5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
Bhuttavāti katabhattakicco .
Sāsapamattampi ajjhoharitan ti evaṃ parittampi bhojanaṃ saṅkhāditvā vā asaṅkhāditvā vā gilitaṃ .
Pavāritoti paṭikkhepito .
Yo hi bhuñjanto parivesakena upanītaṃ bhojanaṃ anicchanto paṭikkhipati , so tena pavārito paṭikkhipito nāma hoti .
Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ katappavāraṇo katappaṭikkhepoti attho ’’ ti vuttaṃ .
Sopi ca paṭikkhepo yasmā na paṭikkhepamattena , atha kho pañcaṅgavasena .
Tenassa padabhājane ‘‘ asanaṃ paññāyatī ’’ tiādi ( pāci .239) vuttaṃ .
Bhojanaṃ
M0.384 paññāyatīti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ pattādīsu dissati .Tenāha ‘‘ pavāraṇappahonakaṃ ce bhojanan ’’ tiādi .
Sālīti ( pāci . aṭṭha .238-239) antamaso nīvāraṃ upādāya sabbāpi sālijāti .
Vīhīti sabbāpi vīhijāti .
Yavagodhumesu bhedo natthi .
Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti .
Varakoti antamaso varakacorakaṃ upādāya sabbāpi setavaṇṇā varakajāti .
Kudrūsakoti kāḷakodravo ceva sāmākādibhedā ca sabbāpi tiṇadhaññajāti .
Nīvāravarakacorakā cettha ‘‘ dhaññānulomā ’’ ti vadanti .
Yāgun ti ambilayāgukhīrayāguādibhedaṃ yaṃ kiñci yāguṃ .
Imināva pāyāsassāpi gahitattā ‘‘ ambilapāyāsādīsu aññataraṃ pacāmāti vā ’’ ti na vuttaṃ .
Pavāraṇaṃ janetīti anatirittabhojanāpattinibandhanaṃ paṭikkhepaṃ sādheti .
Sace pana odhi na paññāyati , yāgusaṅgahaṃ gacchati , pavāraṇaṃ na janeti .
Puna pavāraṇaṃ janeti ghanabhāvagamanato paṭṭhāya bhojanasaṅgahitattāti adhippāyo .
Udakakañjikakhīrādīni ākiritvāti udakañceva kañjikañca khīrādīni ca ākiritvā tehi saddhiṃ amadditvā bhattamissake katvā .
Tenāha ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ tiādi .
Sace pana bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā madditvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti denti , pavāraṇā
V0.352 na hoti .Yāguyāpīti evaṃ yāgusaṅgahaṃ gatāya vā aññāya vā yāguyāpi .
Suddharasako , pana rasakayāgu vā na janeti .
Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataravasena vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā ‘‘ dvepi khāditāni honti … pe … na pavāretī ’’ ti vuttaṃ .
Akappiyamaṃsaṃ ( pāci . aṭṭha .238-239), akappiyabhojanañca buddhapaṭikuṭṭhaṃ paṭikkhipato pavāraṇāya avatthutāya na pavāraṇā hotīti āha ‘‘ yo panā ’’ tiādi .
Yañhi bhikkhuno khādituṃ vaṭṭati , taṃ eva paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Idaṃ pana jānanto akappiyattā paṭikkhipati .
Ajānantopi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāma , tasmā na pavāreti .
Sace pana akappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ vā bhojanaṃ vā paṭikkhipati , pavāreti .
Kasmā ?
Vatthutāya .
Yañhi tena paṭikkhittaṃ , taṃ pavāraṇāya vatthu .
Yaṃ pana khādati , taṃ
M0.385 kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ , khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahati , tasmā pavāreti .Ko pana vādo kappiyamaṃsaṃ khādato kappiyamaṃsabhojanappaṭikkhepe .
Esa nayo akappiyabhojanaṃ khādato kappiyabhojanappaṭikkhepe .
Bhojane satīti pañcasu bhojanesu ekasmimpi bhojane sati .
Aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ bhojanan ti pattādigatato aññaṃ vuttalakkhaṇaṃ pañcasu bhojanesu ekampi bhojanaṃ .
‘‘ Nirapekkho hotī ’’ ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘ yaṃ pattādīsū ’’ tiādi .
Na kevalaṃ nirapekkho vāti āha ‘‘ aññatra vā ’’ tiādi .
So paṭikkhipantopi na pavāretīti tasmiṃ ce antare aññaṃ bhojanaṃ abhihaṭaṃ , taṃ so paṭikkhipantopi na pavāreti .
Kasmā ?
Vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā .
‘‘ Upanāmetī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .238-239) iminā kāyābhihāraṃ dasseti .
Hatthe vā ādhārake vāti ettha vā -saddo avuttavikappattho , tena ‘‘ ūrūsu vā ’’ ti vikappeti .
Dūre nisinnassa daharabhikkhussa pattaṃ pesetvā ‘‘ ito odanaṃ gaṇhāhī ’’ ti vadati , gaṇhitvā pana gato tuṇhī tiṭṭhati , tampi paṭikkhipato eseva nayo .
Kasmā ?
Bhikkhussa dūrabhāvato , dūtassa ca anabhiharaṇato .
Sace pana gahetvā āgato bhikkhu ‘‘ imaṃ bhattaṃ gaṇhā ’’ ti vadati , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Evaṃ vuttepīti ‘‘ bhattaṃ gaṇhā ’’ ti vuttepi .
Bhattapacchiṃ gahetvā parivisantassāti ekena hatthena bhattapacchiṃ gahetvā ekena hatthena kaṭacchuṃ
V0.353 gahetvā parivisantassa .Añño ‘‘ ahaṃ dhāressāmī ’’ ti gahitamattakameva karotīti añño āgantvā ‘‘ ahaṃ pacchiṃ dhāressāmi , tvaṃ odanaṃ dehī ’’ ti vatvā gahitamattakameva karoti .
Abhihaṭāva hotīti parivesakeneva abhihaṭāva hoti .
Idāni asati tassa dātukāmābhihāre gahaṇasamayepi paṭikkhipato na hotīti dassetuṃ ‘‘ sace panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Uddhaṭeti uddhaṭe bhatte .
Kaṭacchuabhihāroyeva hi tassa abhihāroti adhippāyo .
Anantarassa diyyamāneti anantarassa bhikkhuno bhatte diyyamāne .
Kāyavikārenāti ‘‘ aṅguliṃ vā hatthaṃ vā macchikabījaniṃ vā cīvarakaṇṇaṃ vā
M0.386 cāleti , bhamukāya vā ākāraṃ karoti , kuddho vā oloketī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .238-239) evaṃ vuttena aṅgulicalanādinā kāyavikārena .‘‘ Alaṃ mā dehī ’’ tiādinā vacīvikārenāti ‘‘ alan ’’ ti vā ‘‘ na gaṇhāmī ’’ ti vā ‘‘ mā ākirā ’’ ti vā ‘‘ apagacchā ’’ ti vā evaṃ yena kenaci vacīvikārena .
Abhihaṭe pana bhatte pavāraṇāya bhīto hatthe apanetvā punappunaṃ patte odanaṃ ākirantaṃ ‘‘ ākira ākira , koṭṭetvā pūrehī ’’ ti vadato pavāraṇā na hoti .
Esa nayo bhattaṃ abhiharantaṃ bhikkhuṃ sallakkhetvā ‘‘ kiṃ , āvuso , itopi kiñci gaṇhissasi , dammi te kiñcī ’’ ti vadatopi .
‘‘ Rasaṃ paṭiggaṇhathā ’’ ti appavāraṇājanakassa nāmaṃ gahetvā vuttattā ‘‘ taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthī ’’ ti vuttaṃ .
Maṃsarasan ti ettha pana na kevalaṃ maṃsassa rasaṃ ‘‘ maṃsarasa ’’ micceva viññāyati , atha kho maṃsañca rasañca maṃsarasanti evaṃ pavāraṇājanakanāmavasenāpi .
Tasmā taṃ paṭikkhipato pavāraṇāva hotīti āha ‘‘ maṃsarasanti vutte pana paṭikkhipato pavāraṇā hotī ’’ ti .
Parato macchamaṃsaṃ byañjanan ti etthāpi eseva nayo .
Yasmiṃ iriyāpathe pavāreti , taṃ avikopenteneva bhuñjitabban ti yo gacchanto ( pāci . aṭṭha .238-239) pavāreti , tena gacchanteneva bhuñjitabbaṃ .
Kaddamaṃ vā udakaṃ vā patvā ṭhitena atirittaṃ kāretabbaṃ .
Sace antarā nadī pūrā hoti , naditīre gumbaṃ anupariyāyantena bhuñjitabbaṃ .
Atha nāvā vā setu vā atthi , taṃ abhiruhitvāpi caṅkamanteneva bhuñjitabbaṃ , gamanaṃ na upacchinditabbaṃ .
Esa nayo itarairiyāpathesupi .
Taṃ taṃ iriyāpathaṃ kopentena atirittaṃ kāretabbaṃ .
Yo ukkuṭikova nisīditvā pavāreti , tena ukkuṭikeneva bhuñjitabbaṃ .
Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanaṃ dātabbaṃ .
Pīṭhake nisīditvā pavāritena pana āsanaṃ acāletvāva catasso disā parivattantena bhuñjituṃ labbhati .
Mañce nisīditvā pavāritena ito vā etto vā saṃsarituṃ na labbhati .
Sace pana saha
V0.354 mañcena ukkhipitvā aññatra nenti , vaṭṭati .Nipajjitvā pavāritenāpi nipanneneva bhuñjitabbaṃ .
Parivattantena yena passena nipanno , tassa ṭhānaṃ nātikkametabbaṃ .
Alametaṃ sabban ti etaṃ sabbaṃ alaṃ pariyattaṃ , idampi te adhikaṃ , ito aññaṃ na lacchasīti adhippāyo .
Yo atirittaṃ karotīti yo ‘‘ alametaṃ
M0.387 sabban ’’ ti atirittaṃ karoti .Paṭipakkhanayenāti ‘‘ kappiyakataṃ , paṭiggahitakataṃ , uccāritakataṃ , hatthapāse kataṃ , bhuttāvinā kataṃ , bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ ‘ alametaṃ sabban ’ ti vuttan ’’ ti ( pāci .239) imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ kataṃ , yañca gilānātirittaṃ , tadubhayampi atirittanti evaṃ tasseva paṭipakkhanayena .
Ettha ca ‘‘ alametaṃ sabban ’’ ti tikkhattuṃ vattabbaṃ , ayaṃ kira āciṇṇo .
Vinayadharā pana ‘‘ sakiṃ eva vattabban ’’ ti vadanti .
Kasmā taṃ so puna kātuṃ na labhatīti āha ‘‘ yañhī ’’ tiādi .
Tattha yañhi akatan ti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ , tena yaṃ akataṃ , taṃ kātabbaṃ .
Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati .
Yena ca akatan ti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ , tena ca kātabbanti attho .
Vuttan ti sīhaḷaṭṭhakathāsu vuttaṃ .
Aññasmiṃ pana bhājaneti yasmiṃ pana bhājane paṭhamaṃ kataṃ , tato aññasmiṃ patte vā kuṇḍe vā pacchiyaṃ vā yattha katthaci purato ṭhapetvā onāmitabhājane .
Aññatra bhuñjanavatthusmin ti bhuttāvinā pavāritena hutvā aññatra bhuñjanavatthusmiṃ .
Tikapācittiyan ti anatiritte anatirittasaññivematikaatirittasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni .
Ajjhoharato ca dukkaṭan ti ajjhoharato ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ .
Sace pana āmisasaṃsaṭṭhāni honti , āhāratthāyapi anāhāratthāyapi paṭiggahetvā ajjhoharantassa pācittiyameva .
Tesaṃ anuññātaparibhogavasenāti yāmakālikādīnaṃ anuññātaparibhogavasena , yāmakālikaṃ pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ , sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca tena tena upasametabbake ābādhe sati tassa upasamanatthanti vuttaṃ hoti .
Idampi ajjhoharaṇato kāyakammaṃ , vācāya ‘‘ atirittaṃ karotha bhante ’’ ti akārāpanena vacīkamman ti āha ‘‘ samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā ’’ ti .
Kiriyākiriyan ti ettha paṭikkhipitvā bhuñjanaṃ kiriyaṃ .
Atirittassa akaraṇaṃ akiriyan ti veditabbaṃ .
Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .