9. Ratanavaggo
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
Anikkhantarājake aniggataratanaketi ettha ‘‘ sayanighare ’’ ti pāṭhaseso daṭṭhabboti āha ‘‘ anikkhanto rājā ito ’’ tiādi .
Tattha itoti sayanigharato .
Sayanighareti sayanīyaghare .
Yattha rañño sayanaṃ paññattaṃ hoti , antamaso sāṇipākāraparikkhittampi , tasminti vuttaṃ hoti .
Ratijananaṭṭhena ratanaṃ , hatthiādi .
Idha pana itthiratanaṃ adhippetanti āha ‘‘ ratanaṃ vuccati mahesī ’’ ti .
Ubhosūti
V0.394 rājamahesīsu .Kiriyākiriyan ti ettha indakhīlātikkamo kiriyaṃ , appaṭisaṃviditaṃ akiriyan ti daṭṭhabbaṃ .
Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
Muttādidasavidhan ti ‘‘ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragallan ’’ ti ( pāci .506) dasavidhaṃ ratanaṃ .
Ajjhāvasatheti gehe .
Tenāha ‘‘ parikkhittassā ’’ tiādi , parikkhittassa āvasathassāti attho .
Āvasathoti cettha antogāme niviṭṭhagehaṃ adhippetaṃ .
Ārāme niviṭṭhagehaṃ pana ajjhārāmaggahaṇeneva gahitaṃ .
‘‘ Āvasathoti cettha antoārāme vā hotu , aññattha vā , attano vasanaṭṭhānaṃ vuccatī ’’ ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.506) keci .
Sabbesampi atthāya dukkaṭamevāti attano vā tesaṃ saṅghādīnaṃ vā atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā dukkaṭameva .
Sace pana mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ
M0.429 kappiyabhaṇḍaṃ hoti , attano atthāya gahetvā paṭisāmetabbanti āha ‘‘ tādisaṃ panā ’’ tiādi .Tādisan ti yaṃ mātāpitūnaṃ santakaṃ avassaṃ paṭisāmetabbaṃ kappiyabhaṇḍaṃ , tādisaṃ .
Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakiādīsu chandenapi , rājavallabhesu bhayenapi .
Tādise ṭhāneti mahāvihārasadisassa mahārāmassa pākāraparikkhitte pariveṇe .
Saññāṇaṃ katvāti ‘‘ ettakā kahāpaṇā ’’ tiādinā rūpena vā lañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā , sallakkhetvāti attho .
Patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hattheti lajjīnaṃ kukkuccakānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe .
Lolajātikānañhi hatthe ṭhapetuṃ na labbhati .
Neva pakkamatīti neva tamhā āvāsā pakkamati .
‘‘ Thāvaraṃ senāsanaṃ vā ’’ tiādinā attano cīvarādimūlaṃ na kātabbanti ( pāci . aṭṭha .506) dasseti .
Taṃ dassetvāti yaṃ thāvarasenāsanādi kataṃ , taṃ upāsaka tava santakena idaṃ nāma katanti evaṃ dassetvā .
Samādapetvāti aññaṃ samādapetvā ,‘‘ uddissa ariyā tiṭṭhanti , esā ariyāna yācanā ’’ ti vuttanayena yācitvāti attho .
Anuññātaṭṭhāneti ajjhārāmaajjhāvasathe .
Āmāsan ti āmasitabbañceva paṭisāmetabbañca vatthādi .
Ratanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā
Cāritteti
V0.395 cārittasikkhāpade .Upacāran ti dutiyaleḍḍupātaṃ .
Aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthīti ussāhaṃ appaṭippassambhetvā aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ gāmasatampi hotu , puna āpucchanakiccaṃ natthīti attho .
Tenāha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Ussāhan ti gāmappavisanussāhaṃ .
Antarārāmā dīsu ( pāci . aṭṭha .515) na kevalaṃ anāpucchā gacchantasseva , kāyabandhanaṃ abandhitvā saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti .
Āpadāsūti sīho vā byaggho vā āgacchati , megho vā uṭṭheti , añño vā koci upaddavo uppajjati
M0.430 , anāpatti .Evarūpāsu āpadāsu bahigāmato antogāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati .
Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
Taṃ assa atthīti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.517) paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti .
Araṇiketi araṇidhanuke .
Vidheti vedhake .
Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake ca .
Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
Aṭṭhaṅgulapādakan ti bhāvanapuṃsakaniddeso .
‘‘ Chedanakaṃ bhedanakasadisamevā ’’ ti iminā ‘‘ chedanameva chedanakaṃ , taṃ assa atthīti chedanakan ’’ ti imamatthaṃ atidisati .
Yathā pamāṇameva upari dissati , evaṃ nikhaṇitvā vāti sace pana na chinditukāmo hoti , yathā pamāṇameva upari dissati , evaṃ bhūmiyaṃ nikhaṇitvā vā .
Aṭṭakaṃ vā bandhitvāti ukkhipitvā tulāsaṅghāte ṭhapetvā aṭṭaṃ katvā .
Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
Cimilikaṃ
V0.396 pattharitvā tūlaṃ pakkhipitvāti mañcapīṭhānaṃ upari cimilikaṃ pattharitvā tassa upari tūlaṃ pakkhipitvāti attho .Upari cimilikāyāti uparimabhāge cimilikāya .
Sīsappamāṇan ti
M0.431 ( cūḷava . aṭṭha .297; sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.297) yattha galavāṭakato paṭṭhāya sabbasīsaṃ upadahanti , taṃ sīsappamāṇaṃ .Tañca ukkaṭṭhaparicchedato tiriyaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti , dīghato dviratananti dassetuṃ ‘‘ yassa vitthārato tīsu koṇesū ’’ tiādimāha .
Dvinnaṃ antaraṃ vidatthi caturaṅgulaṃ hotīti dvinnaṃ koṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti .
Majjhe muṭṭhiratanan ti bibbohanassa majjhaṃ tiriyato muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti .
Ayañhi sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo .
Tato uddhaṃ na vaṭṭati , heṭṭhā vaṭṭati .
Agilānassa sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti dvayameva vaṭṭati .
Gilānassa bibbohanāni santharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi vaṭṭati .
Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
Sattamaṃ uttānameva .
Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā
Adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalan ti nābhiyā heṭṭhā jāṇumaṇḍalānaṃ upari .
Kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānan ti ettha kaṇḍūti kacchu .
Pīḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapīḷakā .
Assāvoti arisabhagandalamadhumehānaṃ vasena asucipaggharaṇaṃ .
Thullakacchābādhoti mahāpīḷakābādho vuccati .
Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Vassikasāṭikanandasikkhāpadavaṇṇanā
Navamaṃ
M0.432V0.397 dasamañca uttānameva .Vassikasāṭikanandasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ratanavaggo navamo .
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ
Pācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .