisamayaṃ vadati .
Tassattho – samucchedavasena sabbakilesehi vimuccatīti vimokkho , ariyamaggo .
So panassa maggacittena phuṭṭho phusito bhāvito , teneva anuttaraṃ santipadaṃ nibbānaṃ phuṭṭhaṃ phusitaṃ sacchikatanti .
Akkheyyasampannoti
V0.187 akkheyyanimittaṃ vividhāhi vipattīhi upaddute loke pahīnavipallāsatāya tato suparimutto akkheyyapariññābhinibbattāhi sampattīhi sampanno samannāgato .Saṅkhāya sevīti paññāvepullappattiyā cīvarādipaccaye saṅkhāya parituletvāva sevanasīlo , saṅkhātadhammattā ca āpāthagataṃ sabbampi visayaṃ chaḷaṅgupekkhāvasena saṅkhāya sevanasīlo .
Dhammaṭṭhoti asekkhadhammesu nibbānadhamme eva vā ṭhito .
Vedagūti veditabbassa catusaccassa pāraṅgatattā vedagū .
Evaṃguṇo arahā bhavādīsu katthaci āyatiṃ punabbhavābhāvato manussadevāti saṅkhyaṃ na upeti , apaññattikabhāvameva gacchatīti anupādāparinibbānena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Catutthasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .